De Opkomst van Japanse Blikken Speelgoed
Verzamelen is een oeroude menselijke activiteit; alles kan verzameld worden, van postzegels en sigarenbandjes tot theepotten. Tegenwoordig zijn ook originele speelgoedrobots uit het verleden geliefde verzamelobjecten. Hierbij gaat het niet om moderne, technologisch geavanceerde robots, maar om vintage robots. Het verzamelen van vintage robots is een hobby die steeds kostbaarder wordt, waarbij originele exemplaren hoge prijzen opbrengen en uiterst zeldzame stukken soms zelfs in musea belanden.
De populariteit van speelgoedrobots is nauw verbonden met technologische ontwikkelingen, de dreiging van de Koude Oorlog, en de verschijning van robots in films en stripverhalen. Het woord 'robot' zelf werd voor het eerst gebruikt in het begin van de 20e eeuw in het toneelstuk R.U.R. van de Tsjechische schrijver Karel Capek, dat ging over machines met menselijke eigenschappen die de mensheid probeerden te vernietigen. In 1942 publiceerde Isaac Asimov een reeks Amerikaanse tijdschriftverhalen over een robot met vaderlijke gevoelens die een kind beschermde.
De Pioniers van Blikken Robots: Japan
Het was in Japan dat in 1938 de eerste echte robots van blik werden geproduceerd. Deze robot, genaamd Lilliput, was een vierkant, geel blikken figuur dat kon lopen en zijn armen bewegen. Lilliput wordt beschouwd als de allereerste vintage robot. Japan mag zich beschouwen als de voorloper en marktleider op het gebied van speelgoedrobots. Na de introductie van Lilliput verscheen al snel een tweede exemplaar, de 'Atomic Robot Man'. De afbeelding op de doos toonde de robot die door de door atoombommen verwoeste steden Hiroshima en Nagasaki liep, met een grote paddenstoelwolk op de achtergrond. Ondanks deze beelden waren Japanse robots niet bedoeld als kwaadaardige, menshatende machines; ze werden juist gezien als helpers voor mensen. Dit stond in contrast met Amerikaanse robots, die vaak gerelateerd werden aan de wapenwedloop tijdens de Koude Oorlog.
Horikawa was een producent die groot werd met blikken robots. Tot ver in de jaren '60 kwamen er tal van verschillende robots van diverse Japanse merken op de markt, zoals Nomura, Yonezawa en Yoshiya. Veel van deze robots leken op elkaar: vierkante mannetjes met bewegende armen en benen. In de jaren '60 bestond 60% van alle geëxporteerde Japanse speelgoed uit blikspeelgoed en blikken robots.
Bekende Japanse Fabrikanten en Hun Producten
De fabrikant Toy Nomura is bekend om diverse blikken speelgoedstukken, waaronder de Foxhole Tommy Gun, een op batterijen werkend speelgoed uit de jaren zestig. Dit speelgoed, gemaakt van tin, is 6 cm breed, 11 cm hoog en 44 cm diep. Het wordt beschreven als zijnde in zeer goede staat met minimale oxidatie, en soms met een knipperend lampje.
Een ander prominent Japans merk is Kawahara Gangu Seisakusho. Zij produceerden onder andere de Sankei (Kmark) antivliegtuigentruck, een tinnen truck uit de jaren 1950 met frictiemotor. Deze trucks zijn vaak in uitstekende staat, soms zelfs uit de doos, en worden geleverd met originele bemanning. Afmetingen zijn typisch rond de 8,5 × 8,5 × 19 cm.
Modern Toys, een andere Japanse fabrikant, bracht in de jaren zestig de R-600 Battery treinset uit. Dit op batterijen werkende tinnen treinstel werd geleverd met originele doos en was in goede staat. Het pakket bevatte de locomotief, wagons, rails en een station.
