Abortus provocatus, veelal kortweg abortus genoemd, is de medische term voor het opzettelijk afbreken van een zwangerschap door (medisch) ingrijpen. Het woord 'abortus' zelf betekent in medische terminologie voortijdige geboorte of miskraam, waarbij een miskraam ook wel aangeduid wordt als een 'spontane abortus'. De volledige term abortus provocatus is afkomstig uit het Latijn, waarbij 'aboriri' staat voor vergaan of verloren gaan en 'provocare' voor oproepen.
In Nederland mag abortus sinds 1984 worden uitgevoerd tot uiterlijk 24 weken zwangerschap. Per jaar vinden er ongeveer 30.000 abortussen plaats. De legalisering van abortus heeft geleid tot een langdurige maatschappelijke discussie, waarbij ook heden ten dage nog aanzienlijke meningsverschillen bestaan.
Wettelijke Kader en Voorwaarden
In Nederland is abortus in principe strafbaar, tenzij aan specifieke voorwaarden wordt voldaan zoals vastgelegd in de Wet afbreking zwangerschap (Waz). De ingreep mag uitsluitend worden uitgevoerd door een arts in een ziekenhuis of kliniek met een speciale vergunning.
Sinds 1 januari 2023 is de verplichte bedenktijd voor abortus komen te vervallen, waardoor de ingreep direct kan worden uitgevoerd. Vrouwen kunnen hiervoor terecht bij de huisarts, waar sinds 1 juli 2024 ook de abortuspil verkrijgbaar is, of bij een abortuskliniek.
Hoewel de wet strikte voorwaarden stelt, is het in de praktijk de vrouw zelf die beoordeelt of er sprake is van onontkoombare noodzaak en rekening houdt met haar verantwoordelijkheid voor het ongeboren leven. De arts beoordeelt de redenen voor de abortuswens niet.
De Abortusgrens en Levensvatbaarheid
Abortus mag in Nederland worden uitgevoerd tot het punt waarop het kind levensvatbaar is. In 1984 werd deze grens vastgesteld op 24 weken zwangerschap. Destijds kon een kindje vanaf 26 weken overleven, maar door verbeterde medische behandelmogelijkheden voor te vroeg geboren kinderen, worden zij tegenwoordig al vanaf 24 weken behandeld. De abortusgrens is echter niet aangepast.
Opvallend is dat Nederland het enige land binnen de Europese Unie is waar abortus tot 24 weken zwangerschap is toegestaan. Uit onderzoek uit 2020 bleek dat 47% van de Nederlanders niet weet tot hoeveel weken abortus mag worden uitgevoerd, en slechts 14% van de respondenten het juiste antwoord gaf. Het meest genoemde antwoord was 12 weken.
De discussie over de abortusgrens is nog gaande: 37% van de ondervraagden vindt dat de grens verlaagd moet worden, terwijl 22% hiertegen bezwaar heeft.
Redenen voor Abortus
Vrouwen kiezen om diverse redenen voor een abortus. Ongeveer 7% van de vrouwen kiest voor abortus vanwege een medische reden, zoals een aandoening bij het ongeboren kind, bijvoorbeeld een erfelijke ziekte of chromosoomafwijking. De meerderheid van de abortussen wordt echter om sociale redenen uitgevoerd.
Tijdens evaluaties van de abortuswet is gevraagd naar deze redenen. Uit de evaluatie van 2005 (met 255 deelnemers) bleek dat ongewenst seksueel contact (verkrachting) slechts door minder dan 10% van de vrouwen werd genoemd als reden. In de evaluatie van 2020 (met 55 deelnemers) werd dit helemaal niet als reden genoemd.
Het is belangrijk om te erkennen dat vrouwen die een abortus laten uitvoeren, vaker dan gemiddeld te maken hebben (gehad) met psychische stoornissen, zoals depressie, angststoornissen en drugsverslaving.
Medische Redenen en Dilemma's
Naast aandoeningen bij het ongeboren kind, kan een zwangerschap ook het leven van de moeder bedreigen. Dit kan leiden tot een complex dilemma, zoals bij een ernstige vorm van zwangerschapsvergiftiging (HELLP-syndroom), waarbij afgewogen moet worden of de levens van moeder en kind gered kunnen worden, of dat de zwangerschap beëindigd moet worden om het leven van de moeder te redden.
De NPV (Nederlandse Patiëntenvereniging) benadrukt dat een aandoening bij het ongeboren kind geen gerechtvaardigde reden is voor abortus, omdat ieder leven kostbaar is, ongeacht gezondheid of beperking.
Methoden van Zwangerschapsafbreking
Er bestaan verschillende methoden om een zwangerschap af te breken:
- Abortuspil: Tot 9 weken zwangerschap kan gekozen worden voor de abortuspil. Deze bestaat uit twee fasen: een eerste tablet die de werking van progesteron blokkeert, gevolgd door vier tabletten die vaginaal worden ingebracht om de baarmoeder te laten samentrekken. Sinds 1 juli 2024 is de abortuspil ook bij de huisarts verkrijgbaar.
