Heupdysplasie (HD) is een veelvoorkomende aandoening bij honden, met name bij grotere rassen. Het is een ontwikkelingsstoornis van het heupgewricht waarbij de heupkop en de heupkom niet goed op elkaar aansluiten. Dit kan leiden tot pijn, instabiliteit en uiteindelijk tot artrose, oftewel gewrichtsslijtage.
Wat is heupdysplasie?
Een normaal heupgewricht bestaat uit een heupkop (het bolvormige uiteinde van het dijbeen) en een heupkom (het holle deel van het bekken). Bij een hond met heupdysplasie past de heupkop niet goed in de heupkom of zit deze te los. Hierdoor kan de heupkop gedeeltelijk of volledig uit de kom schieten, wat pijn veroorzaakt. Deze instabiliteit leidt bovendien tot artrose, wat de slijtage van het gewricht is en eveneens pijn met zich meebrengt.
De anatomie van de heup is cruciaal voor een soepele beweging. Het heupgewricht verbindt het dijbeen met het bekken. Bij een gezonde hond sluit de heupkop perfect aan op de heupkom. Bij heupdysplasie is er sprake van een slechte aansluiting, vaak omdat de heupkom niet diep genoeg is. Dit resulteert in ongewenste krachten op de gewrichtskapsels, spieren en andere structuren. Het lichaam reageert hierop door het kapsel te verstevigen en botnieuwvorming aan de randen van de heupkom en kop, een proces dat artrose wordt genoemd. Het schuren van bot op bot veroorzaakt pijn.
Oorzaken van heupdysplasie
Er zijn verschillende factoren die bijdragen aan het ontstaan van heupdysplasie:
Genetische aanleg
De belangrijkste oorzaak van heupdysplasie is genetische aanleg. Door uitsluitend te fokken met honden die HD-vrij zijn, kan het voorkomen van deze aandoening aanzienlijk worden teruggedrongen. Het is echter belangrijk te beseffen dat honden drager van HD kunnen zijn zonder zelf symptomen te vertonen. Fokken met een dier zonder HD sluit dus niet uit dat nakomelingen HD ontwikkelen.
Screening op HD, zoals het maken van officiële HD-foto's, is essentieel bij het fokken van rashonden. Deze röntgenfoto's worden beoordeeld volgens een vast protocol en de HD-status van de ouderdieren wordt vastgelegd. Zelfs uit twee honden met uitstekende heupen kan echter een pup met HD geboren worden, hoewel de kans hierop kleiner is dan wanneer honden met HD zelf worden ingezet voor de fok.
Voeding
De voeding van een hond speelt eveneens een grote rol. Een dieet met een overmaat aan calcium, een verkeerde calcium/fosforverhouding, of een hoog energiegehalte verhoogt de kans op het ontwikkelen van HD. Bij pups van risicorassen wordt aangeraden om op zeven maanden leeftijd de heupen te laten beoordelen middels röntgenfoto's. Op deze leeftijd is er vaak nog nauwelijks sprake van artrose, zelfs bij aanleg voor HD, wat extra behandelingsmogelijkheden biedt.
Beweging en belasting
Beweging is een derde belangrijke factor. Vooral bij jonge, grote honden die nog niet zijn uitgegroeid, kan fysieke overbelasting de kans op het ontstaan van HD vergroten. Er is geen eenduidig antwoord op wat precies als een zware belasting geldt, maar activiteiten zoals het naast de fiets rennen worden afgeraden.
Een snelle gewichtstoename en te grote voedselinname kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van heupdysplasie. Conservatieve methoden om artrose te voorkomen, omvatten het vermijden van te zware belasting van de heupen. Het trainen van de spieren, met name de bilspieren, is echter gunstig. Zwemmen is een ideale activiteit omdat het de spieren traint zonder de gewrichten zwaar te belasten. Goed getrainde bilspieren zorgen voor een stabieler heupgewricht.
