Het concept van eigen kracht is een centraal begrip binnen de transformatie van het sociaal domein en wordt gezien als een cruciaal element in de participatiesamenleving. Veel gemeenten erkennen het belang van eigen kracht in hun beleidsnota's, hoewel de uitwerking van dit begrip vaak beperkt blijft. In de literatuur bestaat er geen eenduidige definitie van eigen kracht, wat leidt tot impliciete en uiteenlopende interpretaties door professionals.
Dit rapport presenteert een conceptualisering van eigen kracht die professionals richting moet geven, waarbij de volgende vragen centraal staan: Wat is eigen kracht precies? Welke aspecten van eigen kracht kunnen worden onderscheiden? En hoe verhoudt eigen kracht zich tot gerelateerde begrippen zoals zelfregie, zelfregulatie en zelfredzaamheid? De analyse van eigen kracht kent drie dimensies, waarbij wordt gekeken hoe mensen deze kunnen aanwenden om specifieke doelen te realiseren. Tevens wordt onderzocht hoe de omgang met eigen kracht in de dagelijkse praktijk van professionals in het jeugd- en gezinsdomein aansluit bij dit concept.
Competentiegericht Werken
Competentiegericht werken houdt in dat een methodiek wordt ontwikkeld die aansluit bij de doelgroep en de doelstellingen van de begeleiding. Door kennis over effectieve interventies toe te passen, worden keuzes gemaakt met betrekking tot professioneel handelen. De verschillende onderdelen van de methodiek worden op maat afgestemd op de mogelijkheden en beperkingen van de cliënt, de context waarin deze zich bevindt en diens perspectief.
PBS in de Wijk
PBS in de Wijk is gericht op alle kinderen en jongeren in een wijk, evenals op de volwassenen die met hen in contact komen.
Tools4School
Tools4School is een gedragstraining die op scholen wordt uitgevoerd, met actieve participatie van docenten en ouders.
Methodisch Werken in Wijkteams
In de afgelopen jaren is de kennis over 'wat werkt' in de zorg aanzienlijk toegenomen. Dit heeft geleid tot een verschuiving naar methodisch werken binnen wijkteams, waarbij de focus ligt op het versterken van de eigen kracht en het sociale netwerk van jeugdigen, ouderen en gezinnen.
Stimuleren van Eigen Kracht
Het stimuleren van eigen kracht kan plaatsvinden vanuit de pedagogische basisvoorzieningen, zoals kinderopvang, peuterspeelzalen, onderwijs, kind- en jongerenwerk, en sport- en cultuurverenigingen. Dit omvat het vergroten van de pedagogische kwaliteiten van ouders en het inschakelen van de pedagogische basis wanneer gezinnen vragen hebben.
Kernactiviteiten voor het stimuleren van eigen kracht:
- Wijkteams in elke wijk voor enkelvoudige ondersteuningsvragen.
- Creëren van laagdrempelige opvoedondersteuning.
- Ondersteuning van het informele circuit van gezinnen (familie, buren, kennissen).
Evenwicht tussen Vertrouwen op Eigen Kracht en Ingrepen
Veel 'problemen' zijn onderdeel van een normale ontwikkeling en kunnen door ouders zelf worden opgelost met advies van professionals uit hun vertrouwde omgeving, zoals school, peuterspeelzaal of opvang. Een belangrijke balans is hierbij cruciaal: het onderscheid tussen wat mensen zelf kunnen doen in een bepaalde situatie en wat hun capaciteiten te boven gaat. Uitgaan van zelfregie, zelfredzaamheid en de pedagogische kracht in de wijk betekent niet dat gezinnen geen professionele hulp kunnen ontvangen wanneer dat nodig is. Steun op maat, bijvoorbeeld bij handelingsonbekwaamheid, blijft beschikbaar. Zelfs dan staat de vraag centraal wat gezinnen zelf kunnen en wat daar eventueel aanvullend nodig is.
