Verklevingen in de Baarmoeder en Eileiders: Oorzaken, Symptomen en Behandeling

Wat zijn verklevingen in de baarmoeder?

Verklevingen in de baarmoeder, ook wel bekend als het Asherman syndroom, zijn helaas een realiteit, hoewel ze niet vaak voorkomen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen dunne verklevingen, die doorgaans geen klachten veroorzaken en gemakkelijk door een specialist kunnen worden doorgesneden, en dikke, stevige verklevingen waarvoor een operatie noodzakelijk is. Bij het Asherman syndroom zijn de voor- en achterwand van de baarmoeder aan elkaar gegroeid.

Oorzaken van verklevingen in de baarmoeder

Verschillende factoren kunnen leiden tot de vorming van verklevingen in de baarmoeder. Na een miskraam, een afgebroken zwangerschap of door het operatief verwijderen van achtergebleven moederkoek na de bevalling, kunnen er verklevingen ontstaan. Dit gebeurt met name wanneer het gezonde baarmoederslijmvlies tijdens deze ingrepen onbedoeld beschadigd raakt. Deze verklevingen kunnen vergeleken worden met een spinnenweb.

Een andere belangrijke oorzaak is een infectie aan de binnenwand van de baarmoeder, ook wel bekend als endometriose. Hierbij groeit het baarmoederslijmvlies op abnormale plaatsen. Wanneer deze plekken tijdens de menstruatie ontstoken raken, ontstaan littekens die leiden tot verklevingen.

Symptomen van verklevingen in de baarmoeder

Niet alle vrouwen met verklevingen ervaren klachten; slechts één op de tien vrouwen met verklevingen heeft symptomen. De belangrijkste oorzaak van de klachten is dat het littekenweefsel de wanden van de baarmoeder aan elkaar plakt, waardoor het baarmoederslijmvlies niet of minder goed kan opbouwen. Symptomen kunnen zijn:

• Minder of geen menstruatie (amenorroe).
• Pijn in de onderbuik.
• Verminderde vruchtbaarheid.

Indien zwangerschap optreedt ondanks verklevingen, kan dit leiden tot complicaties zoals vroeggeboorte, een kleiner kind of meer bloedverlies na de bevalling.

Diagnose van verklevingen in de baarmoeder

Op een standaard echo zijn verklevingen niet direct zichtbaar. Echter, ernstige verklevingen kunnen indirect worden opgemerkt. Door met de echokop enige druk uit te oefenen, kan de specialist beoordelen of de baarmoeder voldoende beweegt. Beperkte beweging kan wijzen op de aanwezigheid van verklevingen.

Een meer nauwkeurige diagnose kan gesteld worden middels een kijkoperatie (hysteroscopie). Hierbij wordt een camera in de baarmoederholte ingebracht om verklevingen te beoordelen en eventueel te verwijderen. Tijdens deze procedure wordt ook de toegankelijkheid van de eileiders gecontroleerd.

Verklevingen en vruchtbaarheid

Verklevingen in de baarmoeder kunnen het transport van de eicel naar en in de eileider verstoren, wat de kans op zwangerschap bemoeilijkt. Ze kunnen ook leiden tot miskramen of een vastzittende placenta.

Na succesvolle verwijdering van de verklevingen, neemt de kans op zwangerschap weer toe. Het is echter belangrijk te weten dat verklevingen opnieuw kunnen ontstaan. Ongeveer 70% van de vrouwen wordt na een kijkoperatie zwanger.

Soms plaatst de gynaecoloog na de kijkoperatie een koperspiraal (zonder hormonen) in de baarmoeder. Dit spiraaltje helpt de baarmoederwanden uit elkaar te houden om de vorming van nieuwe verklevingen te voorkomen. Meestal wordt het spiraaltje na één of twee menstruaties verwijderd.

De rol van de eileiders bij vruchtbaarheid

De eileiders spelen een cruciale rol in het vruchtbaarheidsproces. Elke vrouw heeft twee eileiders die verantwoordelijk zijn voor het transport van zaadcellen naar de eicel en de bevruchte eicel naar de baarmoeder. De eileiders zijn verbonden met de baarmoeder en eindigen in een vangarmpje (fimbria) bij de eierstok.

Tijdens de eisprong vouwt het vangarmpje zich om de eierstok om de eicel op te vangen en direct in de eileider te leiden. Kleine trilhaartjes aan de binnenzijde van de eileider transporteren de eicel verder naar de baarmoeder, geholpen door de samentrekkingen van de spierwand van de eileider.

Oorzaken van eileiderproblemen

Infecties van de eileiders, vaak veroorzaakt door de bacterie chlamydia, kunnen leiden tot vochtophoping in de eileider (hydrosalpinx). Dit kan de eileider verwijden en het vangarmpje afsluiten, waardoor zaadcellen de eicel niet kunnen bereiken en bevruchting wordt bemoeilijkt. Het vocht kan ook de baarmoederholte in lekken en ontstekingsreacties veroorzaken.

Verklevingen, die kunnen ontstaan na buikoperaties of infecties in de buikholte, kunnen de beweging van de eileider naar de eierstok belemmeren. Afsluitingen kunnen optreden direct bij de baarmoeder of aan het uiteinde van de eileider.

