Menstruatie Overslaan: Oorzaken van Uitblijvende Eisprong en Menstruatie

Hoewel de menstruatie doorgaans geen moment is waar vrouwen naar uitkijken, kan het plotseling uitblijven ervan wel degelijk reden tot zorg geven. Het is echter belangrijk te weten dat dit niet altijd direct duidt op een zwangerschap of de aanstaande overgang. Er zijn diverse redenen waarom een vrouw haar menstruatie kan overslaan, waarbij een verstoorde of uitgebleven eisprong vaak de onderliggende oorzaak is.

Wat is Amenorroe?

Wanneer een vrouw nooit in de puberteit raakt en daardoor nooit menstrueert, spreekt men van primaire amenorroe. Als de menstruatie wel op gang komt, maar op een ongewenst moment stopt, is er sprake van secundaire amenorroe. Het uitblijven van de menstruatie is in bepaalde levensfasen volkomen normaal. Dit geldt voor de periode voor de puberteit, tijdens een zwangerschap, het geven van borstvoeding en na de menopauze. In andere gevallen heeft het wegblijven van de menstruatie vaak een natuurlijke oorzaak en komt deze vanzelf weer op gang zodra de oorzaak is weggenomen. Echter, dit is niet altijd het geval, en in twijfelgevallen is overleg met een huisarts aan te raden.

Veelvoorkomende Oorzaken van een Uitblijvende Eisprong en Menstruatie

De menstruatiecyclus is een complex samenspel van hormonen. Wanneer dit evenwicht verstoord raakt, kan dit leiden tot het overslaan van de eisprong en daarmee het uitblijven van de menstruatie. Hieronder worden de meest voorkomende oorzaken besproken:

1. Stress

Langdurige stress heeft een aanzienlijke impact op het lichaam. Het lichaam bevindt zich in een constante staat van paraatheid, waardoor andere lichaamsprocessen, waaronder de menstruatiecyclus, worden stilgelegd of afgezwakt. De hersenen produceren minder hormonen die de eierstokken stimuleren, wat resulteert in een verminderde aanmaak van oestrogenen. Hierdoor kan de eisprong vertraagd of zelfs volledig uitgebleven.

2. Te Snel Afvallen of Ondergewicht

Voor een succesvolle zwangerschap heeft het lichaam voldoende energie nodig. Bij een tekort aan lichaamsvet kan de eisprong uitblijven. Naast een gebrek aan energie raakt ook de hormoonhuishouding verstoord. Te snel afvallen, een eetstoornis of ondergewicht veroorzaken spanningen in het lichaam, vergelijkbaar met stress, waardoor andere lichaamsprocessen worden afgezwakt en de menstruatie uitblijft. Meestal komt de cyclus weer op gang zodra een gezond gewicht is bereikt.

3. Medicijngebruik

Bepaalde medicijnen kunnen de menstruatiecyclus beïnvloeden. Het meest bekende voorbeeld is de anticonceptiepil. Ook na het stoppen met de pil kan het enige tijd duren voordat de cyclus zich herstelt. Andere vormen van anticonceptie, zoals het spiraaltje, de NuvaRing en de prikpil, kunnen eveneens een soortgelijk effect hebben. Daarnaast kunnen medicijnen zoals antidepressiva en antipsychotica als bijwerking hebben dat de menstruatie wegblijft.

4. Overgewicht

Ook vrouwen met overgewicht ervaren vaak een verminderd aantal eisprongen, wat kan leiden tot uitblijvende menstruaties. Dit geldt met name voor vrouwen met een zogenaamd 'appel'-figuur, waarbij buikvet de insulinespiegels verhoogt. Deze verhoogde insulinespiegels kunnen de groei van follikels verstoren. Vrouwen met het polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS) hebben een verhoogd risico op overgewicht en een verstoring in de rijping van de follikels.

5. Te Veel Lichaamsbeweging

Intensieve lichaamsbeweging, zoals bij topsporters of ballerina's, kan tijdens periodes van strikte trainingsprogramma's leiden tot het uitblijven van de menstruatie. Het effect van zeer intensieve sport op het lichaam is vergelijkbaar met dat van een eetstoornis of stress. Indien dit tijdelijk is, kan het geen kwaad. Meestal komt de cyclus weer op gang zodra de trainingsintensiteit wordt verminderd.