Symptomen van heupdysplasie
De symptomen van heupdysplasie variëren per hond en zijn afhankelijk van de ernst van de aandoening. Het is niet altijd zo dat honden met ernstig zichtbare HD op röntgenfoto's ook daadwerkelijk slecht lopen; soms lopen honden met duidelijke HD op de röntgen nog redelijk goed.
Mogelijke symptomen zijn:
- Een zwalkende gang met de achterhand.
- Pijn bij beweging.
- Stijfheid, vooral na rust.
- Moeite met opstaan.
- Minder zin in wandelen of spelen.
- Niet graag willen draven of snel in galop gaan.
- Soms zijn snappende geluiden hoorbaar.
- Met geknepen billen lopen.
Bij een klinisch onderzoek kan soms al gevoeld worden dat de heup instabiel is. De Ortolani-test kan bijvoorbeeld aantonen of de heup uit de kom te duwen is. Bij jonge honden met HD is deze test vaak positief, terwijl deze bij oudere honden met reeds gevormde artrose negatief kan zijn.
Het is voor eigenaren vaak moeilijk in te schatten hoeveel pijn en last de hond daadwerkelijk heeft, zeker als de klachten aan beide heupen gelijk zijn.
Sudden Paralysis in Dogs: FCE vs. ANNPE Explained
Diagnose van heupdysplasie
De diagnose van heupdysplasie wordt gesteld door een dierenarts, vaak in combinatie met een orthopedisch dierenarts. Dit gebeurt door middel van:
- Klinisch onderzoek: De dierenarts beoordeelt de gang, bewegingsvrijheid en stabiliteit van de heupen.
- Speciale tests: Tests zoals de Ortolani-test kunnen de instabiliteit van het heupgewricht aantonen.
- Röntgenonderzoek: Gedetailleerde röntgenfoto's van de heupen zijn essentieel om de ernst van de dysplasie en eventuele artrose vast te stellen. Soms worden er speciale PennHIP röntgenopnames gemaakt, die al vanaf 5 maanden leeftijd de losheid van de heupgewrichten kunnen meten en zo het risico op het ontwikkelen van HD vroegtijdig kunnen inschatten.
Het is belangrijk te weten dat de symptomen en de bevindingen op röntgenfoto's niet altijd overeenkomen. Een hond kan HD hebben zonder duidelijke symptomen, of juist symptomen vertonen die niet direct wijzen op ernstige HD op de röntgen.
Behandeling van heupdysplasie
De behandelingsmogelijkheden voor heupdysplasie zijn uiteenlopend en hangen af van de ernst van de aandoening, de leeftijd van de hond en de aanwezigheid van artrose.
Conservatieve behandeling
Conservatieve methoden richten zich op het beheersen van pijn en het vertragen van de progressie van artrose:
- Pijnstilling en ontstekingsremmers: Medicatie kan de pijn verlichten en ontstekingen onder controle houden. Dit wordt vaker toegepast bij oudere honden. Het is echter belangrijk dat de medicatie niet leidt tot overbelasting.
- Voedingssupplementen: Supplementen zoals glucosamine, chondroïtine, omega-3 vetzuren en groenlipmossel kunnen ondersteuning bieden bij gewrichtsproblemen.
- Gewichtsbeheer: Het handhaven van een gezond lichaamsgewicht is cruciaal, vooral voor jonge honden, om verdere verslechtering van de HD te voorkomen.
- Fysiotherapie: Een dierenfysiotherapeut kan helpen bij het opstellen van een bewegingsplan, het versterken van de spieren rondom de heup en het verbeteren van de stabiliteit van het heupgewricht. Oefentherapie en hydrotherapie (training in water) zijn hierbij effectief. Hydrotherapie vermindert de belasting op de gewrichten en verbetert de bloedsomloop.
Conservatieve behandeling komt voor zowel jonge als oude honden in aanmerking, met kleine verschillen in de aanpak.
