Het besluit om je baby wel of geen fopspeen te geven kan twijfelachtig zijn. Een fopspeen kan je kleintje kalmeren, voldoen aan de zuigbehoefte en helpen bij het in slaap vallen. Echter, naast de voordelen zijn er ook nadelen verbonden aan het gebruik ervan. Het welzijn van je kind staat voorop, en daarom is het belangrijk om goed geïnformeerd te zijn over het gebruik van fopspenen.
Waarom een fopspeen geven?
Hoewel er zorgen bestaan over de ontwikkeling van het gebit en mogelijke gevaren, valt dit reuze mee mits de fopspeen op een veilige manier wordt aangeboden. Een baby met een sterke zuigbehoefte kan veel baat hebben bij een fopspeen. Het sabbelen werkt rustgevend, helpt bij het inslapen en kan afleiden van pijn, zoals buikkrampjes. Bovendien tonen studies aan dat het gebruik van een fopspeen het risico op wiegendood kan verminderen.
De belangrijkste reden om je baby een speen te geven, is om hem comfort te bieden wanneer hij onrustig is of zich niet prettig voelt. Hoewel knuffelen, wiegen en zingen ook troost bieden, kan een speen soms de uitkomst bieden wanneer deze methoden niet volstaan. Ook kan een fopspeen fungeren als hulpmiddel bij het slapen voor kindjes die moeite hebben met inslapen, dankzij het geruststellende en ontspannende effect.
Daarnaast kan een fopspeen ook rust brengen voor jou als ouder in "crisisituaties", zoals in de supermarkt, de wachtkamer van de huisarts, in het vliegtuig, bij krampjes, ziekte of hevige huilbuien. Een tevreden kind zorgt voor tevreden ouders.
Voordelen van een fopspeen
- Troost bieden: Biedt comfort aan een onrustige of ongelukkige baby.
- Hulpmiddel bij het slapen: Helpt baby's die moeite hebben met inslapen.
- Minder kans op wiegendood: Studies suggereren een verband tussen speengebruik en een verminderde kans op wiegendood. Dit kan komen doordat zuigen de mond- en kaakspieren stimuleert, de tong meer naar voren komt en de luchtweg vrij blijft. Ook slapen speenzuigers minder diep en draaien ze minder in bed, wat de kans verkleint dat hun neus en mond tegen het matras blijven liggen.
- Rust voor de ouder: Verlicht stress bij ouders in uitdagende situaties.
- Beter alternatief dan duimzuigen: Duimzuigen kan blijvende veranderingen aan de kaakstand veroorzaken, terwijl de effecten van speenzuigen tijdelijk zijn en makkelijker af te leren.
Nadelen en overwegingen bij het gebruik van een fopspeen
Ondanks de voordelen zijn er ook belangrijke overwegingen bij het gebruik van een fopspeen:
Invloed op borstvoeding
Als je borstvoeding geeft, is het raadzaam om te wachten met het introduceren van een fopspeen totdat de borstvoeding goed op gang is gekomen, meestal na ongeveer twee weken. De zuigtechniek voor een fopspeen verschilt van die voor de borst. Een baby kan hierdoor verward raken, wat kan leiden tot frustratie en het weigeren van de borst. Bovendien kan een fopspeen ertoe leiden dat je baby minder lang aan de borst drinkt, wat de melkproductie kan beïnvloeden. Geef de speen daarom alleen als de baby onrustig of moe is, niet als hij honger heeft, om belangrijke voedingssignalen niet te missen.
De zuigtechniek voor een fopspeen is anders dan voor de borst. De borst is zacht en vormbaar, terwijl een fopspeen stevig en voorgevormd is. Een baby moet de mond wijd openen om de borst te pakken, wat niet nodig is bij een fopspeen. De tepel komt diep in de mond, terwijl een fopspeen meer voorin ligt. Een baby die aan de borst zuigt zoals aan een speen, krijgt geen melk. Dit kan leiden tot frustratie en het weigeren van de borst. De tijd die aan een fopspeen wordt besteed, gaat ten koste van de voedingstijd aan de borst, wat de melkproductie kan verminderen. Dit kan gebeuren als voedingen worden uitgesteld of als de baby na een vastgestelde tijd van de borst wordt gehaald en een fopspeen krijgt. De baby krijgt dan minder calorierijke achtermelk binnen, wat de groei kan beïnvloeden.