6. Ziekte

Hormonale schommelingen kunnen voortkomen uit diverse organen die betrokken zijn bij de voortplanting, maar ook vanuit de hersenen of de schildklier. Een niet goed functionerende schildklier kan leiden tot een te lage of te hoge hormoonproductie. Stoornissen kunnen het gevolg zijn van infecties, operaties, tumoren, chemotherapie of auto-immuunziekten. Aandoeningen zoals PCOS en het Cushing-syndroom kunnen eveneens hormonale stoornissen veroorzaken. Ook tijdelijke ziekteperiodes, zoals hoge koorts of hevige bacteriële of virale infecties, kunnen het uitblijven van de menstruatie tot gevolg hebben.

7. Verstoord Dag- en Nachtritme

De menstruatiecyclus is afhankelijk van de biologische klok. Een verstoord dag- en nachtritme, bijvoorbeeld door ploegendiensten, kan de menstruatiecyclus ontregelen. Indien er sprake is van een standaard afwijkend ritme, kan de cyclus zich hieraan aanpassen. Bij wisselende diensten kan de verstoring echter blijvend zijn.

8. Overgang

Rond de overgang, meestal vanaf 45-jarige leeftijd, kunnen vrouwen last krijgen van een onregelmatige of uitblijvende menstruatie. Hormonale schommelingen zijn hiervan de oorzaak. Als de menstruatie langer wegblijft, is er waarschijnlijk sprake van de overgang, vaak gepaard gaande met andere symptomen zoals opvliegers, nachtelijk zweten of een droge vagina. Enkele maanden niet ongesteld zijn kan het gevolg zijn van minder regelmatige hormonale veranderingen.

Wanneer is een Eisprong Normaal Gesproken Nodig?

De menstruatiecyclus begint op de eerste dag van de bloeding en eindigt op de dag voor de volgende menstruatie. Gemiddeld duurt een cyclus 28 dagen. Halverwege de cyclus, rond dag 14, vindt de eisprong (ovulatie) plaats. Hierbij komt een eicel vrij uit de eierstok en kan deze, indien bevrucht, uitgroeien tot een zwangerschap. Als er geen bevruchting plaatsvindt, stoot het baarmoederslijmvlies zich af, wat resulteert in de maandelijkse bloeding, de menstruatie.

Er zijn echter cycli waarin geen eicel wordt vrijgegeven. Dit wordt anovulatie genoemd en komt vaker voor bij:

• Jonge meisjes die net beginnen met menstrueren.
• Vrouwen die de menopauze naderen.

Hoewel anovulatie op zichzelf geen symptomen vertoont, kan het leiden tot een anovulatoire bloeding, ook wel doorbraakbloeding of pseudo-menstruatie genoemd. Dit is geen echte menstruatie, maar een bloeding die optreedt doordat het baarmoederslijmvlies zich blijft opbouwen en te dik wordt om te blijven zitten, ondanks het uitblijven van een eisprong en de daaruit voortvloeiende productie van progesteron.

Andere Oorzaken van Uitblijvende Menstruatie

Naast de eerder genoemde factoren zijn er ook minder voorkomende oorzaken voor het uitblijven van de menstruatie:

