Opvliegers tijdens de Overgang: Symptomen, Oorzaken en Behandelingen

De overgang, een natuurlijke levensfase die de meeste westerse vrouwen tussen hun veertigste en zestigste jaar ervaren, wordt gekenmerkt door veranderingen in de hormoonhuishouding. De gemiddelde leeftijd voor de laatste menstruatie, ook wel menopauze genoemd, is 51 jaar. Deze periode kan gepaard gaan met diverse symptomen, waaronder opvliegers, die het dagelijks leven kunnen beïnvloeden. Hoewel een kwart van de vrouwen last heeft van storende klachten, ervaren anderen deze fase zonder noemenswaardige problemen. De overgang is echter een essentieel onderdeel van het leven van elke vrouw, waarin actief en volop in het leven blijven mogelijk is.

Dit artikel belicht de hormonale veranderingen tijdens de overgang, de bijbehorende verschijnselen, met een specifieke focus op opvliegers, en de beschikbare behandelingsopties.

De Hormonale Veranderingen Tijdens de Overgang

De menstruatiecyclus, die begint in de puberteit, is een complex samenspel tussen de hersenen, de eierstokken en de baarmoeder. De hypofyse, een klier onder de hersenen, produceert het follikelstimulerend hormoon (FSH). FSH stimuleert de eierstokken om oestrogeen aan te maken en zorgt voor de rijping van een eicel. Na tien tot veertien dagen is de eicel rijp, waarna het luteïniserend hormoon (LH), eveneens uit de hypofyse, de eisprong (ovulatie) opwekt.

Gedurende de vruchtbare levensjaren produceren de eierstokken de hormonen oestrogeen en progesteron. Deze hormonen zijn cruciaal voor de rijping van eiblaasjes, de eisprong en de opbouw van het baarmoederslijmvlies. Indien geen zwangerschap optreedt, wordt het baarmoederslijmvlies veertien dagen na de eisprong afgestoten, wat resulteert in de menstruatie. Oestrogeen en progesteron beïnvloeden ook andere lichaamsweefsels, zoals de vagina, borsten, botten, huid, bloedvaten en zenuwcellen.

Wanneer de voorraad eicellen in de eierstokken afneemt, daalt de productie van oestrogeen en progesteron. Dit markeert het begin van de overgang. De eerste tekenen zijn vaak veranderingen in het menstruatiepatroon, gevolgd door typische overgangsklachten zoals opvliegers en transpiratieaanvallen. De duur van de overgang varieert; gemiddeld duurt de periode tussen het onregelmatig worden van de menstruaties en de menopauze vier jaar. Overgangsklachten kunnen vijf tot tien jaar of langer aanhouden, globaal verdeeld over de vijf jaar vóór de laatste menstruatie tot twee tot drie jaar erna.

Factoren die de Aanvang van de Overgang Beïnvloeden

Genetische aanleg speelt een rol; vrouwen met een moeder die vroeg in de overgang kwam, hebben een grotere kans op een vroege overgang. Het gebruik van de anticonceptiepil kan overgangsklachten onderdrukken, maar beïnvloedt het begin van de overgang niet. Vrouwen die dagelijks meer dan een pakje sigaretten roken, ervaren de overgang gemiddeld twee jaar eerder. Bij chirurgische verwijdering van beide eierstokken treedt de postmenopauze direct in, vaak met hevige klachten.

Verschijnselen van de Overgang

De overgang begint vaak met veranderingen in het menstruatiepatroon. Menstruaties kunnen korter na elkaar optreden, heviger zijn en soms gepaard gaan met stolsels. Vervolgens worden de pauzes tussen de menstruaties langer, totdat ze uiteindelijk helemaal wegblijven. De menopauze is vastgesteld wanneer er een jaar lang geen menstruaties meer zijn geweest.

