Stuwing na bevalling: oorzaken, symptomen en verlichting

De eerste weken na de bevalling kunnen gepaard gaan met een natuurlijk, maar soms oncomfortabel fenomeen: stuwing. Dit treedt op wanneer je borsten zich voorbereiden op de melkproductie en kan zowel bij moeders die borstvoeding geven als bij moeders die flesvoeding geven voorkomen. Het is een teken dat je lichaam zich aanpast aan de behoeften van je baby, en hoewel het ongemakkelijk kan zijn, is het meestal van tijdelijke aard.

Wat is stuwing?

Stuwing is een veelvoorkomend verschijnsel bij nieuwe moeders, waarbij de borsten overvol raken en dit kan leiden tot een gevoel van hardheid, strakheid en pijn. Dit gebeurt vaak in de eerste dagen na de bevalling als gevolg van de toename van melkproductie en een verhoogde doorbloeding, terwijl je baby nog leert om effectief en regelmatig te voeden. De mismatch tussen de melkproductie en de voedingsbehoeften van de baby kan je borsten gezwollen maken, waardoor aanleggen moeilijker wordt en de tepels pijnlijk kunnen aanvoelen door de spanning en zwelling.

Stuwing ontstaat meestal 3 tot 5 dagen na de bevalling, maar kan ook na 10 dagen pas beginnen. Gewoonlijk begint het tussen de tweede en vijfde dag na de bevalling, als de melk ‘binnenkomt’. De duur van stuwing kan variëren, maar meestal wordt het binnen 24 tot 48 uur na het begin minder. Een goede techniek voor het aanleggen en regelmatig voeden kan helpen de duur van stuwing te verkorten en de ongemakken te minimaliseren.

Hoe voelt stuwing?

Wanneer je borsten opzwellen, kun je verschillende symptomen ervaren:

• Zwelling in beide borsten, vaak meer aan de onderkant (verder van je borstkas).
• Pijn in de borsten, die intens kan zijn.
• Een stevige of harde textuur van de borsten.
• Soms kun je ook zweten, koorts, en koude rillingen ervaren.

Als je koorts of koude rillingen ervaart, denk je misschien dat je een infectie hebt, maar vaak zijn deze symptomen het resultaat van ontsteking in je borsten. Een borstontsteking kan vergelijkbare symptomen veroorzaken, maar ontwikkelt zich over enkele dagen en gaat meestal gepaard met warmte en roodheid van de borst.

Stuwing bij flesvoeding

Bij moeders die ervoor kiezen om flesvoeding te geven, kan stuwing ook voorkomen, maar de ervaring en duur kunnen verschillen van die bij borstvoeding. Wanneer er geen borstvoeding wordt gegeven, krijgt het lichaam het signaal om de melkproductie te verminderen. Stuwing bij flesvoeding kan optreden in de eerste dagen na de geboorte, vergelijkbaar met bij borstvoeding, als gevolg van de natuurlijke toename van melk en bloedtoevoer naar de borsten. Echter, omdat er geen melk wordt verwijderd door borstvoeding, kan de stuwing iets intenser aanvoelen en mogelijk iets langer duren.

De duur van stuwing bij flesvoeding hangt af van hoe snel het lichaam het signaal opvangt om de melkproductie te stoppen. Meestal begint de stuwing af te nemen zodra het lichaam herkent dat de melk niet nodig is, wat binnen een paar dagen tot een week kan zijn.

Wat te doen tegen stuwing?

Om de ongemakken van stuwing aan te pakken, kun je zelf een aantal stappen ondernemen. De onderstaande adviezen kunnen helpen om de zwelling te verminderen en toekomstige problemen te voorkomen.

