De Geboorte van Jezus: Traditie, Historische Context en Symboliek

Christenen vieren op 25 december traditioneel de geboorte van Jezus Christus. Deze feestdag, bekend als Kerstmis, vindt zijn oorsprong in de viering van de geboorte van Jezus. Het woord 'Kerstmis' is afgeleid van 'Christ-mis', wat de viering van Jezus Christus aanduidt.

Het Bijbelse Verhaal van de Geboorte

Volgens de Bijbelse overlevering kwam Jezus ruim 2000 jaar geleden ter wereld in het plaatsje Bethlehem. Zijn ouders, Maria en Jozef, waren daar op bevel van keizer Augustus, die een volkstelling hield. Iedereen moest zich in zijn geboorteplaats melden. Vanwege de drukte in Bethlehem konden Maria en Jozef geen plaats vinden in de herbergen, waardoor Jezus geboren werd in een stal, te midden van stro en hooi.

In de evangelies van Matteüs en Lucas wordt beschreven hoe de maagd Maria, door de Heilige Geest van God, zwanger werd van Jezus. Haar verloofde, Jozef, stond haar bij tijdens de geboorte. Volgens de overlevering werd Jezus in doeken gewikkeld en in een kribbe, een voederbak voor dieren, gelegd. Herderen uit de omgeving werden door engelen geïnformeerd over de bijzondere geboorte en waren de eersten die het kind kwamen aanbidden. Later bezochten ook wijzen of magiërs uit het Oosten, geleid door een heldere ster, de Heilige Familie en brachten ze kostbare geschenken.

De Ontwikkeling van de Kerstdatum

De precieze geboortedatum van Jezus is niet eenduidig vastgesteld en is onderwerp van discussie onder historici. In de Bijbel zelf worden geen specifieke data of jaargetijden genoemd voor zijn geboorte. In de vroege christelijke kerk was er onzekerheid over de datum van Jezus’ geboorte.

Verschillende bronnen uit de eerste eeuwen na Christus suggereren dat de geboorte op verschillende data werd gevierd, waaronder 19, 20 april, 20 mei, 25 maart en 28 maart. De eerste vermelding van het vieren van Jezus’ geboorte op 25 december stamt uit de Chronografie van Philocalus uit 354 n.Chr. In de vierde eeuw begon de christelijke kerk religieuze feesten te formaliseren, waaronder de viering van de geboorte van Christus.

Hedendaagse Datum en Historische Invloeden

De keuze voor 25 december als geboortedatum van Jezus is waarschijnlijk beïnvloed door bestaande feestelijkheden in die periode. Er zijn theorieën die suggereren dat de christelijke kerk deze datum heeft gekozen om aan te sluiten bij reeds bestaande volksfeesten.

• Winterzonnewende: Vóór de opkomst van het christendom vierden Germaanse volkeren rond 21 december zogenaamde joelfeesten ter ere van de terugkerende zon. In Scandinavië heet Kerstmis tot op de dag van vandaag 'jul'.
• Saturnaliën: In het Romeinse Rijk vierden heidenen rond 21 december de Saturnaliën, een feest ter ere van de god Saturnus, waarbij cadeaus werden uitgewisseld.
• Dies Natalis Solis Invicti: De Romeinen vierden op 25 december het feest van de 'dies natalis solis invicti', de 'geboortedag van de onoverwinnelijke zon'. Dit feest markeerde het einde van de donkerste dagen van het jaar en de terugkeer van het zonlicht.

Paus Julius I zou rond 340 n.Chr. hebben besloten dat christenen voortaan op 25 december het geboortefeest van Jezus Christus moesten vieren, mede om de populaire zonnecultus te bestrijden. Kerkvader Augustinus benadrukte in een preek dat Kerstmis niet de geboorte van de zon, maar van de Schepper van de zon vierde.

Het Geboortejaar van Jezus

Ook het geboortejaar van Jezus is onzeker. Onze hedendaagse jaartelling is gebaseerd op de geboorte van Jezus, een systeem dat in het jaar 525 werd ontworpen door monnik Dionysius Exiguus. Hij stelde dat Jezus op 25 december in het jaar 1 werd geboren.