Opvliegers: Het Meest Voorkomende Symptoom

Opvliegers zijn het meest prominente verschijnsel van de overgang. Ze uiten zich als plotselinge warmteaanvallen, die gepaard kunnen gaan met een rood gezicht, een koortsig gevoel en hevig transpireren. Opvliegers kunnen spontaan optreden of worden uitgelokt door factoren zoals stress of alcohol. De frequentie varieert van enkele keren per dag tot wel twintig keer. Een opvlieger duurt meestal enkele seconden tot minuten, maar kan soms een kwartier tot een halfuur aanhouden. Nachtelijke opvliegers met intense transpiratieaanvallen kunnen de slaapkwaliteit negatief beïnvloeden.

De oorzaak van opvliegers ligt in de daling van het hormoon oestrogeen, waardoor het warmtecentrum in de hersenen van slag raakt. Dit leidt tot verwijding van de bloedvaten en zweten om het lichaam te koelen. De bloedvaten van de huid gaan meer open staan, waardoor meer bloed naar de huid stroomt.

Andere Veelvoorkomende Symptomen

• Veranderingen aan huid en slijmvliezen: De huid kan droger en minder elastisch worden, met rimpelvorming tot gevolg. Door de afname van oestrogenen wordt het slijmvlies van de vagina dunner en droger, wat kan leiden tot jeuk, een branderig gevoel en pijn bij het plassen. De vagina en blaas worden gevoeliger voor infecties.
• Verminderd libido en pijn bij gemeenschap: De daling van oestrogeen en testosteron kan de zin in seks verminderen en gemeenschap pijnlijk maken.
• Urinewegklachten: Verslapping van de bekkenbodemspieren en steunweefsels op latere leeftijd kan leiden tot verzakking van de blaas. Doordat de slijmvliezen van de urinewegen dunner worden, ontstaan er sneller blaasontstekingen.
• Botontkalking (Osteoporose): Na het 35e jaar wordt er meer bot afgebroken dan aangemaakt. De verminderde oestrogeenproductie na de menopauze versnelt dit proces, waardoor botten brozer en minder stevig worden. Dit verhoogt de kans op botbreuken. Vrouwen verliezen tot wel 40-50% van hun botmassa gedurende hun leven, waarbij 1 op de 4 vrouwen ouder dan 50 osteoporose ontwikkelt.
• Cardiovasculaire risico's: Oestrogenen hebben een beschermende werking tegen hart- en vaatziekten. Vóór de menopauze hebben vrouwen een lager risico dan mannen, maar na de overgang is dit risico gelijk. De precieze rol van oestrogenen hierin is nog onderwerp van onderzoek.

Niet-typische Overgangsklachten

Naast de hormonale veranderingen kunnen vrouwen ook last hebben van klachten die niet direct aan hormoonschommelingen gerelateerd zijn. Deze worden 'niet-typische overgangsklachten' genoemd en omvatten onder andere hartkloppingen, gewichtstoename, obstipatie, gewrichtsklachten, hoofdpijn, slapeloosheid en stemmingswisselingen. Deze klachten kunnen versterkt worden doordat de overgang vaak als een ingrijpende periode wordt ervaren.

Fases van de Overgang

De overgang is een proces dat zich in verschillende fases voltrekt:

• Premenopauze (Perimenopauze): Deze fase begint meestal rond de 40-45 jaar. De menstruatie is vaak nog regelmatig, maar de hormoonproductie van de eierstokken (vooral oestrogeen) wordt onregelmatiger, met hogere pieken en diepere dalen. Symptomen kunnen zijn: verhoogde gevoeligheid voor stress, snellere vermoeidheid en lichte veranderingen in de cyclus.
• Late Perimenopauze: De menstruatie wordt steeds onregelmatiger. Menstruaties kunnen uitblijven voor enkele maanden, of juist vaker voorkomen. Het hormoon progesteron daalt, wat invloed kan hebben op stemming en slaap. Veel vrouwen voelen zich minder 'zichzelf'.
• Menopauze: Dit wordt gedefinieerd als twaalf opeenvolgende maanden zonder menstruatie. Het is achteraf vast te stellen en markeert het einde van de vruchtbare jaren. De gemiddelde leeftijd is 51 jaar, maar dit verschilt per vrouw. Het lichaam produceert nog maar weinig vrouwelijke hormonen.
• Postmenopauze: De periode na de menopauze. De hormoonproductie blijft laag.

