Gedurende de COVID-19 pandemie zijn er veel vragen ontstaan rondom de bevalling en de rol van mondkapjes. Deze informatiekaart geeft een overzicht van de situatie, de geldende regels en de mogelijke gevolgen voor zwangere vrouwen en pasgeboren baby's.
Het coronavirus en zwangerschap
Hoewel het erop lijkt dat zwangere vrouwen geen significant grotere kans hebben om besmet te worden met het coronavirus, lopen zij wel een verhoogd risico op ernstige ziekte door COVID-19. Dit kan leiden tot een grotere kans op ziekenhuis- of IC-opname, met name voor vrouwen die tot een risicogroep behoren (bijvoorbeeld bij bestaande hartaandoeningen, longaandoeningen, afweerstoornissen, boven de 35 jaar, of een BMI van 30 of hoger). De toename van niet-gevaccineerde zwangere vrouwen op de IC, mogelijk door de deltavariant, benadrukt dit risico.
Elke luchtweginfectie met koorts kan problemen veroorzaken tijdens de zwangerschap, aangezien de groeiende buik de longen kan belemmeren. Gelukkig herstellen de meeste zwangere vrouwen goed van een corona-infectie, maar het is cruciaal om alert te zijn op klachten en tijdig medische hulp te zoeken, vooral bij een risicogroep.
Gevolgen rondom de bevalling
De kans op een miskraam of aangeboren afwijkingen bij het kind lijkt niet verhoogd door COVID-19. Wel is er een licht verhoogde kans op vroeggeboorte en keizersnede bij besmette zwangere vrouwen, hoewel het nog onduidelijk is of dit spontane vroeggeboortes betreft of dat zwangerschappen om medische redenen eerder beëindigd zijn. Verder onderzoek is nodig om dit te verduidelijken.
Recent onderzoek heeft aangetoond dat het coronavirus de placenta kan beschadigen, wat de toevoer van zuurstof en voedingsstoffen naar de baby kan belemmeren. In Nederland heeft dit geleid tot meerdere doodgeboortes bij niet-gevaccineerde vrouwen. Artsen en onderzoekers doen verder onderzoek naar dit gevolg van een corona-infectie.
Niet besmet met corona en je bevalling
Tijdens de coronapandemie konden bepaalde regels rondom de bevalling weer van kracht worden, afhankelijk van de druk op de zorg. Dit kon invloed hebben op de keuze voor een thuis- of ziekenhuisbevalling, waarbij een ziekenhuisbevalling zonder medische noodzaak mogelijk beperkt kon worden. Het is altijd raadzaam om de actuele afspraken bij het ziekenhuis in de regio na te vragen.
Bevallen in bad werd afgeraden bij klachten van verkoudheid of keelpijn, vanwege het verhoogde risico op virusverspreiding. In het ziekenhuis mocht doorgaans één begeleider aanwezig zijn, mits deze geen klachten had. Wisselen van begeleider was mogelijk, maar moest buiten het ziekenhuis gebeuren. Sommige ziekenhuizen stonden extra begeleiders toe. Ook werd gevraagd om kraambezoek thuis te ontvangen en niet op de kraamafdeling.
Thuis bevallen en besmet met het coronavirus
Vanwege de beperkte kennis over mogelijke problemen bij een bevalling met COVID-19, werd voorzichtigheid geboden. Bij een besmetting tijdens de zwangerschap was het advies vaak om in het ziekenhuis te bevallen, waar directe medische hulp en monitoring van de baby via een CTG mogelijk waren. Na 24 uur zonder klachten kon thuis bevallen weer overwogen worden.
Bevallen met het coronavirus: hoe gaat dat?
Bij een besmette patiënt werden voorzorgsmaatregelen getroffen om verspreiding van het virus te voorkomen. Dit betekende dat bevallingen plaatsvonden in een isolatiekamer, met minimaal contact met zorgverleners die beschermende kleding en mondmaskers droegen. De gezondheid van moeder en baby werd gemonitord.
Een vaginale bevalling was in principe mogelijk, evenals een ruggenprik. Echter, de prioriteit voor anesthesisten bij IC-behandelingen kon leiden tot een hogere drempel voor het toedienen van een ruggenprik. Alternatieve pijnstilling werd daarom aangeraden. Bevallen in bad werd afgeraden.
In geval van complicaties tijdens de bevalling kon een spoedkeizersnede noodzakelijk zijn. De beste bevallingswijze werd individueel bepaald in overleg met de gynaecoloog.
Het kindje na de bevalling
De baby mocht na de bevalling bij de moeder op de isolatiekamer blijven, met inachtneming van de 1,5 meter afstand. Verzorging en borstvoeding waren mogelijk, mits hygiënische maatregelen en het dragen van een chirurgisch mondmasker. Indien de baby medische opname op de neonatologie vereiste, kon dit betekenen dat de moeder tijdelijk gescheiden werd van de baby tot een negatieve testuitslag. In sommige ziekenhuizen was een gezamenlijk verblijf op een isolatiekamer mogelijk.
Na ontslag uit het ziekenhuis ging de moeder zo snel mogelijk naar huis voor thuisisolatie. De verloskundige kon controles uitvoeren of telefonisch contact onderhouden.