Bij borstvoeding:

• Vaak aanleggen: Als je borsten erg pijnlijk zijn, probeer dan om je baby wat vaker aan te leggen. Geef je baby de eerste 48 uur zoveel mogelijk borstvoeding, zo komt je melkproductie goed op gang. Probeer de voedingsmomenten niet uit te stellen.
• Afkolven bij te veel spanning: Zijn je borsten te gespannen om er goed melk uit te krijgen? Kolf dan eerst een beetje af. Ook als je baby ’s nachts lang doorslaapt en er daardoor stuwing ontstaat, kun je de ergste druk eraf kolven.

Bij flesvoeding:

• Draag een strakke bh: Als je geen borstvoeding geeft maar wel last hebt van stuwing, kun je het beste een strakke bh dragen. Zorg er wel voor dat het niet té strak zit, want dan heb je kans dat je borsten gaan ontsteken.
• Stimuleer je borsten niet: Vermijd massage of afkolven, want dit stimuleert juist de melkproductie.

Algemene tips voor verlichting:

• Warme en koude kompressen: Je kunt de pijn van de stuwing verzachten door een koud kompres of een washandje met ijsblokjes tegen de pijnlijke plekken te houden. Heb je zelf geen kompres in huis, dan kun je een boterhamzakje met appelstroop vullen en in de vriezer leggen. Dit wordt namelijk niet hard als het in de vriezer gaat en zo kun je het kompres vormen naar de vorm van je borst. Zorg er wel voor dat je borsten vlak voor een voeding warm zijn, dan worden de melkkliertjes wijder en stroomt de melk er makkelijker uit. Warme kompressen kunnen hierbij helpen. Ook kun je je borsten onder een warme douche voorzichtig masseren. Dit haalt de ergste druk eraf.
• Koolbladeren: Je kunt stuwing ook tegengaan met behulp van koolbladeren. Voordat je ze aanbrengt op de pijnlijke plekken breek je eerst het blad. Als de koolbladeren slap geworden zijn vervang je ze voor nieuwe bladeren. Herhaal dit een aantal keer totdat de zwelling minder is geworden. Koolbladeren herstellen het weefsel, doordat het blad een natuurlijk antibioticum met anti-irriterende eigenschappen bevat.
• Aangepaste voedingstechniek: Het verbeteren van de techniek van aanleggen kan de melkstroom bevorderen en stuwing verlichten. Zorg ervoor dat je baby de hele tepelhof (het donkere gebied rond de tepel) in de mond heeft, niet alleen de tepel. Dit zorgt voor een efficiëntere en comfortabelere voeding, wat stuwing kan helpen voorkomen.
• Wisselende borstposities: Probeer tijdens het voeden verschillende posities om de melkstroom uit alle delen van de borst te stimuleren. Door je baby in verschillende houdingen aan te leggen - zoals de voetbalhouding, de wieghouding en liggend voeden - kan je helpen om de melk gelijkmatig uit de borst te laten stromen.
• Lichte borstmassage: Een zachte massage van de borst kan helpen om de melkstroom te stimuleren en pijnlijke stuwing te verlichten. Gebruik de vlakke kant van je vingers en masseer zachtjes van de buitenkant van de borst naar de tepel toe.
• Voldoende rust: Zorg voor voldoende rust en probeer te slapen wanneer je baby slaapt. Rust kan helpen bij het reguleren van je lichaamsprocessen, inclusief de melkproductie.
• Pijnstillers: Bij ernstige pijn kun je in overleg met je zorgverlener een vrij verkrijgbare pijnstiller zoals ibuprofen of paracetamol nemen. Deze kunnen helpen om de pijn en eventuele zwelling te verminderen.

Wat als je borstontsteking krijgt?

Het is normaal dat je lichaamstemperatuur wat stijgt als je last hebt van stuwing. Als je koorts krijgt én rode, pijnlijke borsten hebt, kan dit wijzen op een borstontsteking. Een borstontsteking wordt veroorzaakt door een verstopt melkkliertje of door bacteriën. Bij een borstontsteking is het heel belangrijk dat je rust neemt. Het liefst zelfs 24 uur bedrust, want jouw lichaam moet herstellen van deze pijnlijke ontsteking. Dit advies is anders dan wat voorheen werd aangeraden. Je kunt deels kolven om de druk wat af te nemen, maar zeker niet leegkolven en niet masseren.