Effect op het gebit en de kaakontwikkeling
Langdurig en overmatig gebruik van een fopspeen kan invloed hebben op de ontwikkeling van het gebit en de kaak. De zuigbehoefte van een kind neemt af na 6 tot 9 maanden. Het is aan te raden om het gebruik van de fopspeen te beperken tot maximaal 6 uur per dag en te stoppen voordat het kind 4 jaar oud is. Tandartsen adviseren om te stoppen met de speen vóór de eerste verjaardag om negatieve effecten op de kaakstand en tanden te voorkomen. Een speen kan de tong omlaag duwen, wat de groei van de bovenkaak kan verstoren en kan leiden tot een smal gehemelte, scheve tanden en een nauwere neusholte. Een mond die vaak openstaat kan ook komen door duimzuigen, een fopspeen of verkoudheid, wat kan leiden tot verkeerd slikken en problemen met de spraakontwikkeling.
Een speen is minder schadelijk voor het gebit dan duimen. Als kinderen duimen wanneer ze tanden krijgen, is er kans dat hun tanden naar voren gaan staan en de kaak vervormt. Een speen kan duimzuigen voorkomen. Echter, als de mond vaak openstaat, kan dit komen door duimzuigen, de fopspeen of verkoudheid. In rustpositie ligt de tong dan onder in de mond, wat kan leiden tot mondademen, verkeerd slikken (met de tong tussen de tanden) en moeite met het uitspreken van medeklinkers.
Afleren van de fopspeen
Het afleren van de fopspeen is een noodzakelijk onderdeel van het gebruik. Dit kan geleidelijk of abrupt gebeuren. Het is belangrijk om hierbij rekening te houden met de leeftijd en de gehechtheid van het kind aan de speen. Het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid en tandartsen adviseren om het speenzuigen af te bouwen rond de eerste verjaardag.
Veiligheid en hygiëne
Het is essentieel om fopspenen op een veilige manier te gebruiken. Dit betekent regelmatige reiniging en vervanging. Spoel de speen na aankoop altijd schoon in kokend water. Het is af te raden om de speen in je eigen mond te doen om deze schoon te maken, omdat dit infecties kan overdragen. Dompel de speen ook nooit in suiker of sap, dit kan tandbeschadiging veroorzaken.
Verschillen in fopspenen
Er zijn diverse soorten fopspenen op de markt, gemaakt van verschillende materialen en met verschillende vormen. Alle speentjes op de Nederlandse markt zijn getest en veilig bevonden. De keuze voor een bepaald type kan afhangen van de voorkeur van je baby.
Materiaal
- Siliconen: Geurloos en duurzaam. Transparante speentjes zijn vaak van siliconen.
- Latex (natuurrubber): Zachter en sneller op lichaamstemperatuur, wat veel baby's prettig vinden. Deze speentjes hebben soms een lichte geur en moeten vaker vervangen worden. Bruinere speentjes zijn vaak van latex.
Vorm
- Ronde vorm (natural): Lijkt op de vorm van een tepel. Vroeger was er ophef over deze vorm, maar het is niet schadelijk voor de gebitsontwikkeling.
- Dental: Plat aan de onderkant en kan slechts op één manier in de mond worden geplaatst. Deze vorm stimuleert de tong- en kaakspieren meer, maar het kind moet er wel aan wennen.
Maten
Fopspenen zijn verkrijgbaar in verschillende maten, meestal aangeduid met 1, 2 of 3, passend bij de leeftijd van de baby:
- Maat 1: Te gebruiken tot ongeveer 6 maanden. Als de baby de speen blijft accepteren, is er geen noodzaak om direct over te stappen.
- Maat 2: Geschikt voor baby's ouder dan 6 maanden, tot ongeveer 18 maanden (indien maat 3 bestaat). Als de baby de speen uitspuugt, kan een grotere maat nodig zijn.
- Maat 3: Voor oudere baby's. Op deze leeftijd kan ook worden overwogen om te stoppen met de speen.
