Kolven is een essentiële techniek om de borstvoeding op gang te brengen en te houden, vooral wanneer directe borstvoeding niet mogelijk is. Het stelt moeders in staat om hun baby, zelfs via een flesje, toch te voorzien van waardevolle moedermelk. Dit artikel biedt een uitgebreide gids over verschillende aspecten van kolven, van de initiële stappen tot het bewaren van de melk.
Wanneer is Kolven Zinvol?
Hoewel directe borstvoeding de voorkeur heeft wanneer de baby goed en frequent drinkt, zijn er diverse situaties waarin kolven noodzakelijk of zeer nuttig is:
- Wanneer de baby nog niet goed of vaak genoeg drinkt, bijvoorbeeld door misselijkheid, hoofdpijn na een bevalling met vacuüm of tang, of moeite met aanleggen na een keizersnede.
- Bij te vroeg geboren of zieke baby's, die extra antistoffen uit moedermelk nodig hebben.
- Wanneer de moeder zelf ziek is.
- Als de baby een zwakke zuig- of slikreflex heeft, een gehemeltespleet (schisis) of een operatie heeft ondergaan.
- Bij baby's die geel zien en daardoor slaperig zijn.
- Wanneer de baby de borst niet goed kan vastpakken, bijvoorbeeld bij ernstige stuwing, vlakke of ingetrokken tepels. Kort kolven voor het aanleggen kan helpen de tepelvorm te verbeteren.
- Bij tepelkloven.
- Wanneer de moeder tijdelijk medicijnen gebruikt die borstvoeding ontraden.
- Om praktische redenen, zoals afwezigheid van de moeder.
- Bij gebruik van een tepelhoedje.
- Als de baby meer dan 7% is afgevallen.
- Wanneer de baby bijgevoed wordt.
In al deze gevallen is kolven een effectieve methode om de borstvoedingsproductie te behouden.
De Verschijning van Moedermelk
In de eerste dagen na de bevalling kan het voorkomen dat er bij het kolven nog geen of slechts weinig melk komt. Dit is normaal en geen reden tot ongerustheid. Frequent aanleggen en kolven stimuleert de melkproductie.
- Colostrum: De eerste moedermelk, ook wel biest genoemd, is gelig, dik en rijk aan beschermende stoffen. Zelfs kleine hoeveelheden zijn zeer waardevol.
- Overgang naar Rijpe Melk: Na verloop van tijd wordt de melk witter. Soms is er een duidelijk verschil tussen de waterige, blauwachtige voormelk en de wittere achtermelk.
- Variaties in Kleur: De kleur van de melk kan per dag variëren, afhankelijk van het dieet van de moeder. Dit is normaal en niet schadelijk.
- Bloed in de Melk: Zelfs als er wat bloed in de melk komt, bijvoorbeeld door tepelkloven, is dit doorgaans geen probleem voor de baby.
Kolven in het Ziekenhuis de Eerste Dagen na de Bevalling
Het is cruciaal om de baby zo snel mogelijk na de geboorte (idealiter binnen een uur) aan te leggen om de moedermelkproductie op gang te brengen. Als dit om diverse redenen niet direct mogelijk is, wordt aangeraden om te starten met handmatig of elektrisch kolven. Kolfmateriaal wordt doorgaans verstrekt door het ziekenhuis.
Kolfschema voor Optimale Productie
Om de melkproductie te stimuleren, worden de volgende adviezen gegeven:
- Start met kolven binnen 6 uur na de bevalling, ook na een keizersnede.
- Kolf minstens 6 tot 8 keer per dag, bij voorkeur elke 3 uur gedurende 15 minuten om de productie op gang te brengen.
- Zodra de melkproductie goed op gang is, kolf totdat beide borsten 'leeg' aanvoelen (meestal 15-20 minuten bij dubbelzijdig kolven).
- Vraag en Aanbod: Hoe vaker je kolft, hoe meer melk je lichaam produceert. Stimuleer de productie door vaker te kolven in plaats van langer achter elkaar.
- Nachtkolven: Ook 's nachts kolven stimuleert de borstvoeding. Indien dit niet wenselijk is, probeer de pauze tussen de laatste en eerste kolfsessie zo kort mogelijk te houden (maximaal 6 uur).
