De Nederlandse theaterwereld wordt gedomineerd door een links-conservatief geluid, wat resulteert in een schaars aanbod aan rechts-conservatieve voorstellingen. Circus Treurdier tracht hier verandering in te brengen met Het Verhaal van Erica Speen (een remake), een voorstelling die echter door een overdaad aan ironie zijn potentieel verliest. Na een pauze van ruim twee jaar, waarin Circus Treurdier zich richtte op de VPRO-serie TreurTeeVee, keert het absurdistische muziektheatercollectief terug naar de theaters met een boekbewerking van JJ Daalder.
Een Conservatief Verhaal met Ironische Saus
Het Verhaal van Erica Speen vertelt het fictieve verhaal van een oerconservatief tienermeisje, Erica Speen (gespeeld door stagiaire Valérie Pos), die zich verzet tegen het dragen van lelijke, beige kleding en het spelen van de blokfluit. Ze wil haar eigen identiteit behouden, maar haar ouders (Jan-Paul Buijs en Ellen Parren) en blokfluitleraar Piet Mosterd (Peter van Rooijen) proberen haar hiervan af te houden. Ze benadrukken het respectloze van haar houding jegens haar voorouders, schelden haar uit voor ‘ondankbare snol’ en grijpen zelfs naar fysieke correctie. Deze pogingen worden echter met een aanzienlijk ironisch sausje overgoten, wat de vraag oproept of dit wel de juiste manier is om kinderen op te voeden.
De Valkuil van Ridiculisering
De voorstelling faalt in het bieden van een oprechte poging om een conservatieve kijk op de wereld ten tonele te brengen en dit gedachtegoed inzichtelijk te maken. Een dergelijke benadering had een waardevolle toevoeging kunnen zijn aan het theaterlandschap, met name door het contrast met het dominante links-progressieve geluid. In plaats daarvan wordt de conservatieve bril in Het Verhaal van Erica Speen (een remake) volledig geridiculiseerd en gepresenteerd als een stervend gedachtegoed. De boodschap, verwoord in de openingszin ‘Of je het leuk vindt of niet, verandering is op handen’, suggereert dat aanpassing essentieel is voor overleving.
Dit principe wordt treffend geïllustreerd in de zogenaamde ‘blokfluitdiscussie’. Deze analogie, die weinig subtiel verwijst naar de Zwarte Pietendiscussie, herhaalt de bekende argumenten van de voorstanders: het is een traditie, het is voor de kinderen, en het gaat niet over politiek. Zonder enig nieuw perspectief wordt dit riedeltje keer op keer herhaald.
Gebrek aan Scherpte en Satire
De makers van Circus Treurdier lijken in deze voorstelling niet volledig voor de satire te durven gaan. De scherpte die in eerder werk door middel van absurde analogieën subtiele maatschappijkritiek leverde, ontbreekt hier volledig. De voorstelling herhaalt de boodschap dat conservatieven ouderwets en koppig zijn en door de veranderende maatschappij zullen uitsterven - een boodschap die, ironisch genoeg, zelf als conservatief kan worden bestempeld.
Deze teleurstellende boodschap staat in schril contrast met de fascinerende opening van de voorstelling. In de geënsceneerde inleiding tussen schrijver JJ Daalder (een voortreffelijk hatelijke rol van Buijs) en moderator/goede vriend Ron (gespeeld door Van Rooijen) wordt een poging gedaan om een conservatieve schrijver te doorgronden. Er wordt gefilosofeerd over de redenen achter het vasthouden aan het verleden en tradities, en de angst voor het nieuwe. Is conservatisme niet simpelweg een uiting van angst voor het onzekere?
Sterke Muziek en Beeldende Elementen
Ondanks de inhoudelijke tekortkomingen, weet Het Verhaal van Erica Speen (een remake), geregisseerd door Suze Milius, op andere vlakken te overtuigen. De liedjes zijn schitterend en bijna sacraal, met teksten die net zo ontregelend zijn als altijd. De ouderwets ogende, geschilderde achterdoeken van Janne Sterke roepen associaties op met de Amerikaanse frontier, een invloedrijk symbool van hedendaags westers conservatisme. Tegen het einde van de voorstelling transformeert een van de doeken tot een tipi, waarrond de spelers als inheemse Amerikanen zingen, wat de thematiek verder verdiept.
De voorstelling belicht ook de tragiek van het moderne conservatisme door het personage van Daalder, gespeeld door Buijs als een gefrustreerde, onzekere, maar schaamteloze man. Hij verlangt naar een overzichtelijke tijd met duidelijke regels. Deze tragiek wordt gevangen in het lichaam van een diep onzekere en ongelukkige man.