In Nederland is wettelijk vastgelegd dat er specifieke toestemming vereist is voor het gebruik van zaadcellen, eicellen of embryo’s na het overlijden van een persoon (postuum gebruik). Hoewel dit een gevoelig onderwerp kan zijn, is het van belang om hier tijdig bij stil te staan.
Standaard geldt dat de bij het Fertiliteitscentrum bewaarde zaadcellen, eicellen of embryo’s na overlijden worden vernietigd, tenzij u bij leven schriftelijk toestemming heeft gegeven voor voortplantingsdoeleinden na uw overlijden.
De Embryowet en de bescherming van embryo’s
Embryo’s, als begin van nieuw leven, genieten bijzondere bescherming. De Embryowet stelt daarom duidelijke grenzen aan handelingen met embryo’s en reguleert de zorgvuldige omgang met eicellen, zaadcellen en embryo’s door artsen en laboranten. Dit geldt onder meer bij het creëren van embryo’s voor vruchtbaarheidsbehandelingen, zoals een IVF-behandeling.
De wet vereist dat de werkwijze van artsen en laboratoriummedewerkers gedetailleerd is vastgelegd. Het is laboranten niet toegestaan om het DNA van embryo’s aan te passen.
Overgebleven embryo’s en wetenschappelijk onderzoek
Gedurende een IVF-behandeling worden in het laboratorium embryo’s gevormd uit eicellen en zaadcellen. Indien er na de behandeling embryo’s overblijven, kunnen deze, met schriftelijke toestemming van het stel, worden ingezet voor wetenschappelijk onderzoek. Dit onderzoek kan bijvoorbeeld gericht zijn op het verbeteren van de slagingskans van IVF-behandelingen.
Voordat een onderzoek mag starten, moet het worden beoordeeld door een gespecialiseerde commissie: de medisch-ethische toetsingscommissie. Deze commissie toetst of de risico’s van het onderzoek, inclusief eventuele ingrijpende procedures om eicellen of zaadcellen te verkrijgen, niet te groot zijn.
Maatschappelijke dialoog en toekomstige ontwikkelingen
De Nederlandse overheid heeft diverse maatschappelijke gesprekken georganiseerd over onderzoek en handelingen met embryo’s, waarbij belanghebbenden hun inbreng konden leveren. De resultaten van deze gesprekken worden meegenomen bij de ontwikkeling van nieuwe regelgeving.
Huidige beperkingen en ethische dilemma’s
Momenteel is het niet toegestaan om speciaal voor onderzoek embryo’s te creëren. Sommige onderzoeksdoelen kunnen echter niet worden bereikt met embryo’s die overblijven na een IVF-behandeling.
Het aanpassen van het DNA van een embryo met het oog op een zwangerschap is eveneens verboden. Weliswaar biedt de mogelijkheid tot aanpassing van embryonaal DNA in de toekomst potentieel om erfelijke ziekten te voorkomen, maar de vraag blijft of dit ook toegestaan zou moeten worden enkel om dragerschap van een erfelijke aandoening te vermijden.
De controversiële toekomst van genetische testen
Orgaankweek en evaluatie van de Embryowet
Er is een significant tekort aan donororganen voor transplantaties. Een denkbare, zij het nog in onderzoeksfasen verkerende, oplossing is het kweken van menselijke organen in dieren, zoals varkens of schapen.
De Embryowet is in 2020 voor de derde maal geëvalueerd. Op basis van deze evaluatie heeft de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) aangegeven de wet op diverse punten te willen herzien.
tags: #verklaring #ivf #overlijden