- Bij ernstige ziekte kan worden besloten later met kolven te starten, waarbij de belasting van het kolven wordt afgewogen tegen de voordelen.
- Om de productie in stand te houden, kolf op tijden dat je normaal gesproken zou voeden.
- Indien de baby extra zorg nodig heeft, probeer dan na verloop van tijd meer melk te kolven dan de baby dagelijks nodig heeft. Dit kan worden ingevroren. Een goede melkproductie kan het voor de baby makkelijker maken om uit de borst te leren drinken.
Richtlijnen voor Hygiëne bij het Kolven
Hygiëne is van het grootste belang, zeker wanneer de melk bestemd is voor premature of zieke baby's, om bacteriegroei te voorkomen.
- Handen Wassen: Was de handen grondig met water en zeep voor het kolven.
- Flesjes en Onderdelen: Raak de binnenkant van flesjes, doppen en borstschilden zo min mogelijk aan.
- Voedingsbeha en Borstcompressen: Was de voedingsbeha bij voorkeur dagelijks en verschoon borstcompressen na elke kolfsessie.
- Tepels: Extra wassen van de tepels voor het kolven is niet nodig; dagelijks douchen is voldoende. Vermijd zeep en lotions, aangezien de tepelhoven natuurlijke, beschermende stoffen afscheiden.
- Sterilisatie:
- Wegwerpbare kolfsetjes mogen niet worden uitgekookt en moeten na 24 uur worden weggegooid.
- Herbruikbare kolfsetjes moeten dagelijks 10 minuten worden uitgekookt.
- Borstschilden maat S moeten met een uitkookzak worden gesteriliseerd.
- Spoelen en Drogen: Spoel het kolfsetje na gebruik af met koud tot lauw water en droog het goed af met een papieren handdoekje (thuis ook met een schone doek).
- Bewaren: Bewaar het kolfsetje droog in een afgesloten box.
- Eigen Kolfset: Bij een langer ziekenhuisverblijf is het raadzaam een eigen kolfset aan te schaffen.
Welk Kolfapparaat Kiezen?
De keuze van het kolfapparaat hangt af van de situatie:
- Zieke of Premature Baby: Een volautomatische elektrische kolf, bij voorkeur met een dubbele afkolfset, is het meest geschikt om de borsten optimaal te stimuleren.
- Huren van een Kolf: Het huren van een ziekenhuismodel elektrische kolf wordt aangeraden voor thuisgebruik, zeker in de periode dat de melkproductie nog op gang moet komen.
- Incidenteel Kolven: Zodra de melkproductie stabiel is, kan een kleiner elektrisch apparaat of een handkolf volstaan voor incidenteel kolven.
- Aanschaf en Huur: Kolfapparaten kunnen worden gehuurd of gekocht bij thuiszorgwinkels of lactatiekundigen.
Effectief Kolven: Tips en Technieken
Om zo effectief mogelijk te kolven, zijn de volgende tips nuttig:
- Hydratatie: Zorg voor drinken binnen handbereik, aangezien veel moeders dorst krijgen tijdens het kolven.
- Hygiëne: Was de handen grondig voor het kolven.
- Opstelling: Zet de kolfbenodigdheden correct in elkaar.
- Comfort: Zorg voor een comfortabele zithouding, ontspan zo veel mogelijk en gebruik kussens ter ondersteuning.
- Bescherming: Leg eventueel een luier onder de borsten om gelekte melk op te vangen.
- Positionering: Plaats het borstschild zo dat de tepel precies in het midden zit om tepelkloven te voorkomen.
- Zuigkracht: Begin met een minimale zuigkracht en verhoog deze geleidelijk tot een comfortabel niveau. Kolven mag geen pijn doen.
- Kolfprogramma: De meeste apparaten starten met een snelle stimulatie (2 minuten) gevolgd door een langzamer ritme (afkolfase). Druk op de 'druppeltoets' als de melk sneller gaat stromen.
- Beëindigen: Zet eerst het apparaat uit voordat je de kolfschelp van de borst verwijdert om het vacuüm te verbreken.
- Ontspanning: Kolf bij voorkeur vlak voor het rusten; de ontspannende hormonen bevorderen de slaap.
