Bloedarmoede tijdens en na de zwangerschap: oorzaken, symptomen en behandeling

Tijdens de zwangerschap en na de bevalling kunnen vrouwen last hebben van duizeligheid of zich niet helemaal fit voelen. Dit kan soms veroorzaakt worden door bloedarmoede, ook wel anemie genoemd. Dit artikel belicht wat bloedarmoede is, wat de oorzaken en symptomen zijn, en welke behandelingsmogelijkheden er zijn, met speciale aandacht voor de situatie tijdens en na de zwangerschap.

Wat is bloedarmoede?

Bloedarmoede betekent dat er te weinig rode bloedcellen of hemoglobine (Hb) in het bloed aanwezig is. Hemoglobine is een stof in de rode bloedcellen die essentieel is voor het binden en transporteren van zuurstof vanuit de longen naar alle delen van het lichaam. Bij een tekort aan rode bloedcellen of hemoglobine krijgen organen en weefsels onvoldoende zuurstof, wat leidt tot diverse klachten.

De rol van hemoglobine en ijzer

Voor de aanmaak van hemoglobine is ijzer een cruciale bouwsteen. Tijdens de zwangerschap neemt de behoefte aan ijzer toe, niet alleen voor de moeder, maar ook voor de groei en ontwikkeling van de baby en de placenta. Dit kan leiden tot een sneller ijzertekort, waardoor het lichaam onvoldoende gezonde rode bloedcellen kan aanmaken.

Normale Hb-waarden tijdens de zwangerschap

Het is normaal dat het hemoglobinegehalte (Hb) tijdens de zwangerschap lager is dan bij niet-zwangere vrouwen. Dit komt doordat het bloedvolume toeneemt om de baby en placenta van bloed te voorzien. Het waterige deel van het bloed, het bloedplasma, neemt relatief meer toe dan de rode bloedcellen, wat leidt tot een verdunning van het bloed en een lager Hb-gehalte.

De normale Hb-waarden voor vrouwen die niet zwanger zijn, liggen tussen de 7,5 en 10,0 mmol/l. Tijdens de zwangerschap gelden de volgende waarden:

• Tot 13 weken: 7,1 mmol/l
• Tussen 14 en 17 weken: 6,8 mmol/l
• Tussen 18 en 21 weken: 6,5 mmol/l
• Tussen 22 en 37 weken: 6,3 mmol/l
• Vanaf 38 weken: 6,5 mmol/l

Er is sprake van bloedarmoede wanneer het Hb lager is dan de waarde die past bij het aantal weken zwangerschap.

Symptomen van bloedarmoede

Bloedarmoede kan zich uiten in diverse klachten, die echter ook kenmerkend kunnen zijn voor een normale zwangerschap:

• Duizeligheid
• Het gevoel dat je gaat flauwvallen
• Ziek voelen
• Snel moe zijn
• Hartkloppingen
• Kortademigheid
• Minder kleur in het gezicht (bleekheid)
• Hoofdpijn
• Oorsuizen
• Zweten
• Weinig eetlust

Om zekerheid te krijgen over de aanwezigheid van bloedarmoede, is bloedonderzoek naar het hemoglobinegehalte (Hb) noodzakelijk. Dit wordt standaard aangeboden aan het begin van de zwangerschap en rond de 30 weken.

Oorzaken van bloedarmoede tijdens de zwangerschap

De meest voorkomende oorzaak van bloedarmoede tijdens de zwangerschap is een tekort aan ijzer. Dit tekort kan ontstaan door:

• Ongezonde voeding: onvoldoende inname van ijzerrijke voedingsmiddelen.
• Leeftijd: jonger zijn dan twintig jaar.
• Erfelijke bloedziekten: zoals sikkelcelziekte of thalassemie.
• Korte periode tussen zwangerschappen: minder dan een jaar na de vorige bevalling.
• Meerlingzwangerschap: zwanger zijn van twee of meer baby's.

Naast ijzertekort kan bloedarmoede ook veroorzaakt worden door een tekort aan foliumzuur (vitamine B11) of vitamine B12. Een verloskundige of arts kan de specifieke oorzaak vaststellen.

Bloedverlies na de bevalling

Na de bevalling treedt er normaal bloedverlies op (ongeveer 300-500 ml). Wanneer dit bloedverlies aanzienlijk groter is dan 1 liter (een fluxus), kan dit leiden tot bloedarmoede door een gedaald Hb-gehalte. Andere oorzaken van bloedverlies tijdens of na de bevalling kunnen zijn:

• Niet goed samentrekkende baarmoeder
• Keizersnede
• Vastzittende placenta
• Placenta praevia (placenta ligt voor de baarmoedermond)
• Solutio placentae (gedeeltelijk of geheel loslaten van de placenta)

Voorkomen en behandelen van bloedarmoede

Een gezonde en gevarieerde voeding is cruciaal voor het voorkomen van bloedarmoede. Dit omvat voldoende inname van ijzer, foliumzuur en vitamine B12.

