Zwangerschapsvergiftiging, ook wel bekend als pre-eclampsie, is een ernstige complicatie die tijdens de zwangerschap kan optreden. Het wordt gekenmerkt door een hoge bloeddruk en een verminderde werking van één of meerdere organen. De hoge bloeddruk kan leiden tot eiwitten in de urine, wat zowel voor de moeder als voor de baby gevaarlijk kan zijn.
Zwangerschapsvergiftiging kan plotseling ontstaan na de 20e tot 24e zwangerschapsweek, maar ook geleidelijk ontwikkelen. De symptomen kunnen variëren en vereisen nauwkeurige medische observatie.
Gevolgen van Zwangerschapsvergiftiging
De verhoogde bloeddruk bij zwangerschapsvergiftiging kan bloedvaten beschadigen, waardoor vocht kan weglekken. Dit resulteert in oedeem, oftewel vochtophopingen, die ook in de hersenen kunnen voorkomen. De nieren functioneren minder goed en worden poreuzer, wat leidt tot eiwitverlies via de urine. Ook de lever kan worden aangetast.
De baby ervaart eveneens de gevolgen. De placenta kan aangetast worden, waardoor de foetus minder voedingsstoffen en zuurstof ontvangt. Dit kan leiden tot een vertraagde groei. Baby's die geboren worden na een zwangerschap met zwangerschapsvergiftiging zijn vaak kleiner en magerder dan gemiddeld.
Wat is Geen Zwangerschapsvergiftiging?
Ondanks de naam heeft zwangerschapsvergiftiging niets te maken met de voeding tijdens de zwangerschap. Vroeger werd gedacht dat het ziektebeeld werd veroorzaakt door een toxine (gif) in de bloedbaan, vandaar de naam. Later werd duidelijk dat het verband hield met een te hoge bloeddruk.
Het is daarom van cruciaal belang om geen enkele zwangerschapscontrole over te slaan, zeker bij een reeds bestaande hoge bloeddruk, om complicaties te voorkomen.
Oorzaken van Zwangerschapsvergiftiging
De precieze oorzaak van zwangerschapsvergiftiging is nog niet volledig bekend. Waarschijnlijk speelt de manier waarop de placenta zich innestelt en hoe het lichaam van de moeder hierop reageert een rol. Factoren zoals erfelijkheid, het immuunsysteem en de ontwikkeling van de placenta in de eerste helft van de zwangerschap worden ook als mogelijke oorzaken beschouwd.
Soorten Zwangerschapsvergiftiging en Symptomen
Er worden vier verschillende ziektebeelden onderscheiden binnen zwangerschapsvergiftiging:
Zwangerschapshypertensie
Bij zwangerschapshypertensie ontstaat er een hoge bloeddruk in de tweede helft van de zwangerschap, terwijl de bloeddruk daarvoor normaal was. Een onderdruk boven de 90 of een bovendruk boven de 140 wordt als hypertensie beschouwd. Dit verhoogt de kans op complicaties en vereist extra controles.
Pre-eclampsie
Pre-eclampsie kenmerkt zich door een combinatie van een te hoge bloeddruk en een overmatige afvoer van eiwitten via de nieren en urinewegen, als gevolg van nierschade. Ook de lever en bloedvaten kunnen minder goed gaan functioneren, wat kan leiden tot stollingsproblemen en oedeem. Pre-eclampsie wordt soms pas na de bevalling ontdekt.
Symptomen van pre-eclampsie omvatten:
- Hoge bloeddruk
- Hoofdpijn
- Vermoeidheid
- Ziek of griepachtig gevoel (zonder koorts)
- Misselijkheid en/of braken
- Wazig zien, sterretjes zien of dubbelzien
- Tintelingen in de vingers
- Vochtophopingen (oedeem) in handen, enkels en gezicht
HELLP-syndroom
Het HELLP-syndroom is vaak een complicatie van pre-eclampsie. Naast symptomen zoals hoge bloeddruk en vochtophoping, treedt hierbij ook eiwitverlies op. De term HELLP staat voor:
- Hemolysis (bloedafbraak)
- Elevated Liver enzymes (leverfunctiestoornissen)
- Low Platelets (verminderd aantal bloedplaatjes)
Dit syndroom leidt tot verhoogde afbraak van rode bloedcellen, gestoorde leverfunctie en een tekort aan bloedplaatjes, wat de bloedstolling ontregelt. Het HELLP-syndroom komt relatief zeldzaam voor.
Symptomen van het HELLP-syndroom zijn onder andere:
- Hoofdpijn
- Misselijkheid
- Gevoel van een strakke band om de buik
- Pijn in de bovenbuik of tussen de schouderbladen
Eclampsie
Eclampsie is de meest ernstige vorm van zwangerschapsvergiftiging en kan leiden tot stuipen die vergelijkbaar zijn met een epileptische aanval. Dit kan voor, tijdens of na de bevalling optreden en is mogelijk het gevolg van een te hoge bloeddruk in de hersenschors. Eclampsie is een levensbedreigende situatie die onmiddellijke medische interventie vereist.