Opwekken van de Toeschietreflex
De toeschietreflex is essentieel voor de melkstroom. Aangezien de emotionele band met de baby bij kolven ontbreekt, moet deze reflex vaak bewust worden opgewekt.
- Omgeving: Creëer een rustige, afleidingsvrije omgeving.
- Nabijheid van de Baby: Kolf bij voorkeur in de buurt van je baby.
- Mentale Stimulatie: Denk aan je baby, bekijk foto's of ruik aan babykleertjes.
- Borstmassage: Zachte massage kan de reflex stimuleren.
- Tepelstimulatie: Wrijf zachtjes over de tepels.
- Warmte: Een warme douche of warme kompressen voor het kolven bevordert ontspanning en melkstroom.
- Ademhalingsoefeningen: Bewuste ontspanning door ademhalingsoefeningen.
- Ritueel: Een vast kolfritueel kan helpen de reflex te activeren.
- Syntocinon® Neusspray: In sommige gevallen kan deze spray op recept helpen.
- Vermijden: Roken, stress en te veel koffie kunnen de toeschietreflex vertragen.
Borstmassage
Borstmassage kan de toeschietreflex stimuleren en de melkstroom bevorderen. Er zijn verschillende technieken:
- Begin met zachte, draaiende bewegingen van de vingers aan de bovenkant van de borst, werkend in de richting van de tepelhof.
- Strijk zachtjes met de vingers, roffelend, van de borstbasis naar de tepel.
- Buig voorover en schud de borst voorzichtig heen en weer om de zwaartekracht te benutten.
- Masseer de tepels zachtjes met platte handen.
- Beweeg handen zachtjes heen en weer op de borsten.
- Strijk met de rug van de vingers zachtjes van de borstbasis richting de tepel.
Te Vermijden Handelingen:
- Knijp niet in de borst, dit kan kneuzingen veroorzaken.
- Laat de handen niet over de borst 'glijden'.
- Trek niet aan de tepel.
Kolfprogramma's
Sommige kolfapparaten beschikken over speciale programma's om de melkproductie te ondersteunen.
- Initiate Afkolfprogramma: Dit programma is ontworpen om de borstvoeding beter op gang te brengen en te ondersteunen, met name bij moeders van premature of zieke baby's. Het wisselt stimulatiefases, afkolffases en rustmomenten af, wat leidt tot een grotere melkproductie na intensief gebruik.
- Activatie: Om dit programma te activeren, druk je op de aan-/uitknop gevolgd door de druppeltoets binnen 10 seconden.
Borstvoeding Geven en Kolven: Diverse Opties
Borstvoeding kan op verschillende manieren plaatsvinden: direct aan de borst of volledig afgekolfd via een fles. Voor moeders die ervoor kiezen volledig af te kolven, is voorbereiding belangrijk. Het verkennen van verschillende kolfapparaten en het verkrijgen van demonstraties kan helpen bij de keuze.
Fulltime Afkolven
Als je weet dat je fulltime gaat afkolven, kun je je hierop voorbereiden. Huur- of koopkolven zijn beschikbaar. Het is belangrijk om de melkproductie snel na de geboorte op gang te brengen. Handmatig kolven van colostrum kan effectief zijn, gevolgd door het gebruik van een kolfapparaat. Het aantal kolfsessies (8-12 per 24 uur) is cruciaal voor een goede productie, inclusief nachtkolven. Voorkom overproductie door niet te snel de productie te verlagen. Na enkele dagen gaat de melk over van colostrum naar rijpe melk, wat gepaard kan gaan met stuwing. Een verdere aanpassing van het aantal kolfsessies kan plaatsvinden zodra de productie stabiel is.
Draagbare Kolven en Dubbelzijdig Kolven
Draagbare (handsfree) kolven bieden flexibiliteit, en dubbelzijdige kolven zijn efficiënt omdat ze beide borsten tegelijkertijd leegmaken. Het is belangrijk om in de eerste periode na de bevalling acht tot twaalf keer per 24 uur te kolven, met intervallen van twee tot drie uur, ook 's nachts. Pas het aantal kolfsessies later aan de behoefte van de baby aan.
Ontspanning en Productie
Ontspanning is cruciaal voor het toeschieten van de melk. Luisteren naar muziek, lezen of ademhalingsoefeningen kunnen helpen bij stress. Het is beter om niet te focussen op de hoeveelheid melk die je afkolft; het afdekken van de flesjes of er niet naar kijken kan helpen de productie te bevorderen.
