Wanneer een werkneemster borstvoeding geeft en/of kolft, gelden er speciale regels en heeft zij bepaalde rechten. De werkgever is verplicht om voorzieningen te treffen die het geven van borstvoeding of kolven mogelijk maken. Daarnaast zijn er specifieke regels met betrekking tot arbeidstijden en dient er aandacht te zijn voor mogelijke extra risico's voor de werkneemster en haar baby. De werkneemster dient hierover door de werkgever tijdig geïnformeerd te worden.
Risico's en veiligheid voor de werkneemster en baby
Er zijn diverse risico's verbonden aan het werk voor vrouwen die borstvoeding geven of kolven. Onregelmatige werktijden, zoals nachtdiensten en overwerk, kunnen hierbij een rol spelen. Ook blootstelling aan gevaarlijke stoffen en biologische agentia vormt een potentieel gevaar. Deze kunnen niet alleen schadelijk zijn voor de werkneemster zelf, maar ook voor de baby, die deze stoffen via de moedermelk binnen kan krijgen.
De wetgever heeft bepaald dat de werkgever er volgens de wet voor moet zorgen dat werkneemsters in alle fasen van de zwangerschap veilig en gezond kunnen werken. Dit geldt ook voor de periode waarin de werkneemster borstvoeding geeft of kolft. De werkneemster mag na de bevalling geen risico lopen, en ook de baby mag door de borstvoeding geen risico lopen.
De werkgever is verplicht de risico's voor de vrouw die borstvoeding geeft en/of kolft vast te leggen in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Indien nodig, moeten aanvullende maatregelen worden genomen om de risico's te beheersen. Deze maatregelen worden vastgelegd in een plan van aanpak. Daarnaast moet de werkgever de werkneemster tijdig voorlichten over deze risico's. Om risico's na de zwangerschap te vermijden, schrijft het Arbobesluit (artikel 1.42) maatregelen voor in een specifieke volgorde. Een volgende maatregel mag pas worden genomen als een eerdere maatregel niet kan worden uitgevoerd. De eerste stap hierin is het wegnemen van de risico's binnen de eigen functie en werkplek.
Bij specifieke vragen over de eigen situatie wordt geadviseerd contact op te nemen met de bedrijfsarts, arbodeskundige of arbodiens.
Rechten en regels rondom kolven en borstvoeding op het werk
De werknemer heeft het recht om gedurende de eerste negen maanden na de bevalling onder werktijd borstvoeding te geven of te kolven. Dit recht is vastgelegd in de Arbeidstijdenwet (artikel 4.8).
De kolfruimte: eisen en voorzieningen
De werkgever is wettelijk verplicht om een hygiënische en van binnen afsluitbare ruimte in te richten voor het kolven of het geven van borstvoeding. Dit is vastgelegd in artikel 3.48 van het Arbobesluit.
De ruimte dient aan diverse eisen te voldoen:
- Een comfortabele stoel of bank om ontspannen te kunnen zitten.
- Een tafel om spullen neer te zetten.
- Een stopcontact voor het kolfapparaat.
- Afsluitbaar voor privacy.
- Goede ventilatie voor frisse lucht.
- Een schone omgeving.
- Een aangename temperatuur (niet te warm of te koud) en geen tocht.
- In de nabijheid van de ruimte moet een mogelijkheid zijn om de handen te wassen.
Hoewel niet wettelijk verplicht, is een goedwerkende koelkast vlak bij de ruimte sterk aan te raden om de afgekolfde melk in te bewaren. Ook de mogelijkheid om flessen te steriliseren of goed te reinigen is van belang.
Veel werkgevers schieten nog tekort in het bieden van een geschikte plek. Het is daarom raadzaam voor een zwangere werkneemster om haar leidinggevende zo vroeg mogelijk te informeren over haar wens om te kolven of borstvoeding te geven op het werk. Dit geeft de werkgever voldoende tijd om een geschikte ruimte in te richten of te regelen dat de werkneemster bij een nabijgelegen bedrijf kan kolven waar wel een geschikte ruimte aanwezig is.
Indien er geen geschikte ruimte beschikbaar is, voldoen een auto of een invalidentoilet niet aan de wettelijke eisen. In dat geval moet de werkgever de werkneemster de mogelijkheid bieden om thuis borstvoeding te geven of te kolven.
Arbeidstijden en pauzes
Om werknemers te beschermen tegen te lange werkdagen, is de Arbeidstijdenwet ingesteld. Voor werkneemsters die borstvoeding geven of kolven gelden enkele speciale regels met betrekking tot werk- en rusttijden, vastgelegd in artikel 4.5 en 4.8 van de Arbeidstijdenwet.