Wanneer contact opnemen?

Stuwing is normaal in de eerste dagen na de bevalling, maar het is belangrijk om goed naar je lichaam te luisteren. Heb je erg pijnlijke borsten, koorts, rode plekken of twijfel je of je kindje voldoende drinkt? Wacht dan niet te lang met hulp inschakelen. Bespreek je klachten met je kraamverzorgende en neem tijdig contact op met de lactatiekundige. Zij is gespecialiseerd in borstvoeding en kan je helpen met tips, houdingen en andere adviezen die passen bij jouw situatie. Je hoeft het niet alleen te doen.

Belangrijke overwegingen

Hoewel de natuurlijke promotie van borstvoeding kan leiden tot gevoelens van falen als het niet direct lukt, is het belangrijk te weten dat je niet alleen bent. Veel westerse vrouwen ervaren uitdagingen. Vaak is de fysiologie van de moeder niet de oorzaak, maar de omstandigheden. Tekorten aan hormonen, problemen bij de baby met aan happen of zuigen, een te korte tongriem, of onvoldoende steun en kennis in de kraamtijd kunnen een rol spelen. Ook veranderingen na het verlof, zoals gesplitste voedingen, kunnen de productie beïnvloeden.

Slechts een klein percentage van de vrouwen heeft fysiologisch onmogelijk om melk te maken. Bij een grotere groep komt de productie niet goed op gang, wordt er te weinig gemaakt of eindigt de melkproductie ongewenst vroeg. Dit kan veel verdriet veroorzaken bij moeders. De slaagkans van borstvoeding hangt vaak meer af van de sociale en culturele context dan van de individuele keuze.

Meer melk produceren

Als je het gevoel hebt dat je te weinig melk produceert, zijn er verschillende benaderingen. Een lactatiekundige kan helpen bij het onderzoeken van de oorzaken, zoals hormonale factoren, trauma's, of verkeerde instructies in het kraambed. Stress en vermoeidheid kunnen de productie negatief beïnvloeden. Het creëren van rust en het verminderen van druk kunnen de productie juist stimuleren.

Het zo vaak mogelijk aanleggen van de baby, net als in traditionele leefgemeenschappen, stimuleert de melkproductie het meest. Hoewel dit in westerse culturen soms wordt gezien als constant "aan de baby geplakt zitten", is het een effectieve manier om de voeding op gang te brengen. Clusterkolven, waarbij je extra vaak kolft volgens een schema, kan ook helpen, mits er voldoende rust is.

Meten is weten?

Onzekerheid over de hoeveelheid melk die de baby binnenkrijgt, kan ontstaan doordat baby's anders drinken uit de borst dan uit een fles. De fles biedt meetbare zekerheid, terwijl moedermelk een wisselende samenstelling heeft en de melkkanalen op verschillende manieren geleegd worden. Het is belangrijk te onthouden dat een baby pas als hij echt niet goed groeit, mogelijk te weinig binnenkrijgt. Vaak is er sprake van een gebrek aan vertrouwen, wat leidt tot het te snel stoppen met borstvoeding. Met goede ondersteuning kan de productie vaak weer op peil worden gebracht.

Relacteren

Het opwekken van moedermelk, zelfs zonder eerdere zwangerschap, is mogelijk. Dit kan door je baby heel vaak aan te leggen, eventueel in combinatie met middelen zoals medicatie (Domperidon, met mogelijke nadelen) en voedingsmiddelen zoals havermout en fenegriek. Geduld is cruciaal, en soms duurt het wel vier maanden voordat de productie op gang komt. Het is raadzaam om hierover in gesprek te gaan met een ervaren lactatiekundige en je huisarts.