Besmet met het coronavirus en een keizersnede
Een geplande keizersnede of inleiding kon worden uitgesteld bij een besmetting met het coronavirus. Bij milde klachten of verdenking op infectie werd de situatie beoordeeld door de gynaecoloog. Indien uitstel veilig was, werd dit overwogen om verspreiding van het virus te minimaliseren. Bij een noodzakelijke ingreep vond deze plaats in een isolatiekamer. De aanwezigheid van de partner tijdens een keizersnede kon beperkt worden bij een besmetting.
Risico van besmetting baby met coronavirus tijdens bevalling
Voor zover bekend, wordt het coronavirus niet gemakkelijk overgedragen op de foetus tijdens de zwangerschap of bevalling. Onderzoek naar vruchtwater, navelstrengbloed en moedermelk toonde geen virusdeeltjes aan. Hoewel er wereldwijd een klein aantal baby's mogelijk in de baarmoeder besmet raakte, lijkt de kans hierop klein. Besmetting na de bevalling door nauw contact is echter wel mogelijk. Baby's werden na de geboorte getest en gemonitord.
Risico van het coronavirus voor een pasgeboren baby
De kans dat een pasgeboren baby ernstig ziek wordt van COVID-19 lijkt klein. De meeste baby's met positieve testuitslag vertonen milde symptomen en herstellen volledig. Ernstige klachten kwamen voornamelijk voor bij kinderen met reeds bestaande gezondheidsproblemen.
Mondkapjes: Een controversieel onderwerp tijdens de bevalling
Het dragen van mondkapjes tijdens de bevalling is een onderwerp dat tot discussie heeft geleid. Enerzijds worden ze gedragen om zowel de moeder als het zorgpersoneel te beschermen tegen virusverspreiding, aangezien bevalling per definitie geen 'social distancing' toelaat. Anderzijds wordt het ademcomfort en de fysieke inspanning, vergelijkbaar met topsport, als redenen aangevoerd om het dragen van mondkapjes te beperken, zeker bij vrouwen zonder symptomen.
In Frankrijk ontstond een beweging (#stopaccouchementmasqué) die materniteiten opriep tot het stellen van gerichte vragen over het beleid rondom mondkapjes tijdens de bevalling. Advocaten en experts deelden hun zorgen over de impact van mondkapjes op de bevalling en de mentale gesteldheid van de barende vrouw.
Er waren verschillen in beleid tussen ziekenhuizen. Sommige testten vrouwen standaard bij opname en stonden het afdoen van het masker toe na een negatieve test. Anderen hanteerden een strikter beleid, waarbij het masker ook tijdens de bevalling verplicht was. Het bespreekbaar maken van de wens om het masker af te doen, met name tijdens het persen, werd als belangrijk gezien.
Een persoonlijke ervaring van Mara, die in mei 2020 beviel, illustreert de impact: "Puffen met een mondkapje is niet hetzelfde als puffen zonder. Op een gegeven moment trok ik hem paniekerig naar beneden. ‘Sorry, ik stik’, pufte ik." Dit benauwde gevoel en de stress rondom de coronamaatregelen hadden een grote invloed op haar bevallingservaring.
Zwanger of (net) bevallen tijdens de coronacrisis?
Adviezen en richtlijnen
De Nederlandse Vereniging voor Gynaecologie en Obstetrie (NVOG) adviseerde zwangere vrouwen zich te laten vaccineren met een mRNA-vaccin (Pfizer of Moderna). Consultaties en afspraken in ziekenhuizen gingen door met inachtneming van maatregelen zoals afstand houden, handontsmetting en het dragen van mondkapjes. Partners waren vaak welkom bij echo's, maar soms beperkt bij andere consulten. Videobellen werd gestimuleerd als alternatief.
Na de bevalling: Kraamtijd en Bezoek
De regels rondom kraambezoek en het verblijf in het ziekenhuis varieerden. Over het algemeen werd bezoek met coronasymptomen geweerd. Bij een COVID-positieve moeder was bezoek in het ziekenhuis vaak niet toegestaan, hoewel soms quarantaine met de partner op de kamer mogelijk was. Thuis werd geadviseerd bezoek te beperken en creatieve oplossingen te zoeken, zoals virtuele bezoeken of bezoek door het raam.
Borstvoeding en het coronavirus
Het virus werd zelden via moedermelk doorgegeven en moedermelk bevat beschermende antistoffen. Borstvoeding werd aangemoedigd, mits strikte hygiënemaatregelen werden gevolgd: handen wassen, niet hoesten of niezen richting de baby, en het reinigen van borstkolven. Bij fysieke onmogelijkheid kon afgekolfde voeding door een gezonde persoon gegeven worden.
Herstel na de bevalling
Na de bevalling konden diverse klachten optreden, waaronder koorts, borstontsteking, baarmoederontsteking, psychische klachten, trombosebeen, benauwdheid, bloedverlies, naweeën, pijn aan hechtingen, problemen met plassen en ontlasting, aambeien, duizeligheid en zweten. Bij aanhoudende of ernstige klachten werd geadviseerd deskundige hulp in te schakelen bij de verloskundige, huisarts of specialist.
Een keizersnede vereist een langere herstelperiode en aandacht voor wondgenezing en eventuele pijn na de ruggenprik. Hoofdpijn na een ruggenprik kon behandeld worden. Hoge bloeddruk na zwangerschap kon langdurige lichamelijke en emotionele herstel vereisen.
Meer informatie
Voor meer gedetailleerde informatie over specifieke onderwerpen zoals borstvoeding, kraamzorg, vaccinaties en het coronavirus bij kinderen, werd verwezen naar diverse brochures en websites.