Echter, de evangeliën vermelden dat Jezus werd geboren tijdens de regeerperiode van koning Herodes I. Historisch onderzoek toont aan dat Herodes stierf in het jaar 4 voor Christus. Dit suggereert dat Jezus waarschijnlijk enkele jaren vóór 4 v.Chr. werd geboren. Sommige theorieën wijzen erop dat Dionysius Exiguus mogelijk een symbolische datum koos, waarbij getallen als 7 en 27 een rol speelden.

Misverstanden en Symboliek rond Kerstmis

Door de eeuwen heen zijn er misverstanden en romantische toevoegingen aan het kerstverhaal ontstaan:

• Maria's andere kinderen: Hoewel Maria wordt gezien als de moeder van Jezus, hebben de Bijbelteksten het ook over minstens vier andere zonen en dochters die zij na Jezus kreeg.
• Dieren bij de kribbe: De Bijbel noemt geen specifieke dieren bij de geboorte van Jezus. De vermelding van een voederbak in Lucas 2:7 kan de suggestie van dieren wekken, maar dit is niet expliciet vermeld.
• Rol van de herbergiers: Het verhaal dat herbergiers geen ruimte hadden, is een mogelijke interpretatie. Een andere uitleg is dat ze de hoogzwangere vrouw wellicht niet wilden toelaten.
• Geboorte in de winter: De Bijbel geeft geen exacte datum, maar de vermelding van herders die hun kudden buiten hadden, suggereert dat het niet in de diepste winter plaatsvond.
• Geboorte in het jaar 0: Zoals eerder genoemd, is het geboortejaar waarschijnlijk vóór het jaar 0.
• Geboorte in een grot: De meest waarschijnlijke geboorteplaats was het dierengedeelte van een karavanserai, een soort herberg voor reizigers.

Kerstmis is een feest van het licht, symbool voor de komst van Jezus, die christenen zien als het licht van de wereld. De brandende kaarsen tijdens Kerstmis symboliseren Jezus. Ook andere religies kennen lichtfeesten, zoals Chanoeka bij de Joden en Divali bij de Hindoes.

Tradities en Gebruiken

Kerstmis kent diverse tradities die bijdragen aan de sfeer van het feest:

• Kerstboom: De traditie van de kerstboom, met zijn altijdgroene takken die symbool staan voor eeuwig leven, werd in Nederland in de negentiende eeuw overgenomen uit Duitsland. De lampjes en ballen worden soms geassocieerd met de langere dagen na Kerstmis.
• Cadeaus: Het uitwisselen van cadeaus is een belangrijk onderdeel van Kerstmis. In sommige tradities brengt het kerstkind de geschenken, terwijl in andere de kerstman langskomt, een figuur die veel lijkt op Sinterklaas.
• Kerststal: De kerststal, die huiskamers en kerken siert, beeldt de geboorte van Jezus uit.
• Kaarsen en lichtjes: Vanwege de donkerste tijd van het jaar worden er veel kaarsen aangestoken en lichtjes in de kerstboom gehangen, als symbool van hoop en het komende licht.
• Kleur rood: In veel huizen en winkels is rond Kerstmis de kleur rood prominent aanwezig, verwijzend naar het vuur dat gebruikt werd tijdens heidense winterfeesten.

Liturgische Vieringen

In de Kerk wordt Kerstmis gevierd met meerdere missen:

• Vigiliemis (24 december): Deze mis markeert de overgang van de Advent naar de Kersttijd en benadrukt de nabijheid van de grote gebeurtenis.
• Nachtmis (rond middernacht): Deze dienst staat in het teken van de lichamelijke geboorte van Jezus in Bethlehem, vaak met een bijzondere sfeer en luisterrijke liturgie.
• Dageraadsmis (25 december): Ook wel 'herdertjesmis' genoemd, deze mis wordt bij het aanbreken van de dag gehouden en verwijst naar de profetieën over de komst van de Messias.
• Dagmis (25 december): Deze mis viert de eeuwige geboorte van de Zoon uit de Vader, met de proloog van het evangelie van Johannes als centraal thema.

De katholieke traditie kent na de nachtmis een kleine gezinsmaaltijd. In de nachtmis wordt het kindje Jezus in de kerststal geplaatst, omdat hij volgens het geloof pas in de nachtmis geboren wordt.

tags: #geboorte #jezus #feestdag