Wanneer je als ouder of verzorger merkt dat je kind gedragsproblemen heeft, moeite heeft met het verwerken van bepaalde gebeurtenissen, of vastloopt in zijn of haar ontwikkeling, kan speltherapie een effectieve oplossing bieden. Speltherapie is een speciaal ontwikkelde therapievorm voor kinderen, waarbij spel centraal staat als middel om gevoelens te uiten, gebeurtenissen te verwerken en inzicht te krijgen in eigen gedrag.
Wat is Speltherapie?
Speltherapie is een vorm van psychotherapie die speciaal is ontworpen voor kinderen, omdat spel voor hen de natuurlijke manier is om de wereld te ontdekken, te communiceren en hun innerlijke belevingswereld te uiten. Wat kinderen niet altijd in woorden kunnen uitdrukken, laten ze vaak wel zien en beleven tijdens het spel. Speltherapie helpt kinderen om situaties een plekje te geven, zich te uiten, en via spel hun verhaal te doen.
Voor kinderen is het vaak moeilijker om over hun gevoelens, angsten en zorgen te praten dan voor volwassenen. Spelen is voor hen de primaire taal. In de spelkamer kan een kind in alle vrijheid spelen, en dat wat het heeft meegemaakt, gevoeld of ervaren, kan het tonen door erover te spelen. Dit helpt hen om emoties en gedachten te uiten en te verwerken, en om inzichten te verwerven die bijdragen aan hun emotionele en cognitieve ontwikkeling.
De Kracht van Spel als Communicatiemiddel
Kinderen hebben vanuit zichzelf een natuurlijke drang om te groeien en zich te ontwikkelen. Dit gebeurt spelenderwijs. Toch kan deze ontwikkeling stagneren, bijvoorbeeld door het meemaken van ingrijpende of traumatische gebeurtenissen. Dit kan variëren van de scheiding van ouders, een sterfgeval in de naaste omgeving, misbruik, mishandeling, tot het gepest worden op school. Soms is de oorzaak niet direct duidelijk, maar is wel zichtbaar dat het kind niet lekker in zijn vel zit.
Speltherapie biedt een veilige omgeving waar kinderen deze gevoelens en ervaringen kunnen uiten en verwerken. Het spel geeft het kind de gelegenheid om te ontspannen, gedachten, gevoelens en wensen te uiten, ervaringen te verwerken en te experimenteren met verschillende vormen van gedrag. Dit leidt tot nieuwe inzichten, zowel emotioneel als cognitief, waardoor het kind psychisch kan groeien en weer in eigen kracht kan komen te staan.
Wanneer kan Speltherapie helpen?
Speltherapie is geschikt voor kinderen vanaf ongeveer 3 jaar die problemen of een ingrijpende gebeurtenis ervaren die leiden tot stagnaties in hun sociale en emotionele ontwikkeling. Vaak geven kinderen dit niet direct aan, maar dit wordt wel zichtbaar in hun gedrag. Mogelijke signalen die kunnen wijzen op de behoefte aan speltherapie zijn:
- Een kind dat drukker of juist onrustiger is dan normaal.
- Een kind dat veel rustiger is dan gebruikelijk.
- Faalangst of algemene angstklachten.
- Prikkelbaarheid en veel ruzie maken.
- Slaapproblemen, zoals moeilijk inslapen of angstige dromen.
- Terugkerende bedplassen of broekpoepen.
- Concentratieproblemen of juist zeer druk gedrag.
- Snel wisselende emoties, zoals plotselinge boosheid of verdriet.
- Lichamelijke klachten waarvoor geen medische oorzaak te vinden is, zoals hoofdpijn of buikpijn.
- Problemen in de omgang met leeftijdsgenootjes.
- Moeite met het uiten van gevoelens, wat kan leiden tot stress of gedragsproblemen.
Hoe werkt Speltherapie?