Hoe geef je je baby de borst?

Moeder en kind weten van nature hoe borstvoeding werkt, maar in het begin kan het even zoeken zijn. Een comfortabele houding is belangrijk: houd je baby dicht tegen je aan, buik tegen buik. Wacht tot je baby de mond wijd opent en breng de baby naar je borst, niet andersom. Zorg dat je baby een grote hap neemt, om je tepel en tepelhof heen. Tekenen dat je baby goed is aangelegd zijn onder andere ronde wangen, lippen naar buiten gekruld, ritmisch zuigen en slikken, ontspannen drinken, en dat het zuigen jou geen pijn doet.

Borstvoedingshoudingen

• Wieghouding/Madonna-houding: Je baby ligt in jouw arm, buik tegen buik.
• Rugbyhouding: Je baby ligt tegen jouw zij, met de voeten richting jouw rug en het hoofd bij je borst. Je ondersteunt je baby met je onderarm. Deze houding is ideaal na een keizersnede.
• Zijligging: Jij en je baby liggen allebei op je zij, buik tegen buik.
• Achterover liggen: Je leunt achterover tegen kussens en je baby ligt op je buik.

Wat heb je nodig voor borstvoeding?

Eigenlijk heb je niks nodig om borstvoeding te kunnen geven. Je hoeft er dus geen speciale spullen voor te kopen. Veel moeders vinden het wel handig om dit in huis te hebben:

• Voedingsbeha's
• Zoogcompressen
• Tepelcrème
• Borstvoedingskussen

Een kolf, fles en bewaarzakjes voor moedermelk hoef je niet van tevoren te kopen. Dit kan je doen als de borstvoeding goed op gang is en je weet waarvoor je de kolf wilt gebruiken. Bijvoorbeeld wanneer je weer aan het werk gaat. Je weet dan ook beter wat voor kolf je het beste kunt kopen.

Leefstijladviezen bij borstvoeding

Je leefstijl heeft invloed op de moedermelk. Daarom is het belangrijk om gezond en gevarieerd te eten, genoeg te drinken (ongeveer 2 liter per dag) en voldoende rust te nemen. Houd er rekening mee dat de volgende stoffen via de moedermelk bij je baby terechtkomen:

• Cafeïne: Drink liever niet meer dan 2 koppen koffie, thee of andere dranken met cafeïne per dag.
• Alcohol: 1 glas betekent 3 uur erna geen borstvoeding geven. Het advies is om geen alcohol te drinken in de periode dat je borstvoeding geeft.
• Medicijnen: Overleg altijd met een arts of je medicijnen kunt gebruiken.
• Roken: Dit is schadelijk voor jouw gezondheid en die van je baby.
• Kruiden: Wees matig met thee van venkel, anijs en/of kaneel. Saliekruiden kunnen de melkproductie verminderen, fenegriek kan de melkproductie stimuleren.
• Drugs: Gebruik geen drugs als je een kind hebt.

Voorbereiding op borstvoeding

Borstvoeding geven is iets natuurlijks en gaat in de meeste gevallen vanzelf. Je lichaam en de baby bereiden zich er tijdens de zwangerschap al op voor. Het kan helpen om alvast wat kennis op te doen over borstvoeding, zodat je weet wat je ongeveer kunt verwachten. Je kunt bijvoorbeeld een boek over borstvoeding lezen, een podcast luisteren, filmpjes kijken of naar een informatiebijeenkomst gaan.

Hoe kan je partner helpen?

Je partner kan veel doen om te helpen als je borstvoeding geeft, bijvoorbeeld:

• Zorgen dat je iets te eten en drinken hebt tijdens het voeden.
• Je baby bij je brengen voor nachtvoedingen.
• Je baby laten boeren na de voeding.
• Je baby verzorgen, knuffelen en/of in slaap helpen na een voeding.
• Afgekolfde melk geven.

tags: #geen #borstvoeding #na #bevalling