Symptomen van eclampsie kunnen zijn:
- Versterkte reflexen
- Verhoogde prikkelbaarheid
- Hoofdpijn
- Tintelingen in de handen
- Gevoel van een strakke band om de buik of hoofd
- Flitsen of sterretjes zien
- Vochtophoping, gewichtstoename
- Concentratieproblemen
- Pijn in de bovenrug of tussen de schouderbladen
- Eiwitverlies in de urine
- Misselijkheid/veel braken
- Pijn in de bovenbuik of onder de borst
Preeclampsia & eclampsia - causes, symptoms, diagnosis, treatment, pathology
Diagnose en Onderzoek
Bij verdenking op zwangerschapsvergiftiging worden diverse onderzoeken uitgevoerd om de toestand van moeder en kind te beoordelen. Dit omvat:
- Bloedonderzoek: om de nier- en leverfunctie te evalueren en het aantal bloedplaatjes te controleren.
- Urinemonsters: om de hoeveelheid eiwit in de urine te meten, wat een indicatie geeft van de ernst van de aandoening.
- Echoscopie: om de groei van de baby nauwkeurig te volgen en de algehele voortgang van de zwangerschap te beoordelen.
- Cardiotocografie (CTG): om de hartslag van de baby te monitoren.
Behandeling van Zwangerschapsvergiftiging
Hoewel er geen behandeling is die de oorzaak van zwangerschapsvergiftiging geneest, kunnen de symptomen en gevolgen bestreden worden. De behandeling is gericht op intensieve controles, observatie in het ziekenhuis indien nodig en het beheersen van de ziekteverschijnselen.
In ernstige gevallen kan de enige oplossing zijn om de baby ter wereld te brengen, waarmee de oorzaak van de complicaties wordt weggenomen. Als de baby nog niet volgroeid is, is dit echter geen wenselijke optie. Soms wordt de bevalling ingeleid of vindt een keizersnede plaats.
Medicatie kan worden voorgeschreven om de bloeddruk te verlagen (antihypertensiva) of om epileptische aanvallen te voorkomen (anti-convulsieve medicatie). Indien de baby vroegtijdig geboren moet worden, kunnen corticosteroïden worden toegediend om de longrijping van de foetus te bevorderen.
Bedrust kan helpen om de bloeddruk te verlagen en de bloedtoevoer naar de placenta te verbeteren. Dit wordt geadviseerd bij lichtere vormen van zwangerschapsvergiftiging, waarbij regelmatige controles van bloeddruk, urine en de conditie van de baby plaatsvinden.
Risicofactoren
Bepaalde omstandigheden verhogen het risico op zwangerschapsvergiftiging:
- Eerste zwangerschap
- Eerdere geschiedenis van zwangerschapsvergiftiging
- Hoge bloeddruk vóór de zwangerschap
- Nierziekten
- Diabetes
- Meerlingzwangerschap
- Leeftijd van de moeder (tieners en vrouwen boven de 40)
- Overgewicht
De Bevalling bij Zwangerschapsvergiftiging
Artsen proberen de baby zo lang mogelijk in de baarmoeder te houden. Indien een inleiding van de bevalling noodzakelijk is vanwege ernstige pre-eclampsie, HELLP-syndroom of eclampsie, heeft dit de voorkeur. In acute situaties kan een keizersnede noodzakelijk zijn.
Zwangerschapshypertensie geneest spontaan na de bevalling. Het is belangrijk om alert te blijven op mogelijke bloeddrukstijgingen in de eerste dagen na de geboorte. Nacontroles bij de huisarts of gynaecoloog zijn essentieel.
Herstel na Zwangerschapsvergiftiging
Volledig herstel van zwangerschapsvergiftiging is mogelijk, hoewel dit tijd kan kosten. Vrouwen met ernstige zwangerschapshypertensie herstellen meestal volledig. De manier van bevallen kan invloed hebben op de snelheid van herstel; een natuurlijke bevalling leidt vaak tot sneller herstel dan een keizersnede.
Het verwerkingsproces is belangrijk. Praten met partners, familie of artsen kan helpen. Het kan moeilijk zijn om te accepteren dat het lichaam 'faalt', en sommige vrouwen voelen zich onterecht schuldig. Goede informatie over wat er is gebeurd, is cruciaal voor de verwerking.
Zwangerschapsvergiftiging en Borstvoeding
Meestal is borstvoeding geven mogelijk, zelfs na een ernstige vorm van zwangerschapsvergiftiging. Bij een zeer vroegtijdige bevalling kan de baby te zwak zijn om zelf te drinken, waardoor kolven tijdelijk noodzakelijk is. Overleg altijd met de arts.
Preventie van Zwangerschapsvergiftiging
Zwangerschapsvergiftiging kan niet volledig worden voorkomen. Vroegtijdige detectie en een goede opvolging door een arts zijn echter essentieel voor een optimaal verloop.