Veilige en handige accessoires
Om het gebruik van fopspenen te vergemakkelijken en te beveiligen, zijn er diverse accessoires:
- Speenkoord: Maakt het mogelijk de speen aan de kleding van de baby te bevestigen, zodat deze niet steeds op de grond valt. Gebruik geen ander touwtje dan een speciaal speenkoord, vanwege verstikkingsgevaar. Gebruik geen speenkoord in bed.
- Glow-in-the-dark spenen: Helpen om de speen in het donker terug te vinden.
- Speendoekje: Een zacht knuffeldoekje waaraan de fopspeen bevestigd kan worden, wat het voor de baby makkelijker maakt om de speen te pakken en te friemelen.
- Fopspeenhouder: Handig om de speentjes schoon te houden en gemakkelijk mee te nemen, bijvoorbeeld aan een tas of buggy.
Wanneer en hoe een fopspeen introduceren?
De introductie van een fopspeen kan het beste plaatsvinden wanneer de borstvoeding goed op gang is gekomen, meestal rond de drie tot vier weken. Als je flesvoeding geeft, is uitstel niet per se nodig. Het is belangrijk om de fopspeen niet te forceren; als je baby hem uitspuugt, is de sessie voorbij. Gebruik de fopspeen uitsluitend om aan de zuigbehoefte te voldoen na de maaltijd of bij het slapengaan, en laat deze nooit een maaltijd vervangen.
Voor pasgeborenen die moeite hebben met het accepteren van een flesfopspeen, kan de Philips Avent Natural Response-babyfles een optie zijn. De brede, zachte speen bootst de borst na en werkt met het eigen drinkritme van de baby.
Tips voor introductie:
- Geef de speen nooit in plaats van een maaltijd.
- Forceer het gebruik niet; als de baby de speen uitspuugt, stop dan.
- Houd de speen schoon en steriliseer deze regelmatig.
- Bind de speen nooit ergens aan vast.
- Geef de speen schoon, zonder honing of suiker.
- Introduceer de speen tijdens het slapengaan.
Duimen en fopspeen
Hoelang een fopspeen gebruiken?
Het gebruik van een fopspeen is een tijdelijke maatregel. Het wordt aangeraden om het speenzuigen af te bouwen voordat je kind twaalf maanden oud is. Langdurig gebruik kan de spraakontwikkeling belemmeren en de groei van de tanden beïnvloeden. Het geleidelijk afwennen kan door het gebruik te beperken tot slaaptijd en dit vervolgens volledig uit te faseren. Een knuffel of speeltje kan helpen bij het kalmeren van het kind.
Het afleren kan uitdagend zijn. Strategieën zoals het inruilen van de speen voor speelgoed, het aanmoedigen om de speen weg te geven, beloningen, of het voorlezen van verhalen over kinderen die stoppen met hun speen, kunnen helpen. Het benadrukken dat oudere kinderen geen fopspenen gebruiken, kan ook motiverend werken.
Het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid adviseert om het gebruik rond de eerste verjaardag af te bouwen, evenals tandartsen. Een geleidelijke aanpak kan succesvol zijn:
- Stap 1: Geen speen meer in "geen-stress-situaties" thuis. Leid af met spelletjes. In stressvolle situaties, bij huilbuien en in bed mag de speen nog wel.
- Stap 2: Overdag geen speen meer bij huilbuien. Troost en leid op andere manieren af. In bed mag de speen nog wel om in slaap te vallen.
- Stap 3: Geen speen meer tijdens de middagslaap. 's Avonds mag het nog wel om in slaap te vallen.
- Stap 4: De speen wordt volledig uit de slaapkamer verbannen. Bereid je voor op enkele moeilijke nachten.
Leg elke stap duidelijk uit aan je kind en bedenk een afscheidsritueel. Het vervangen van de speen door een knuffel of pop kan een goede manier zijn. Heb je een speen met knuffel, dan hoef je het knuffeltje niet weg te gooien. Verwijder de speen van het knuffeltje, gooi samen de speen weg, en het knuffeltje mag je kind houden. Prijs je kind enorm als het lukt!