Tijdens de zwangerschap is het van cruciaal belang om ervoor te zorgen dat je lichaam en dat van je baby de nodige voedingsstoffen binnenkrijgen. Supplementen kunnen hierbij een belangrijke rol spelen, vooral als je dieet niet alle benodigde vitamines en mineralen levert. Dit artikel biedt uitgebreide informatie over het gebruik van supplementen tijdens de zwangerschap, met een speciale focus op foliumzuur.
Wat zijn supplementen?
Supplementen zijn producten die vitamines, mineralen, kruiden en andere stoffen bevatten, vaak in de vorm van tabletten, capsules of drankjes. Ze zijn bedoeld als aanvulling op de voeding en niet als vervanging ervan. Deze producten zijn verkrijgbaar bij de drogist, supermarkt of apotheek. Tijdens de zwangerschap is het aan te raden om uitsluitend supplementen te gebruiken die speciaal zijn samengesteld voor zwangere vrouwen.
Supplementen bij kinderwens en zwangerschap
Wanneer je besluit zwanger te willen worden, is het advies om dagelijks 400 microgram foliumzuur in te nemen. Foliumzuur is essentieel voor de aanleg van het zenuwstelsel van de baby en kan het risico op aangeboren afwijkingen zoals een open rug, gespleten lip of gehemelte (schisis), vroeggeboorte en een laag geboortegewicht verkleinen. Tabletten foliumzuur zijn zonder recept verkrijgbaar bij de drogist.
Tijdens de gehele zwangerschap wordt aangeraden om gezond en gevarieerd te eten, aangevuld met foliumzuur en vitamine D.
Belang van foliumzuur tijdens de zwangerschap
Foliumzuur, ook wel bekend als vitamine B11 of folaat, speelt een sleutelrol in diverse lichaamsfuncties, waaronder de aanmaak van nieuwe rode en witte bloedcellen, het versterken van de weerstand, de werking van de zenuwen en een gezonde celdeling. Het is ook betrokken bij de opbouw van aminozuren, de bouwstenen van eiwitten.
Het lichaam kan foliumzuur niet zelf aanmaken, waardoor inname via voeding of supplementen noodzakelijk is. Rijke bronnen van foliumzuur zijn groene groenten zoals spinazie, sla en broccoli, evenals citrusfruit. Ook in mindere mate komt het voor in vlees, peulvruchten, volkorenproducten en zuivel.
Specifiek tijdens de zwangerschap draagt foliumzuur bij aan:
- De vorming van het centrale zenuwstelsel van de ongeboren baby.
- De groei van weefsels en de placenta.
- Het verkleinen van de kans op aangeboren afwijkingen, zoals een open ruggetje of open schedel.
Het is uit voeding lastig om de extra benodigde hoeveelheid foliumzuur te halen; dit zou neerkomen op de dagelijkse consumptie van bijvoorbeeld een kilo bruine bonen of dertig volkoren boterhammen. Daarom is het innemen van foliumzuur in tabletvorm praktischer en wordt het beter opgenomen door het lichaam.
Wanneer starten en stoppen met foliumzuur?
Idealiter start je met het slikken van foliumzuurtabletten vier weken voordat je probeert zwanger te worden. Dit geeft je lichaam de tijd om een adequate voorraad op te bouwen, aangezien het ongeveer vier weken duurt voordat het extra foliumzuur volledig is opgenomen. De baby heeft foliumzuur namelijk al nodig voordat je weet dat je zwanger bent.
Als je te laat bent begonnen, raak niet in paniek. Begin zo snel mogelijk met de inname. Blijf de tabletten innemen tot de 10e week van de zwangerschap (tien weken na de eerste dag van je laatste menstruatie). Het innemen van extra vitamine B11 na deze periode is niet meer zinvol, maar ook niet schadelijk.