Chirurgische behandelingen
Wanneer conservatieve methoden onvoldoende effect hebben, of in bepaalde gevallen om artrose te voorkomen, kan chirurgie worden overwogen:
Bekkenkanteling (Triple Pelvic Osteotomy - TPO / Double Pelvic Osteotomy - DPO)
Deze procedure is het meest effectief bij jonge honden (idealiter jonger dan 1 jaar, hoe jonger hoe beter) voordat er artrose is gevormd. Bij een bekkenkanteling wordt het deel van het bekken dat de heupkom bevat, losgezaagd en gedraaid, zodat de heupkom dieper over de heupkop komt te liggen. Dit stabiliseert het heupgewricht en voorkomt verdere artrosevorming. De operatie kan op drie plaatsen (TPO) of twee plaatsen (DPO) van het bekken worden uitgevoerd. De DPO-methode behoudt meer stevigheid van het bekken. Deze techniek werkt alleen als er nog geen of minimale artrose aanwezig is, omdat de pijn anders aanhoudt. De kosten voor deze operatie bedragen circa €1850,-, afhankelijk van het gewicht van de hond.
Femurkophalsresectie (FHR)
Bij deze ingreep wordt de heupkop en de hals van het dijbeen verwijderd. Dit wordt vaak toegepast bij (ernstige) artrose of wanneer andere behandelingen niet succesvol zijn. Door het pijnlijke bot-op-bot contact weg te nemen, verdwijnen de pijnklachten. Na de operatie vormt zich een nieuw 'schijngewricht' door bindweefsel en spieren. Deze methode is met name succesvol bij actieve, slanke honden. Na de operatie is beweging essentieel voor het stimuleren van spieropbouw, wat de revalidatie bevordert.
Totale heupprothese (Kunstheup)
Wanneer er sprake is van ernstige artrose of misvorming van het heupgewricht, kan een volledige vervanging van het heupgewricht door een kunstheup een oplossing bieden. Deze ingreep kan ook plaatsvinden indien er al (ernstige) artrose aanwezig is. De kosten van een dergelijke ingreep zijn aanzienlijk. Een kunstheup gaat doorgaans een hondenleven lang mee.
Andere chirurgische opties
Andere chirurgische ingrepen die relevant kunnen zijn bij heupklachten omvatten:
- Bekkenfracturen: Behandeling met platen en schroeven kan nodig zijn, met beperkte activiteit na de operatie.
- Acetabulumfracturen: Herstel van het gewrichtsoppervlak met platen en schroeven, of in ernstige gevallen, verwijdering van de heupkop en -hals.
- Heupkop fracturen en Collum fracturen: Vastzetten met schroeven en draden, of verwijdering van de heupkop.
- Heupluxatie: Reponeren van de heupkop in de kom, eventueel met chirurgische stabilisatie zoals de Hipp toggle.
- Ziekte van Legg-Calvé-Perthes: Een aandoening waarbij de heupkop afsterft door verminderde bloedtoevoer. Behandeling is vaak verwijdering van de heupkop.
- DAR (Dorsal Rim Arthroplastie): Creëren van een steunrand boven het heupgewricht.
Preventie en advies
Voorkomen is beter dan genezen. Bij de overweging om een pup aan te schaffen, met name van een groot hondenras, is het cruciaal om u goed te laten informeren over de aanwezigheid van HD binnen het ras. Koop alleen een pup van ouderhonden die zorgvuldig op HD zijn onderzocht. Vermijd overmatige belasting bij jonge, groeiende honden en zorg voor een uitgebalanceerd dieet.
Na een heupoperatie is een goede revalidatie en nazorg essentieel. Dit omvat vaak een periode van rust, gevolgd door gecontroleerde opbouw van beweging. Fysiotherapie speelt hierbij een belangrijke rol om de spieren te versterken en de hond weer zo goed mogelijk te laten functioneren.
Honden met heupdysplasie hebben specifieke zorg nodig. Hulpmiddelen zoals een loopplank voor in de auto en een orthopedisch kussen kunnen het comfort verhogen. Een goede balans tussen langere en kortere wandelingen, gedoseerd spelen met andere honden en mentale uitdagingen (hersenwerk) dragen bij aan het welzijn van de hond.
tags: #preventief #dpo #hond