De bulldozer "Bulldozer in latta Nomura (TN) con conducente - Giappone, anni ’60 - a batterie" is een klassiek voorbeeld van de Japanse productie na de oorlog. Dit model, gemaakt van gelithografeerd blik met metalen details en rubberen rupsbanden, is compleet met de originele bestuurder. De bulldozer is batterij-aangedreven en functioneert met de typische "mystery action" van Nomura: motorgeluid, werkende lichten en bewegende armen van de bestuurder. Met een lengte van ongeveer 23 cm en levendige, goed bewaarde grafische details, is dit een authentiek en compleet exemplaar dat steeds moeilijker te vinden is in werkende staat en met de originele bestuurder.
Kanto Toys produceerde de Miss Busy Bee The Typist, een tinnen, lithografisch speelgoed met opwindmechanisme uit Japan, daterend uit de periode 1950-1960. Dit verzamelobject toont een typiste-figuur.
Andere Europese Producenten van Blikken Speelgoed
Hoewel Japan een dominante rol speelde, waren er ook andere Europese fabrikanten actief. De Ingap fabriek uit Italië produceerde onder andere het vliegtuigmodel Grande Avião trimotor Savoia-Marchetti SM.81. Dit grote trimotor vliegtuigmodel is een voorbeeld van de Italiaanse productie van blikken speelgoed.
In Duitsland was de jw Altex Company actief, bekend van het charmante, werkende speelgoedreuzenrad. Ook de firma Modern Toys, hoewel voornamelijk Japans, produceerde ook speelgoed dat in Duitsland werd verkocht. De Stunt Car, geïnspireerd op de Cadillac, is een voorbeeld van een Japans blikken speelgoed uit de jaren 1960 met een op batterijen werkend kantelmechanisme.
Paya uit IBI Alicante, Spanje, bracht in 1986 een gelimiteerde editie uit van een blikken brandweerauto. Dit exemplaar, genummerd 4711 van 5000, werd geleverd met certificaat en originele doos.
De firma T.N. (TN Nomura, opgericht in 1923 in Tokio) produceerde in de jaren '50/'60 de F.D. 24670 Fire Truck. Deze brandweerwagen toont aan de boven- en zijkanten tekeningen van knoppen, slangen en hendels, en is voorzien van de letters F.D. 24670 en F.D. (Fire Department). Het voertuig heeft drie brandweermannen, elk met een helm met de letter F erop.
Verzamelen en Handel in Vintage Blikken Speelgoed
Het verzamelen van oud speelgoed, waaronder blikken auto's, treinen, boten en robots, is populair. Websites en verzamelbeurzen zijn belangrijke plaatsen waar verzamelaars elkaar ontmoeten en handel drijven. Bij de aankoop via internet is het echter belangrijk om voorzichtig te zijn, aangezien er in de loop der jaren ook vernieuwde versies van oude robots zijn uitgebracht.
Een specifieke vermelding verdient de Robert robot, uitgebracht door het Amerikaanse bedrijf Ideal Toy Corporation in 1954. Deze robot, aangedreven door een afstandsbediening met draden, werd een legende en zelfs het onderwerp van televisieseries. Robert robot is een van de meest bekende en geliefde vintage robots bij verzamelaars, ondanks dat er 'slechts' een half miljoen van verkocht zijn.
Verzamelingen van litho-tin speelgoed van diverse fabrikanten, hoewel zonder originele verpakking, kunnen ook objecten bevatten zoals een tinnen luchtsvaartuig-achtbaan, een mechanisch lieveheersbeestje met sleutel, of een panda die trommelt.
Restauratie van het Masudaya GEMINI X-5 ruimteschip uit de jaren 60
Een andere categorie is het oude blikken speelgoed fornuis, ook wel poppenfornuis genoemd. Deze zijn vaak compact, met afmetingen zoals 17,5 x 10,5 cm en een hoogte van 9,5 cm, plus een schouw van 9 cm.
De volgorde van resultaten op online platforms wordt mede bepaald door betaalde opvalmogelijkheden. Desondanks blijft de historische waarde en het vakmanschap van Japans blikken speelgoed uit de jaren '60 een belangrijke drijfveer voor verzamelaars wereldwijd.