Als je al eerder een kind hebt gekregen met een neurale buisdefect, is het risico op herhaling groter. In zo'n geval is het cruciaal om vóór een volgende zwangerschap contact op te nemen met je huisarts voor advies over een hogere dosering foliumzuur. Andere risicofactoren die een hogere dosering kunnen rechtvaardigen zijn onder andere epilepsie, suikerziekte, of een familiegeschiedenis van neurale buisdefecten.
Belangrijke stappen bij het gebruik van foliumzuur:
- Voorbereiding: Begin met nadenken over foliumzuur zodra je een kinderwens hebt. Raadpleeg bij eerdere neurale buisdefecten je huisarts.
- Starten: Begin 4 weken vóór de conceptie met het slikken van 400 of 500 microgram foliumzuur per dag. Hogere doseringen zijn op recept verkrijgbaar.
- Anticonceptie: Als je de anticonceptiepil gebruikt, start dan met foliumzuur bij de laatste strip. Stop je met anticonceptie? Blijf foliumzuur gebruiken.
- Tijdens de zwangerschap: Blijf foliumzuur slikken tot 10 weken na de eerste dag van je laatste menstruatie.
- Zwangerschapssupplementen: Stap je tijdens de zwangerschap over op multivitaminen met voldoende foliumzuur? Stop dan met aparte foliumzuurtabletten.
- Stoppen: Na 10 weken zwangerschap kun je stoppen met de losse foliumzuurtabletten.
Hoeveel foliumzuur heb je nodig?
De aanbevolen dagelijkse inname van extra foliumzuur tijdens de zwangerschap is 400 tot 500 microgram. Vaak bevatten zwangerschapssupplementen al voldoende foliumzuur, waardoor aparte tabletten niet nodig zijn. Het is belangrijk om niet meer dan 1.000 microgram (1 milligram) foliumzuur per dag in te nemen, tenzij anders geadviseerd door een arts. Hoewel een overschrijding van deze grens doorgaans niet schadelijk is, kan het de detectie van een vitamine B12-tekort bemoeilijken.
Let op: De Referentie-inname (RI) is een Europese waarde die aangeeft hoeveel vitamines en mineralen gemiddeld per dag nodig zijn. Voor zwangeren kunnen de aanbevolen hoeveelheden (ADH) voor bepaalde voedingsstoffen hoger liggen dan 100% RI, wat aangeeft dat extra inname gunstig is.
Wat als je een foliumzuurtekort hebt?
Een tekort aan foliumzuur in de eerste tien weken van de zwangerschap kan leiden tot een onvolledige sluiting van de neurale buis bij de baby. Dit defect vormt de basis voor de hersenen en het ruggenmerg. Als dit proces niet goed verloopt, kunnen er neurale-buisdefecten ontstaan, zoals een open ruggetje (spina bifida), een lip-, kaak- of gehemeltespleet (schisis), of een open schedel (anencefalie). In zeldzame gevallen kan een ernstig foliumzuurtekort ook leiden tot bloedarmoede bij de moeder.
Wist je dat... vitamine C de opname van foliumzuur in je bloed bevordert? Een glaasje sinaasappelsap kan dus helpen!
Andere aanbevolen supplementen tijdens de zwangerschap
Naast foliumzuur is ook vitamine D essentieel gedurende de gehele zwangerschap. De aanbevolen dagelijkse dosis is 10 microgram. Vitamine D helpt bij de opname van calcium en magnesium, wat cruciaal is voor de ontwikkeling van de botten, tanden en spieren van de baby. Het kan ook het risico op een laag geboortegewicht en zwangerschapsdiabetes verlagen.
Tijdens de zwangerschap is het ook belangrijk om voldoende jodium, calcium en ijzer binnen te krijgen. Jodium is voornamelijk te vinden in brood en gejodeerd zout, calcium in zuivelproducten, en omega-3 vetzuren (zoals DHA) in vis.