Bijdrage van de Gemeente aan Bewustwording
Het uitgaan van eigen kracht vereist van professionals in de pedagogische basisvoorzieningen een andere manier van kijken, denken en handelen: ondersteunen in plaats van overnemen. Gemeenten kunnen bijdragen aan het stimuleren van de zelfredzaamheid van gezinnen en het bijbehorende bewustwordingsproces bij professionals.
Aansluiten bij Georganiseerde Vrijwillige Inzet
Het is zinvol om te investeren in sociale netwerken en daarmee in de eigen kracht van gezinnen door aansluiting te zoeken bij georganiseerde vrijwillige inzet. Projecten zoals 'Allemaal Opvoeders', ondersteund door het Nederlands Jeugdinstituut en de Universiteit Utrecht, hebben het versterken van informele sociale steun rondom gezinnen als doel gehad. Onderzoek toont aan dat bij een concrete invulling van activiteiten de nadruk moet liggen op het creëren van randvoorwaarden voor herhaalde ontmoetingen, in plaats van op het organiseren van eenmalige evenementen.
Niveaus van initiatieven ter versterking van sociale netwerken:
- Elkaar ontmoeten: het sociaal verband versterken. Voorbeelden hiervan zijn buurtfeesten, gezamenlijk onderhoud van speeltuintjes, of kindervakantieweken begeleid door vrijwilligers. Hierbij staat het aangaan van sociale relaties centraal. Ouders en jongeren treden hierbij vaak zelf als vrijwilliger op.
- Elkaar opzoeken: hulpvraag voorkomen. Dit kan variëren van een mammacafé voor moeders en baby's tot begeleiding van jongeren die dreigen uit te vallen op school door vrijwilligers. Ouders en/of jongeren zoeken elkaar op omdat zij iets aan elkaar hebben. Het uitwisselen van informatie over opvoeding en het doorbreken van sociaal isolement zijn neveneffecten.
Motie van het lid Van der Staaij c.s.
De motie van het lid Van der Staaij c.s. heeft betrekking op het versterken van mentoren voor jeugdigen binnen het programma Zorg voor de Jeugd en het versterken van de eigen kracht van jeugdigen en gezinnen. De motie benadrukt het belang van informeel mentorschap en vraagt om een duidelijke uitwerking hiervan.
Uitwerking van de motie:
- Het overzichtelijk bij elkaar brengen van het aanbod aan ondersteuning.
- Het versterken van de eigen kracht van jongeren.
- Het inzetten van (informeel) mentorschap.
De uitvoering van de motie omvat het aanbieden van informatie over het bestaande aanbod, het stimuleren van het gebruik van het familiegroepsplan en het bevorderen van informele steun en het versterken van het gewone leven. Diverse gemeenten, zoals Deventer en Zaltbommel, zetten reeds wijkteams in om het sociale netwerk van gezinnen met complexe vraagstukken te versterken.
Werkzame Principes en Evidence-Based Onderbouwing
Het inzetten van interventies en initiatieven ter versterking van eigen kracht en het gewone leven vereist een gedegen onderbouwing. Interventies die worden opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies, moeten voldoen aan basiscriteria, waaronder een evidence-based onderbouwing van de werkzaamheid. Het inzetten van maatjes of mentoren is een vorm van ondersteuning die de eigen kracht van kinderen en jongeren versterkt.
Familiegroepsplan en Netwerkbetrokkenheid
Binnen het programma Zorg voor de Jeugd wordt het familiegroepsplan ingezet, een vormvrije aanpak die meer nadruk legt op het betrekken van netwerken. Dit plan stelt gezinnen in staat om hun eigen kracht en die van hun netwerk beter te benutten om oplossingen te vinden voor hun uitdagingen.
goede samenwerking en slechte samenwerking
Conclusie over Eigen Kracht
Het concept van eigen kracht, hoewel breed erkend, vereist een duidelijke conceptualisering en praktische uitwerking om effectief te kunnen worden ingezet. Door te focussen op competentiegericht werken, het stimuleren van sociale netwerken, en het bieden van passende ondersteuning, kunnen gemeenten en professionals de zelfredzaamheid en veerkracht van jeugdigen en gezinnen versterken.
tags: #eigen #kracht #interventies #cjg