• Primaire amenorroe: Het nooit menstrueren vanaf de puberteit, mogelijk door een niet goed ontwikkelde baarmoeder, een gesloten maagdenvlies of anovulatie.
• Secundaire amenorroe: Het uitblijven van de menstruatie gedurende zes maanden, terwijl er eerder wel menstruaties waren. De meest voorkomende oorzaak hiervan is anovulatie.
• Polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS): Een hormonale stoornis waarbij de eierstokken te veel mannelijke hormonen aanmaken, wat de rijping van follikels en de eisprong verstoort. Dit kan gepaard gaan met acne, overbeharing of overgewicht.
• Hyperprolactinemie: Een overmatige productie van het hormoon prolactine door de hypofyse, wat de melkvorming bevordert en de menstruatiecyclus kan onderbreken.
• Vroegtijdige ovariële insufficiëntie (POI): Ook wel vroegtijdige menopauze genoemd, waarbij de eierstokken stoppen met functioneren vóór de gemiddelde leeftijd van de menopauze.
• Problemen met de schildklier: Een disbalans in de schildklierhormonen kan de menstruatiecyclus ontregelen.
• Na een operatie aan de baarmoeder of baarmoedermond.
• Te veel blaasjes met eicellen die groeien in de eierstokken door PCOS.
• Te veel mannelijk hormoon aangemaakt door de eierstokken of bijnieren.
• Zwangerschap: Indien er sprake is van seksueel contact zonder voorbehoedsmiddelen, is een zwangerschap een mogelijke oorzaak. Een zwangerschapstest kan uitsluitsel geven.
• Borstvoeding: Hormonen die vrijkomen bij borstvoeding kunnen de eisprong en menstruatie onderdrukken.
• Medicijnen: Naast anticonceptie kunnen ook medicijnen tegen angst, depressie of psychose de menstruatie beïnvloeden.
• Extreem onder- of overgewicht: Een verstoorde energiebalans kan de hormoonhuishouding ontregelen.
• Leefstijlfactoren: Roken, overmatig alcoholgebruik, drugsgebruik en slaaptekort kunnen eveneens een negatieve invloed hebben op de hormonen.

Diagnose en Behandeling

Bij het uitblijven van de menstruatie kan een gynaecoloog een inwendig gynaecologisch onderzoek en een echo uitvoeren om de baarmoeder en eierstokken te beoordelen. Aanvullend hormoononderzoek (bloedonderzoek) en soms andere onderzoeken zoals een MRI-scan kunnen nodig zijn om de oorzaak te achterhalen. De behandeling is afhankelijk van de vastgestelde oorzaak. Bij anovulatie is een behandeling doorgaans alleen nodig indien er een kinderwens is.

Wanneer er sprake is van hevig bloedverlies (menorragie), kan dit veroorzaakt worden door afwijkingen van het baarmoederslijmvlies, poliepen of vleesbomen (myomen). In veel gevallen is er echter geen duidelijke oorzaak aanwijsbaar. Als hevig bloedverlies het dagelijks leven beperkt of tot bloedarmoede leidt, kan behandeling door een gynaecoloog noodzakelijk zijn. Behandelingsmogelijkheden variëren van medicatie (zoals de anticonceptiepil of een hormoonspiraaltje) tot operatieve ingrepen zoals endometriumablatie (vernietiging van het baarmoederslijmvlies) of, in laatste instantie, een baarmoederverwijdering.

Bij tussentijds bloedverlies of onregelmatige menstruatie (metrorragie) kunnen de oorzaken variëren van onschuldige zaken zoals een onregelmatige eisprong of infectie tot ernstigere aandoeningen zoals baarmoederhals- of baarmoederkanker. Diagnostiek omvat een inwendig onderzoek, echo, uitstrijkje, microcurettage en soms een diagnostische hysteroscopie. De behandeling is afhankelijk van de oorzaak.

Wanneer de Huisarts Raadplegen?

Hoewel het uitblijven van de menstruatie vaak een onschuldige oorzaak heeft, is het raadzaam een afspraak te maken met de huisarts indien:

• De menstruatie meerdere maanden achtereen uitblijft.
• De menstruatie langer dan zes maanden is uitgebleven en er eerder wel sprake was van regelmatige cycli (secundaire amenorroe).
• Er een kinderwens is.
• Er sprake is van snelle gewichtstoename.
• Naast het uitblijven van de menstruatie ook andere klachten optreden, zoals buikpijn.
• Er sprake is van ernstige stress of een BMI die duidt op ondergewicht.

Indien u overtijd bent, is het verstandig een zwangerschapstest te doen. De betrouwbaarheid van de test neemt toe naarmate u langer overtijd bent. Bij twijfel of aanhoudende onzekerheid is medisch advies altijd aan te raden.

tags: #menstruatie #overslaan #geen #eisprong