Gedurende de eerste negen maanden na de bevalling heeft de werkneemster het recht om kolven of borstvoeding te geven onder werktijd. Dit mag maximaal een kwart van de duur van de werkdag in beslag nemen, en de werkgever is verplicht het loon door te betalen gedurende deze tijd. Deze tijd komt bovenop de reguliere pauzes.
Praktische aspecten van kolven
Er zijn verschillende redenen om te kolven:
- Weer werken: Wanneer je weer aan het werk gaat en niet bij elk voedingsmoment van je baby aanwezig kunt zijn. Borstvoeding combineren met werken is mogelijk, hoewel het soms uitdagend kan zijn.
- Melkproductie stimuleren: Door vaker te voeden of te kolven wordt de melkproductie gestimuleerd, wat ook kan helpen wanneer de productie moeizaam op gang komt.
- Melkvoorraad aanleggen: Door te kolven kan een melkvoorraad worden opgebouwd voor momenten dat borstvoeding niet mogelijk is.
- Pijnlijke borsten verminderen: Bij stuwing of gezwollen borsten kan kolven verlichting bieden.
- Meer rust: Kolven maakt het mogelijk om taken te verdelen, waardoor anderen de baby kunnen voeden en jij meer rust kunt pakken.
- Prematuur kindje: Wanneer een prematuur kindje nog niet direct aan de borst kan drinken, of moeite heeft met drinken aan de borst, kan moedermelk worden afgekolfd en via een fles gegeven.
Hoe vaak en hoe lang kolven?
De frequentie van kolven hangt af van hoe vaak de baby normaal gesproken drinkt. Meestal komt dit neer op drie keer per dag kolven tijdens een volledige werkdag. Het is ook aan te raden om de baby vlak voor het werk en direct na thuiskomst te voeden.
De duur van het kolven om voldoende melk af te kolven, verschilt per persoon. Het is belangrijk om voldoende tijd in te plannen om te kunnen ontspannen, aangezien haast het toeschieten van melk kan bemoeilijken.
Het kolfapparaat
Een kolfapparaat werkt door een vacuüm op te bouwen en te verbreken, wat het zuigen van de baby nabootst. Er zijn handkolven en elektrische kolven. De keuze voor het beste apparaat hangt af van het doel en de frequentie van het kolven. Veel vrouwen geven de voorkeur aan een kolf waarbij de zuigkracht zelf bepaald kan worden.
Genoeg melk afkolven
Tegelijkertijd beide borsten kolven levert doorgaans de meeste melk op, dankzij een extra toeschietreflex. Vaker kolven en de borsten volledig leegmaken stimuleert de productie. Goed leegkolven kan ook helpen om verstopte melkkanaaltjes en borstontstekingen te voorkomen of te verhelpen.
Het is normaal dat er in het begin minder melk wordt afgekolfd dan bij directe voeding; het lichaam moet wennen. Ontspanning is hierbij cruciaal.
Als er consistent minder melk wordt afgekolfd, kan een lactatiekundige hulp bieden. De melk die binnen 24 uur wordt afgekolfd, kan, na volledige afkoeling, samengevoegd worden tot één voeding om bacteriegroei te beperken.
Moedermelk bewaren
Afgekolfde moedermelk kan in de koelkast of vriezer worden bewaard. In de koelkast is de melk 5 tot 8 dagen houdbaar. In de vriezer is de melk tot zes maanden optimaal houdbaar, maar kan tot 12 maanden worden gebruikt. De exacte houdbaarheid is afhankelijk van hygiëne en koeling.
Bij het bewaren is het aan te raden de datum, hoeveelheid melk en de naam van de baby op de porties te vermelden. Kleine porties zijn praktisch, omdat ze sneller ontdooien en beter inspelen op de dagelijkse behoefte van de baby.
De kolfopbrengst van 48 uur mag, eenmaal afgekoeld, bij elkaar ingevroren worden.
Tips als kolven niet direct lukt
Voor sommige vrouwen is kolven lastiger. De volgende tips kunnen helpen:
- Kolven bij volle borsten: Zorg voor voldoende tijd tussen het kolven en de vorige voeding.
- Ontspannen, masseren en warmte: Een prettige omgeving, massage en warmte wekken de toeschietreflex op.
- Juiste instelling kolfapparaat: Experimenteer met de zuigkracht en het zuigritme van het apparaat om de optimale stand te vinden.
- Passende borstschilden: Te grote of te kleine schilden kunnen beschadiging veroorzaken en de zuigkracht belemmeren.