- Zuigcurettage: Tot 13 weken zwangerschap is zuigcurettage een gebruikelijke behandeling.
- Instrumentele abortus: Vanaf 13 tot 24 weken wordt het ongeboren kind met een abortustang verwijderd.
- Opwekken van de bevalling: Vanaf 13 tot 24 weken kan de bevalling ook worden opgewekt met prostaglandinen.
Behandelmethode abortus: zuigcurettage
Gevolgen van Abortus
Een abortus kan diverse gevolgen hebben voor vrouwen, zowel lichamelijk als emotioneel of psychisch. Vrouwen die een zuigcurettage of instrumentele abortus hebben ondergaan, hebben een verhoogde kans op vroeggeboorte bij een volgende zwangerschap.
Direct na de ingreep ervaren veel vrouwen opluchting, maar ook negatieve reacties zoals depressiviteit, schuldgevoelens, angst, verdriet en spijt komen voor. Het is mogelijk om zowel positieve als negatieve emoties tegelijkertijd te ervaren.
Uit onderzoek blijkt dat 58% van de vrouwen en 37% van de mannen negatieve gevolgen ervaart na een abortus, vaak tijdelijke lichamelijke en emotionele klachten. Bijna één op de vijf vrouwen rapporteert echter blijvende emotionele klachten, en 16% is achteraf niet tevreden met de keuze voor abortus.
Psychische Gevolgen en Spijt
Onderzoek naar de vraag of abortus psychische aandoeningen kan veroorzaken, levert tegenstrijdige resultaten op. Veel vrouwen die een abortus ondergaan, hadden al psychische problemen vóór de ingreep. De mate van spijt na abortus is eveneens niet eenduidig; sommige onderzoeken tonen aan dat de meeste vrouwen na vijf jaar geen spijtgevoelens meer hebben, terwijl andere studies aangeven dat spijt wel voorkomt en soms pas na vijf jaar ontstaat.
Maatschappelijke en Religieuze Perspectieven
Vanuit religieus perspectief, met name binnen het christendom, wordt het leven als kostbaar beschouwd, gegeven door God. Dit geldt ook voor het ongeboren leven, zoals beschreven in Bijbelgedeelten zoals Psalm 139 en Jeremia 1:5. Vanuit dit oogpunt is het belangrijk om het leven te achten en te beschermen.
Tegelijkertijd wordt erkend dat vrouwen vaak niet zomaar voor een abortus kiezen en te maken kunnen hebben met moeilijke omstandigheden, een verdrietige voorgeschiedenis of seksueel geweld. De samenleving wordt opgeroepen om onbedoeld zwangere vrouwen zoveel mogelijk te helpen en alternatieve oplossingen te bieden.
De NPV pleit ervoor dat elke vrouw op de hoogte moet zijn van en de mogelijkheid moet krijgen om alternatieven voor abortus te overwegen. De organisatie is een partner in het Platform Zorg voor Leven, dat zich inzet voor hulp bij ongewenste zwangerschappen en bij zwangerschappen met vastgestelde afwijkingen.
De politieke ontwikkelingen, zoals de verwachte grote rol van D66, worden door sommigen gezien als geen goed nieuws voor medische ethiek, met name gezien D66's standpunt om te werken aan betere toegang tot abortus in het buitenland, wat zij beschouwen als een mensenrecht.
Evaluatie van de Wet Afbreking Zwangerschap
De Wet afbreking zwangerschap (Waz) is in 1984 in werking getreden en sindsdien tweemaal geëvalueerd: in 2005 en 2020. De meest recente jaarcijfers van de Wet afbreking zwangerschap (Wafz) uit 2024 laten een lichte stijging zien in het aantal uitgevoerde abortussen, met 39.438 ingrepen. Dit aantal blijft hoger dan wat jarenlang gangbaar was (rond de 30.000 tot 2022), wat de NPV ertoe aanzet om onderzoek naar de redenen voor dit hoge aantal te blijven bepleiten.
De NPV biedt informatie aan vrouwen die te maken krijgen met ongewenste zwangerschappen, zwangerschappen met afwijkingen, of levensbedreigende situaties voor de moeder.
Miskraam: Een Verlieservaring
Een miskraam, het verlies van een vroege zwangerschap waarbij de zwangerschap niet goed is, kan voor iedereen anders zijn en roept veel vragen op. Er zijn verschillende mogelijkheden na een miskraam:
- Afwachten: Thuis wachten tot de miskraam vanzelf op gang komt, met als voordeel dat men thuis kan blijven, maar als nadeel dat het moment van de miskraam onzeker is.
- Medicijnen: Medicijnen gebruiken om de miskraam op te wekken. Dit is bij ongeveer 85% van de vrouwen succesvol, met een miskraam thuis binnen twee dagen.
- Curettage: Direct kiezen voor een curettage in het ziekenhuis onder verdoving.
Na de miskraam volgt een controle bij de verloskundige of gynaecoloog. Bij twee of meer miskramen spreekt men van een herhaalde miskraam. Het Radboudumc biedt een speciale polikliniek voor vrouwen die een miskraam hebben meegemaakt.
tags: #definitie #abortus #profocatus