De placenta, ook wel bekend als de moederkoek, is een essentieel orgaan dat zich tijdens de zwangerschap ontwikkelt in de baarmoeder. Het speelt een cruciale rol in de groei en ontwikkeling van de baby door zuurstof en voedingsstoffen uit het bloed van de moeder door te geven aan de baby. Tegelijkertijd zorgt de placenta ervoor dat afvalstoffen uit het bloed van de baby worden afgevoerd via het lichaam van de moeder. Dit orgaan functioneert als een filter en produceert belangrijke hormonen die de zwangerschap ondersteunen en het lichaam voorbereiden op de bevalling en borstvoeding.
Functie van de Placenta tijdens de Zwangerschap
De placenta groeit in de baarmoeder en is verantwoordelijk voor de doorstroming van voedingsstoffen en zuurstof van de moeder naar de baby. Het fungeert als een filter en beschermt de baby tegen bepaalde schadelijke stoffen. Daarnaast produceert de placenta hormonen die essentieel zijn voor het behoud van de zwangerschap en de voorbereiding op de geboorte en lactatie.
Normale Kenmerken en Afwijkende Vormen van de Placenta
Normaal gesproken is de placenta rond, met een doorsnede van ongeveer 15-25 centimeter en een dikte van circa 3 centimeter. De grootte van de placenta correleert vaak met de grootte van de baby. De navelstreng zit doorgaans stevig in het midden van de placenta verankerd. Tijdens de 20-wekenecho wordt de placenta beoordeeld op drie belangrijke aspecten: de aanwezigheid van één of meerdere delen, de aanhechting van de navelstreng en de locatie in de baarmoeder. Een ideale situatie is een placenta uit één deel, niet te dicht bij de baarmoedermond, met de navelstreng centraal bevestigd.
Afwijkende Navelstrengaanhechting
- Velamenteuze Navelstrenginsertie: Hierbij zit de navelstreng niet direct aan de placenta vast, maar aan de omringende vliezen. De bloedvaten in de navelstreng zijn hierdoor minder beschermd, wat kan leiden tot tragere groei van de baby en een lager geboortegewicht. Extra echo's worden uitgevoerd om de groei te monitoren, en soms wordt een vroegere bevalling overwogen.
- Marginale Navelstrenginsertie: De navelstreng is aan de rand van de placenta bevestigd. Dit kan de doorstroming van voedingsstoffen en zuurstof beïnvloeden, resulterend in een langzamere groei en een lager geboortegewicht. Extra echo's zijn gebruikelijk.
Afwijkingen met Betrekking tot de Baarmoedermond
- Vasa Praevia: Dit is een zeldzame, maar ernstige aandoening waarbij bloedvaten uit de navelstreng of placenta voor de uitgang van de baarmoeder liggen. Het risico op beschadiging van deze bloedvaten tijdens een vaginale bevalling is aanzienlijk. Een keizersnede wordt vaak gepland tussen 35 en 37 weken zwangerschap.
- Voorliggende Placenta (Placenta Praevia): De placenta ligt (gedeeltelijk) over de baarmoedermond. Dit kan leiden tot plotseling bloedverlies zonder pijn. Er zijn verschillende gradaties: volledig, gedeeltelijk, rand en laagliggend. Hoewel de placenta bij de 20-wekenecho laag kan liggen, groeit deze bij de meeste vrouwen (95%) omhoog naarmate de baarmoeder groeit. Bij aanhoudende laagligging wordt vaak een keizersnede gepland.
Andere Placenta-afwijkingen
- Placenta Bilobata (Tweedelige Placenta): De placenta bestaat uit twee delen. Dit kan gepaard gaan met een verhoogd risico op afwijkende navelstrengaanhechtingen.
- Placenta Circumvallata (Onbedekte Placenta): Een deel van de placenta is niet bedekt met vliezen, wat kan leiden tot bloedverlies. Dit kan geassocieerd zijn met een verhoogd risico op verminderde placentafunctie, tragere groei, vroegtijdige vruchtafdrijving, vroeggeboorte en placentaloslating.