Behandelingen en Adviezen

Hoewel de overgang een natuurlijk proces is en klachten uiteindelijk vanzelf zullen verdwijnen, zijn er diverse opties om symptomen te verlichten.

Medische Behandelingen

Hormoontherapie (HT) is een effectieve behandeling die de tekorten aan oestrogeen aanvult. Oestrogenen worden meestal gecombineerd met progesteron of progestageen om het risico op baarmoederslijmvlieskanker te minimaliseren. Er zijn diverse toedieningsvormen beschikbaar, zoals tabletten, pleisters, neusspray, gel, vaginale zetpillen, crèmes en ringen. Bij een continu schema van oestrogeen en progesteron kunnen bloedingen uitblijven.

Vaginale klachten zoals droogheid, afscheiding of pijn bij gemeenschap kunnen behandeld worden met lokale middelen zoals vaginale zetpillen, crèmes, tabletten of ringen. Symptomen van de urinewegen verbeteren meestal binnen enkele weken.

Niet-hormonale medicijnen, zoals bepaalde antidepressiva en Clonidine®, kunnen ook overwogen worden, hoewel deze bijwerkingen kunnen hebben. Antidepressiva helpen waarschijnlijk niet direct tegen opvliegers en kunnen zelf bijwerkingen zoals opvliegers en zweten veroorzaken.

Niet-medicamenteuze Benaderingen

• Leefstijladviezen: Een gezonde voeding, voldoende lichaamsbeweging (bijvoorbeeld halfuur lopen per dag om botten te versterken), het handhaven van een gezond gewicht en stoppen met roken kunnen de algehele gezondheid bevorderen en mogelijk symptomen verlichten.
• Natuurlijke middelen: Middelen op plantaardige basis, zoals soja, rode klaver en lijnzaad, bevatten isoflavonen (fyto-oestrogenen) die mogelijk een mild effect hebben. De werkzaamheid hiervan varieert.
• Mindfulness en Gedragstherapie: Technieken zoals mindfulness en cognitieve gedragstherapie kunnen vrouwen helpen om beter om te gaan met hun klachten, wat kan leiden tot een vermindering van de frequentie van opvliegers.
• Acupunctuur: Sommige vrouwen ervaren verlichting van opvliegers door acupunctuur, hoewel de effectiviteit niet gegarandeerd is.

Het is belangrijk om individuele triggers voor opvliegers te identificeren door bijvoorbeeld een dagboek bij te houden. Vermijden van externe triggers zoals gekruid eten, cafeïne, alcohol en roken kan helpen. Ademende kleding, zoals van katoen of zijde, en het dragen van meerdere dunne lagen kleding kunnen het lichaam koel houden.

Praten over de ervaringen met andere vrouwen kan herkenning bieden en helpen bij het begrijpen en accepteren van de veranderingen.

Risico's en Overwegingen bij Hormoontherapie

Bij het overwegen van hormoontherapie is het essentieel om de voor- en nadelen te bespreken met een arts. Hoewel hormoontherapie effectief kan zijn, zijn er ook potentiële risico's. Zolang oestrogenen gecombineerd worden met progesteron, is er geen verhoogd risico op baarmoederslijmvlieskanker. Kortdurend gebruik van hormonen verhoogt het risico op borstkanker niet significant. Bij langdurig gebruik (langer dan vijf jaar) is dit risico mogelijk licht verhoogd, alhoewel de sterfte aan borstkanker niet verhoogd lijkt te zijn. Een mammografie wordt soms aanbevolen vóór de start van de hormoonbehandeling en kan daarna periodiek herhaald worden.

Bijwerkingen van oestrogenen kunnen zijn: vocht vasthouden en gespannen of pijnlijke borsten. Het starten van hormoontherapie na 60 jaar of later dan 10 jaar na de menopauze wordt als minder veilig beschouwd.

De keuze voor een behandeling is persoonlijk en afhankelijk van de ernst van de klachten en individuele voorkeuren en contra-indicaties.

tags: #6 #dagen #na #ovulatie #opvliegers