IJzerrijke voeding

Om een ijzertekort te voorkomen en aan te vullen, wordt aangeraden om regelmatig ijzerrijke voeding te eten:

• Goed doorbakken rood vlees (biefstuk, gehakt)
• Volkoren producten (brood, pasta, rijst)
• Peulvruchten (linzen, kikkererwten, bruine bonen, doperwten)
• Donkergroene groenten (spinazie, boerenkool, broccoli, bieten, andijvie, courgette)
• Gedroogd fruit (abrikozen, rozijnen, dadels, vijgen)
• Noten en zaden
• Eieren
• Appelstroop

Vitamine C, aanwezig in fruit (sinaasappels, kiwi's) en groenten (paprika), helpt het lichaam om ijzer beter op te nemen. Consumeer daarom groenten en fruit bij de maaltijd.

Zuivelproducten, koffie en thee kunnen de ijzeropname remmen. Het advies is om deze dranken niet gelijktijdig met de maaltijd te nuttigen, maar te wachten tot ongeveer een uur erna.

Foliumzuur en vitamine B12

Naast ijzer zijn ook foliumzuur en vitamine B12 essentieel voor gezonde rode bloedcellen. Foliumzuur is te vinden in groene groenten, volkoren producten en citrusvruchten. Vitamine B12 zit voornamelijk in dierlijke producten zoals vlees, vis, eieren en zuivel. Veganisten dienen extra alert te zijn op hun vitamine B12-inname.

Medicatie en supplementen

Indien ijzerrijke voeding onvoldoende is, kunnen ijzersupplementen worden voorgeschreven. Deze zijn verkrijgbaar bij de drogist of op recept van de arts. Het innemen op een lege maag bevordert de opname. Mogelijke bijwerkingen zijn maagklachten of verstopping.

Bij een ernstig ijzertekort of wanneer orale supplementen niet effectief zijn, kan ijzer via een infuus in het ziekenhuis worden toegediend. In zeer uitzonderlijke gevallen, zoals na ernstig bloedverlies, kan een bloedtransfusie noodzakelijk zijn.

Wanneer bloedarmoede wordt veroorzaakt door een tekort aan foliumzuur of vitamine B12, wordt doorverwezen naar een specialist voor een passend behandelplan.

Wat betekent bloedarmoede voor de zwangerschap en de baby?

Bloedarmoede tijdens de zwangerschap is vooral belastend voor de moeder, met klachten als vermoeidheid, hartkloppingen en kortademigheid. Bij ernstig bloedverlies tijdens de bevalling kan het herstel langer duren. De baby zelf ondervindt doorgaans geen nadelige gevolgen van milde tot matige bloedarmoede bij de moeder. Bij onbehandelde, ernstige bloedarmoede tijdens de zwangerschap is er echter een verhoogd risico op vroeggeboorte, een laag geboortegewicht en zelfs een doodgeboren baby.

Bloedarmoede na de bevalling

Na de bevalling kan bloedarmoede optreden als gevolg van bloedverlies tijdens de geboorte. De symptomen zijn vergelijkbaar met die tijdens de zwangerschap. Het advies luidt:

• IJzerrijke voeding blijven eten.
• IJzersupplementen innemen (vaak wordt geadviseerd hiermee te starten na de eerste stoelgang na de bevalling).
• Vitamine C bij de maaltijden consumeren.
• Voldoende rust nemen en activiteiten geleidelijk opbouwen.

Bij ernstige bloedarmoede kan een bloedtransfusie nodig zijn. Het herstel van de Hb-waarde duurt ongeveer 4-6 weken, terwijl het aanvullen van de ijzervoorraad 3-6 maanden kan duren.

Tijdens het geven van borstvoeding kunnen ijzersupplementen veilig worden gebruikt, zonder nadelige effecten voor de baby of de melkproductie. Wel kunnen er bijwerkingen optreden, zoals maagklachten.

De rol van de verloskundige

De verloskundige speelt een belangrijke rol bij het signaleren, diagnosticeren en behandelen van bloedarmoede tijdens en na de zwangerschap. Het is essentieel om lichamelijke klachten te bespreken met de verloskundige, zodat tijdig bloedonderzoek kan plaatsvinden indien nodig.

tags: #thuis #bevallen #ijzertekort