Wanneer de Placenta Minder Goed Werkt
Als de placenta onvoldoende functioneert, krijgt de baby niet genoeg voeding en zuurstof, wat de groei kan belemmeren. Symptomen hiervan kunnen zijn: verminderde beweging van de baby, tragere groei (gemeten via buikomvang en groeiecho's) en te weinig vruchtwater. Oorzaken van een verminderde placentafunctie kunnen een hoge bloeddruk, diabetes, roken, bepaalde ziektes of aangeboren afwijkingen bij de baby zijn. Hoewel de placenta zelf niet behandeld kan worden, kan de onderliggende oorzaak wel aangepakt worden. In ernstige gevallen, wanneer de baby niet meer veilig kan groeien in de baarmoeder, kan een vroegtijdige bevalling worden ingeleid of via een keizersnede plaatsvinden.
Placentaloslating Tijdens de Zwangerschap (Abruptio Placentae)
Hoewel zeldzaam (ongeveer 2 op de 1000 zwangerschappen), kan de placenta zich voortijdig (deels) loslaten van de baarmoederwand. Dit is een medische noodsituatie die kan leiden tot zuurstoftekort bij de baby en ernstig bloedverlies bij de moeder. Symptomen zijn hevige, aanhoudende buikpijn, een keiharde buik en vaginaal bloedverlies. Bij verdenking op placentaloslating is onmiddellijke medische hulp vereist, vaak gevolgd door een spoedkeizersnede.
De Geboorte van de Placenta (Nageboorte)
Na de geboorte van de baby trekt de baarmoeder samen om de placenta los te laten en naar buiten te drijven. Dit proces, de nageboorte, duurt meestal tussen de 10 minuten en een paar uur, waarbij de placenta bij de meeste vrouwen binnen 30 minuten na de geboorte van de baby wordt geboren. Naweeën, veroorzaakt door samentrekkingen van de baarmoeder, helpen bij het loslaten van de placenta. Factoren zoals knuffelen met de baby, borstvoeding en een ontspannen omgeving kunnen de oxytocineproductie stimuleren, wat samentrekkingen bevordert. Soms zijn medische interventies nodig, zoals een injectie met oxytocine of het legen van de blaas, om de geboorte van de placenta te bespoedigen, vooral bij risico op overmatig bloedverlies of als de placenta niet binnen een uur wordt geboren.
De placenta na de geboorte!
Complicaties bij de Nageboorte
- Retentie van de Placenta: Als de placenta niet (volledig) loskomt, kan deze operatief verwijderd moeten worden. Dit kan gebeuren als de placenta vergroeid is met de baarmoederwand (placenta accreta), een zeer zeldzame complicatie.
- Placentarestanten: Achtergebleven stukjes placenta in de baarmoeder kunnen voorkomen dat de baarmoeder goed samentrekt, wat leidt tot overmatig bloedverlies. Deze resten moeten zo snel mogelijk operatief worden verwijderd.
Wat gebeurt er met de Placenta na de Bevalling?
In de westerse cultuur wordt de placenta na de bevalling meestal weggegooid. In sommige culturen wordt de placenta echter met respect behandeld. Opties zijn onder meer het begraven ervan, het planten van een boom erbovenop, het verwerken tot capsules of tincturen, het maken van een afdruk of het toepassen van een lotusgeboorte, waarbij de navelstreng niet wordt doorgeknipt.
Het gouden uur, het eerste uur na de geboorte, is cruciaal voor de hechting tussen moeder en kind en voor de eerste borstvoeding. Tijdens dit uur vindt vaak ook de geboorte van de placenta plaats.
De Placenta en Babygroei
Een van de belangrijkste oorzaken van onvoldoende groei bij baby's is een slecht functionerende placenta. Een adequate ontwikkeling van de placenta en de bloedvaten in de baarmoeder is essentieel, vooral in de vroege stadia van de zwangerschap. Wanneer de placenta niet optimaal werkt, krijgt de baby minder voedingsstoffen. De baby prioriteert dan de toevoer naar vitale organen zoals de hersenen, wat resulteert in een magere verschijning en een vertraagde groei van de buikomtrek. Hoewel baby's een tijdje kunnen overleven met beperkte voedingsstoffen, kan een ernstig tekort leiden tot zuurstofgebrek. Regelmatige controles bij de gynaecoloog zijn dan noodzakelijk om te bepalen of het veilig is om de zwangerschap voort te zetten. Factoren zoals maternale gezondheid, leeftijd, chromosoomafwijkingen of infecties zoals CMV (cytomegalovirus) kunnen ook bijdragen aan groeiachterstand.