Tips voor vroege herkenning en preventie:
- Regelmatige controles: Sla geen enkele zwangerschapscontrole over. Dit helpt bij de vroege detectie van mogelijke problemen.
- Gezonde levensstijl: Probeer een gezond gewicht te behouden, eet zo min mogelijk zout en zorg voor voldoende rust.
- Calcium-inname: Zorg voor voldoende calcium (ongeveer 1 gram per dag), eventueel via supplementen.
- Acetylsalicylzuur: In sommige gevallen kan acetylsalicylzuur (aspirine) worden voorgeschreven om het risico op ernstige gevolgen van hoge bloeddruk te verminderen.
Neem bij toenemende klachten tussen de controles door altijd contact op met je arts of gynaecoloog.
Hyperemesis Gravidarum (Ernstige Misselijkheid en Overgeven)
Hyperemesis gravidarum (HG) is een zeer ernstige vorm van misselijkheid en overgeven tijdens de zwangerschap, die 3 van de 100 zwangerschappen treft. Het kan zo heftig zijn dat dagelijkse activiteiten onmogelijk worden en medische hulp noodzakelijk is. De klachten beginnen meestal voor de 16e zwangerschapsweek en kunnen soms de hele zwangerschap aanhouden.
De oorzaak van HG wordt toegeschreven aan het stofje GDF15, dat door de placenta wordt aangemaakt en waar de hersenen bij zwangeren met HG heftiger op reageren. Dit is deels genetisch bepaald.
Kenmerken van HG zijn onder andere:
- Aanvallen van ernstige misselijkheid en/of overgeven
- Onvermogen om voldoende te eten of drinken
- Beperking in dagelijkse activiteiten
- Uitdroging (weinig plassen, droge mond, hoofdpijn, duizeligheid)
- Gewichtsverlies
- Extreme vermoeidheid
- Gevoeligheid voor geuren, licht en beweging
- Brandend maagzuur
- Overmatige speekselproductie
Wanneer de verloskundige bellen bij misselijkheid?
Neem contact op met je verloskundige als je:
- Niets of bijna niets kunt eten of drinken
- Meer dan drie aanvallen van overgeven of extreme misselijkheid per dag hebt
- Gal of bloed overgeeft
- Meer dan 5% van je oorspronkelijke zwangerschapsgewicht verliest
- Weinig plast (minder dan 3 keer per 24 uur of minder dan 500 ml per 24 uur)
- Tekenen van uitdroging vertoont (hoofdpijn, duizeligheid, flauwvallen, verwardheid)
- Geen energie hebt voor dagelijkse dingen
Tips voor Eten en Drinken bij HG
Het binnenkrijgen van voeding en vocht is cruciaal. Probeer:
- Sportdrank (isotoon of hypotoon) in plaats van water of thee.
- Waterijsjes of ingevroren sportdrank/watermeloen.
- Eten dat je goed verdraagt, met prioriteit op eiwitten, koolhydraten en vetten.
- IJskoud eten kan soms beter verdragen worden dan warm eten.
- Drinkvoeding via een diëtist of huisarts.
- Voedingsproducten met toegevoegde eiwitten en vitamines uit de supermarkt.
Behandeling van HG
De behandeling kan bestaan uit rust, aanpassing van voeding en vochtinname, medicatie tegen misselijkheid, vocht via een infuus bij uitdroging, en in ernstige gevallen sondevoeding. Alternatieve behandelingen zoals acupunctuur kunnen verlichting bieden, maar overleg altijd met je arts.
Impact van HG op Bevalling en Gezondheid
De bevalling kan gewoon vaginaal plaatsvinden, ondanks eerdere uitputting door HG. Een goede voorbereiding en ondersteuning zijn belangrijk. Thuis bevallen is mogelijk bij een gezonde zwangerschap en goed herstel. Een inleiding van de bevalling kan overwogen worden bij aanhoudende ernstige klachten.
HG kan een grote impact hebben op de mentale gezondheid en het plezier van de zwangerschap. Praten met ondersteunende personen en het bespreken van zorgen met de verloskundige is essentieel.
Voorbereiding op een volgende zwangerschap na HG:
- Preconceptieconsult bij de verloskundige.
- Preventief consult met de bedrijfsarts.
- Afspraak met de tandarts ter preventie van tandglazuurschade.
Zwangerschapsvergiftiging tijdens de Bevalling
Sommige vrouwen ervaren misselijkheid en braken tijdens de bevalling, met name vlak voor het persen. Dit kan gerelateerd zijn aan hormonale veranderingen en de overgangsfase van de bevalling. Het wordt gezien als een teken van vooruitgang.
Tips om misselijkheid tijdens de bevalling te hanteren:
- Vermijd pittig eten voor de bevalling.
- Gebruik koude washandjes op de polsen, het voorhoofd of in de nek.
- Zuig op een ijsklontje.
- Gebruik etherische oliën zoals lavendel of pepermunt.
Als je angst hebt voor overgeven tijdens de bevalling, bespreek dit dan met je verloskundige om mogelijke remedies te verkennen.