- Voldoende drinken en eten: Een goede voeding is essentieel voor de melkproductie.
Bij het gebruik van een fles wordt aangeraden niet te veel melk in de fles te doen, een speen met een klein gaatje te gebruiken en de fles horizontaal te houden.
Kolven op het werk: Je rechten en voorbereiding
Wanneer je weer gaat werken en borstvoeding wilt blijven geven, heb je het recht om de eerste negen maanden na de geboorte van je kind, gedurende werktijd, borstvoeding te geven of te kolven. Hiervoor mag maximaal een kwart van je werktijd gebruikt worden, waarbij je doorbetaald moet worden. Dit recht is vastgelegd in de Arbeidstijdenwet (artikel 4:8).
Het is essentieel om al tijdens de zwangerschap met je werkgever te overleggen over het combineren van borstvoeding en werk. Dit geeft de werkgever de tijd zich voor te bereiden en afspraken te maken, bijvoorbeeld over het inrichten van een kolfruimte.
Een open gesprek kan onduidelijkheid en stress voorkomen. Het kan ook helpen om voor het werk te oefenen met kolven en het geven van flesvoeding aan de baby.
Mocht de werkgever niet meewerken of rechten niet respecteren, dan kan dit onder zwangerschapsdiscriminatie vallen. Kolven op het werk is een wettelijk recht voor werkende moeders.
Hoe werkt de politiek in Nederland?
Oefenen met kolven
Een paar weken voor terugkeer naar het werk kan geoefend worden met het afkolven. Dit is een vaardigheid die oefening vraagt, waarbij rust en ontspanning belangrijk zijn. Soms helpt het om te kolven terwijl de baby aan de andere borst drinkt, om zo de toeschietreflex op te wekken.
Vaker kort kolven is vaak effectiever dan minder vaak lang kolven. Dubbelzijdig elektrisch kolven kan een snellere toeschietreflex en meer melk opleveren, naast tijdwinst.
Voedingsrecht
Naast het recht om te kolven, heb je ook recht op je normale pauzes (artikel 4.3.8. Voedingsrecht uit de Arbeidstijdenwet uit 2007).
Je werkgever moet zorgen voor een geschikte ruimte die goed verwarmd, hygiënisch en afsluitbaar is.
In België
Ook in België geldt een kolfrecht gedurende negen maanden.
De eerste negen maanden na de bevalling
In de eerste 9 maanden na de geboorte van je kind mag je een kwart van je werktijd gebruiken om borstvoeding te geven of te kolven. Dit komt bovenop je pauzes en wordt doorbetaald. Je werkgever mag je salaris niet verminderen.
Na 9 maanden mag je nog steeds je werk onderbreken voor borstvoeding of kolven, maar dit gaat dan in je eigen tijd. Het is belangrijk dit aan je werkgever te melden.
Wat te doen als de werkgever niet meewerkt?
Hoewel de wet de rechten van werkende moeders beschermt, is het belangrijk om je rechten te kennen. Bij problemen kan advies worden ingewonnen bij bijvoorbeeld de FNV.
Goede communicatie en planning maken kolven op het werk succesvol. Zelfs als de werkgever ondersteunt, kunnen er zorgen zijn over privacy of acceptatie door collega's.
Gouden tips voor kolven op het werk:
- Ken je rechten: Informeer je over de specifieke wetgeving in jouw land.
- Wees voorbereid: Zorg voor een kolfapparaat (een dubbele elektrische kolf is efficiënt), flesjes of bewaarzakjes, een koeltas, desinfectiezakjes, zoogkompressen en makkelijke kleding.
- Praat met collega's: Openheid kan begrip en acceptatie bevorderen. Zoek eventueel een 'kolfmaatje'.
- Zoek een geschikte ruimte: Je werkgever moet een privéruimte bieden die niet het toilet is.
- Bewaren van melk: Zorg voor een veilige en koele opslag, label de melk duidelijk.
- Houd het koel: Gekoelde melk is meerdere dagen houdbaar. Gebruik een koeltas voor transport.
- Goede timing: Kolf op momenten dat je baby normaal gesproken zou voeden om de productie op peil te houden.
- Oefening baart kunst: Oefen vooraf met kolven en het vervoeren van de melk.
- Neem pauzes: Borstvoedingspauzes waarbij je de baby voedt op de opvang kunnen een alternatief zijn.
- Zorg goed voor jezelf: Combineer werk, zorg en borstvoeding kan vermoeiend zijn. Wees geduldig en geef jezelf de tijd om te wennen.