Kolfplek en Voorbereiding
Creëer een speciale kolfplek thuis met alle benodigdheden: kolfapparatuur, flesjes, een stift voor datering, en eventueel tijdschriften of snacks. Zorg voor reserveonderdelen en een oplader voor je kolfapparaat.
Problemen met Melkproductie
De vraag "Heb ik genoeg moedermelk?" is een veelvoorkomende zorg. Bij een gezonde, goed groeiende baby is de melkproductie meestal adequaat. Bij zorgen over de melkproductie is het raadzaam tijdig advies in te winnen om onnodig gebruik van kunstvoeding te vermijden.
Redenen voor Lage Melkproductie
Een klein aantal moeders kan om medische redenen moeite hebben met voldoende melkproductie:
- Overmatig bloedverlies tijdens de bevalling of achtergebleven placentafragmenten.
- Geschiedenis van polycysteus-ovariumsyndroom, diabetes, schildklieraandoeningen of andere hormonale stoornissen.
- Micromastie (onvoldoende melkklierweefsel).
- Eerdere borstoperaties of -letsels.
Bij deze aandoeningen is consultatie met een lactatiekundige of borstvoedingsspecialist aan te raden.
Hoe Werkt de Productie van Moedermelk?
Moedermelkproductie werkt volgens het principe van 'vraag en aanbod'. Hoe vaker melk wordt verwijderd (door drinken of kolven), hoe meer melk het lichaam aanmaakt. Het geven van flesjes kunstvoeding kan de eigen melkproductie verminderen, omdat het lichaam niet de boodschap krijgt meer melk aan te maken.
Signalen dat de Baby Niet Genoeg Melk Krijgt
Hoewel zeldzaam, kunnen baby's om verschillende redenen te weinig melk binnenkrijgen:
- Onvoldoende Gewichtstoename: Na het initiële gewichtsverlies moeten baby's dagelijks aankomen. Bij stagnerende gewichtstoename is medisch advies nodig.
- Onvoldoende Natte of Vieze Luiers: Het aantal en de inhoud van de luiers zijn indicatoren voor voldoende voeding.
- Dehydratie: Donkergekleurde urine, droge mond, geelzucht of lusteloosheid kunnen wijzen op uitdroging.
Misvattingen over Lage Melkproductie
Vaak voeden willen, niet neergelegd willen worden, 's nachts wakker zijn, korte of lange voedingssessies, acceptatie van een flesje na de voeding, zachtere borsten, geen melklekkage of weinig afgekolfde melk zijn normaal en geen tekenen van lage melkproductie.
Wat te Doen bij Vermoeden van Lage Melkproductie?
Raadpleeg een lactatiekundige of borstvoedingsspecialist. Zij kunnen de situatie beoordelen, adviseren over aanlegtechnieken en houdingen. Meer huid-op-huidcontact en ontspanningstechnieken kunnen de melkproductie stimuleren. Met ondersteuning kunnen de meeste moeders hun baby deels of volledig borstvoeding geven.
Aanvullende Voeding en Hulpmiddelen
Als er onvoldoende moedermelk is, kan aanvullende voeding (donormelk of kunstvoeding) nodig zijn, onder begeleiding van een zorgverlener. Een borstvoedingshulpset kan helpen om de baby aan de borst alle benodigde melk binnen te laten krijgen.
Melkproductie Verhogen met een Borstkolf
Voor het stimuleren van de melkproductie in de eerste vijf dagen na de geboorte is een dubbele elektrische borstkolf met initiatietechnologie aan te raden. Dubbel kolven is efficiënt en bevordert de melkproductie. Kolven direct na of een uur na een voedingsbeurt kan helpen 'een bestelling te plaatsen' voor de volgende dag. Streef naar 8 tot 12 melkverwijderingen per dag, inclusief één nachtsessie, om de prolactinespiegels te optimaliseren.
Borstcompressie voor Meer Melk
Borstcompressie is een techniek die de hoeveelheid afgekolfde melk per sessie kan verhogen. Dit omvat massage, dubbelzijdig kolven en het samenknijpen van de borsten tijdens het kolven.