Animatie ontwikkeling van baby in moeder
Vitamine A: voorzichtigheid geboden
Een vitamine waar je juist niet te veel van binnen moet krijgen tijdens de zwangerschap is vitamine A. Te veel vitamine A kan schadelijk zijn voor de baby en aangeboren afwijkingen veroorzaken. Lever en leverproducten (zoals paté) bevatten hoge concentraties vitamine A en kunnen daarom beter vermeden worden. Controleer altijd de ingrediëntenlijst van multivitaminen om er zeker van te zijn dat deze geen vitamine A bevatten, of kies voor een speciaal zwangerschapsmulti met veilige vormen zoals bèta-caroteen.
Potentiële tekorten en testen
Bij de eerste afspraak bij de verloskundige wordt vaak een bloedonderzoek gedaan om het ijzergehalte (Hb) te controleren, aangezien een ijzertekort en bloedarmoede vaker voorkomen tijdens de zwangerschap. Een tekort aan vitamine B12 kan ook bloedarmoede veroorzaken, vooral bij vegetarische of veganistische diëten. Indien er een specifieke reden is, kan de verloskundige ook de vitamine B12-spiegel controleren.
Voor het laten controleren van andere vitaminen- of mineralentekorten kun je overleggen met je huisarts.
Supplementen tijdens de borstvoedingsperiode
Ook tijdens de borstvoedingsperiode kunnen supplementen zinvol zijn, naast een gezonde voeding:
- Vitamine B12: Voor vegetariërs, veganisten of na een maagverkleinende operatie kan 1000 microgram vitamine B12 tweemaal per week worden ingenomen.
- Omega-3 vetzuren: Als je weinig tot geen vis eet, kan dagelijks 250 tot 450 milligram omega-3 vetzuren (DHA) worden ingenomen. Dit is niet nodig als je tweemaal per week vis eet (waarvan één keer vette vis).
Verschil tussen merken supplementen
De prijs en ingrediënten van supplementen kunnen sterk variëren tussen merken. Sommige gebruiken synthetische stoffen, andere natuurlijke. De effectiviteit van de opname door het lichaam verschilt niet altijd. Bij twijfel over welk product het beste is, kun je advies inwinnen bij je verloskundige, huisarts of een diëtist.
Calcium tijdens de zwangerschap
Sommige zwangere vrouwen krijgen onvoldoende calcium binnen via hun voeding. De verloskundige kan dan adviseren om dagelijks 1 gram calcium te slikken. Calcium wordt ook aanbevolen voor zwangeren met een hoge bloeddruk, of als er in een eerdere zwangerschap sprake was van hoge bloeddruk of zwangerschapsvergiftiging, om het risico hierop te verkleinen. De maximale inname van calcium dient niet meer dan 2,5 gram per dag te bedragen.
Herstel na miskraam of abortus
Na een miskraam of abortus kan een multivitamine nuttig zijn om het lichaam te ondersteunen bij het herstel, door het leveren van alle belangrijke voedingsstoffen. Als je een kinderwens hebt, is het aan te raden om door te gaan met het slikken van foliumzuur, aangezien dit cruciaal is voor de vroege ontwikkeling van een eventuele nieuwe zwangerschap.
Folaat vs. Foliumzuur
Folaat is de natuurlijke vorm van vitamine B11 die voorkomt in voeding, terwijl foliumzuur de synthetische variant is die in supplementen en verrijkte voeding wordt gebruikt. Steeds meer zwangerschapsvitamines bieden tegenwoordig ook geactiveerd folaat (zoals 5-MTHF) aan, dat direct door het lichaam kan worden opgenomen zonder verdere omzetting.
Foliumzuur voor mannen
Hoewel de focus vaak ligt op zwangere vrouwen, is foliumzuur ook belangrijk voor mannen, met name voor de celproductie. Er zijn echter geen claims dat folaat of foliumzuur de vruchtbaarheid van mannen direct verhoogt.
Foliumzuur in voeding
Foliumzuur (folaat) is van nature te vinden in:
- Groene groenten (spinazie, sla, broccoli, spruitjes)
- Citrusfruit
- Vlees
- Peulvruchten
- Volkorenproducten
- Zuivelproducten
Houd er rekening mee dat folaat gevoelig is voor hitte en licht.
tags: #foliumzuur #800 #mcg #zwangerschap