Speltherapie vindt plaats in een speciaal ingerichte spelkamer. Deze ruimte is voorzien van diverse soorten speelgoed, zoals een zandbak, poppenhuis, papier, verf, verkleedspullen, een winkeltje en gezelschapsspelletjes. Het kind kiest zelf het speelgoed uit en neemt de leiding tijdens het spel. De therapeut speelt mee, observeert, of vat het spel samen. Dit stelt de therapeut in staat om het kind beter te begrijpen en het kind te helpen inzicht te krijgen in zijn of haar eigen gedrag.
Een vertrouwensband tussen de therapeut en het kind is essentieel voor het succes van speltherapie. De therapeut biedt het kind volledige aandacht en probeert zich zo goed mogelijk in te leven in de belevingswereld van het kind, zodat het zich veilig en op zijn gemak voelt. Het kind krijgt alle ruimte en mag op eigen tempo problemen naar voren brengen. De psycholoog verplaatst zich in het kind, observeert en ondersteunt bij het uiten en verwerken van problemen.
Het Proces van Speltherapie
De duur van een speltherapietraject varieert en is afhankelijk van de problematiek, de persoonlijkheid en de omgeving van het kind. Soms is er snel sprake van een vertrouwensband, terwijl dit in andere gevallen langer duurt. Zonder specifieke informatie is het moeilijk een exacte indicatie te geven van het aantal benodigde behandelsessies.
Vaak begint de therapie met een aantal observatiesessies (ongeveer 2-3 of 3-5 sessies) waarin het kind kan wennen aan de spelkamer en de therapeut. In deze fase krijgt de therapeut zicht op de problematiek van het kind. Na deze fase, indien speltherapie geschikt blijkt, wordt samen met de ouders een behandelplan opgesteld met concrete doelen en afspraken.
Tijdens de therapie worden vaak bepaalde thema’s opnieuw uitgespeeld, wat leidt tot verdieping en verwerking. Regelmatige evaluatiegesprekken met de ouders vinden plaats om de voortgang te bespreken en hen te ondersteunen bij het omgaan met veranderingen in het gedrag van hun kind thuis. Een goede band tussen kind en ouders is van groot belang voor het kind en het therapieproces.
Zodra het kind minder intensief speelt en de problematiek verminderd of verdwenen is, kan de therapie afgerond worden. Dit gebeurt in een afrondingsfase waarin wordt teruggeblikt, samengevat en vooruitgekeken, met speciale aandacht voor het afscheid van het kind. Na afronding vindt een eindgesprek plaats met de ouders.
Speltherapie als onderdeel van Vaktherapie
Speltherapie valt onder de bredere noemer van vaktherapie. Vaktherapie is een behandelvorm voor mensen met psychische aandoeningen of psychosociale problematiek, waarbij de nadruk ligt op doen en ervaren, in plaats van primair op praten. Andere vormen van vaktherapie zijn onder andere beeldende therapie, dramatherapie, muziektherapie en psychomotorische therapie.
Bij vaktherapie, inclusief speltherapie, hoef je geen ervaren te zijn in de specifieke discipline. Het gaat om het proces en de ervaring, niet om een perfect resultaat. Vaktherapeuten werken methodisch, met materialen en spelvormen die het kind zelf kiest, om aan te sluiten bij wat het kind bezighoudt. Dit kan helpen bij het herkennen en uiten van emoties, het ontwikkelen van nieuwe inzichten en het doorbreken van vaste patronen.
Praktische Informatie en Vergoedingen
Praktijk Ponga, bijvoorbeeld, is een praktijk die speltherapie aanbiedt. Veel van hun behandelingen worden (gedeeltelijk) vergoed door verzekeraars, mits de praktijk bij de betreffende beroepsverenigingen is geregistreerd. Ook vanuit de gemeente kan een vergoeding mogelijk zijn, mits er een verwijzing is van een zorgprofessional.
Voor meer informatie over speltherapie, de praktijk, of vergoedingen, is het mogelijk om contact op te nemen met de praktijk. Een telefonische intake is vaak kosteloos mogelijk.
tags: #speltherapie #bij #peuter