Endometriose, waarbij baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit, kan eveneens leiden tot ontstekingen, littekenvorming en verklevingen rond de eileiders. Bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap kan het nodig zijn de eileider te verwijderen.

Schade aan de trilharen van de eileiders kan optreden na een eileiderontsteking, ook als deze onopgemerkt is gebleven. Dit kan het transport van de eicel belemmeren.

Diagnose van eileiderproblemen

Een HSG (hysterosalpingografie) is een röntgenonderzoek waarbij blauwe vloeistof door de baarmoeder en eileiders wordt gespoten. Dit kan vochtophoping in de eileiders (hydrosalpingen) aantonen. Hoewel verklevingen niet direct zichtbaar zijn, kan het uitblijven van de vloeistof in de buikholte wijzen op verklevingen.

Een echo (vaginaal of via de buik) kan soms vocht in een eileider aantonen, maar het is soms lastig te onderscheiden van een eierstokcyste.

De meest accurate methode voor het vaststellen van schade aan de eileiders is een kijkoperatie (laparoscopie). Hierbij kan de gynaecoloog direct de staat van de eileiders beoordelen, verklevingen opsporen en eventueel verwijderen.

Behandelmogelijkheden bij eileiderproblemen

Als één eileider goed functioneert, kan een spontane zwangerschap worden afgewacht, hoewel de kans per maand kleiner is. Vrouwen kunnen in aanmerking komen voor intra-uteriene inseminatie (IUI) in combinatie met een hormoonbehandeling, vooral als de eisprong plaatsvindt aan de kant van de afwijkende eileider.

Indien verklevingen zijn verwijderd, is de kans op een spontane zwangerschap toegenomen. Voor ernstige afwijkingen aan de eileiders of wanneer een operatie niet gewenst is, kan IVF (in-vitrofertilisatie) een oplossing bieden.

Bij hydrosalpingen is het gunstiger om de eileiders te laten afsluiten of verwijderen, omdat het vocht de innesteling van een embryo kan belemmeren. Dit gebeurt doorgaans via een kijkoperatie.

Eileiderproblemen tijdens de zwangerschap

Zwangerschap met bestaande eileiderproblemen brengt een verhoogd risico op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap met zich mee. Vroege diagnose middels een echo is cruciaal om complicaties, zoals ernstig bloedverlies, te voorkomen.

Ervaringen met verklevingen

Veel vrouwen ervaren buikpijn, waarbij verklevingen vaak als oorzaak worden aangewezen. Echter, de oorzaak van buikpijn bij aandoeningen zoals endometriose ligt vaak niet in de verklevingen zelf, maar in de chronische ontsteking, littekenvorming en spanning die de aandoening veroorzaakt.

Een vrouw deelt haar ervaring: na een curettage vanwege placentarest en vervolgens lichte menstruaties, werd tijdens een echo geconstateerd dat het baarmoederslijmvlies niet overal opbouwde. De arts vermoedde verklevingen, waarna een kijkoperatie gepland werd.

Verklevingen in de buikholte

Verklevingen (adhesies) in de buikholte zijn abnormale verbindingen tussen het buikvlies en organen, of tussen organen onderling. Ze bestaan uit bindweefsel en fungeren als littekens na letsels of ontstekingen. De aanleg voor verklevingen verschilt per individu, en de klachten die ze veroorzaken variëren sterk, afhankelijk van de locatie en omvang. Veel mensen hebben echter geen last van hun verklevingen.

Oorzaken van verklevingen zijn onder meer:

• Infecties: bacteriële en virale infecties (bv. blindedarmontsteking, eileiderontsteking, SOA, chlamydia) en steriele buikvliesontstekingen (bv. endometriose).
• Operaties: ingrepen in de buikholte veroorzaken altijd letsels aan het buikvlies of de organen.
• Bestraling en chemotherapie.

De laparoscopie is de enige methode om kleine verklevingen en endometriosehaarden te ontdekken. Indirect bewijs kan worden verkregen via gynaecologisch onderzoek en aanvullend onderzoek zoals echoscopie en MRI.

Diagnostiek met beeldvorming

Bij echoscopie kan dynamisch onderzoek (drukken, strekken, bewegen van weefsels) helpen om te beoordelen of organen vrij over elkaar heen kunnen glijden. Het ontbreken van deze beweging ("sliding viscera") kan duiden op verklevingen.

MRI is uitermate geschikt voor het verkrijgen van een driedimensionaal beeld van endometriose, diep infiltrerende endometriose (DIE) en vergroeiingen. Hoewel verklevingen zelf niet zichtbaar zijn op MRI, wijst een verstoorde anatomie sterk op hun aanwezigheid.

Behandeling van verklevingen en endometriose

Het doornemen en losmaken van verklevingen (adhesiolyse) is niet altijd zinvol bij pijnklachten, omdat zich snel weer nieuwe verklevingen kunnen vormen. Middelen die tijdens operaties worden gebruikt om verklevingen te voorkomen, hebben vaak beperkt effect.

Bij endometriose is het cruciaal om alle endometriosehaarden met omringend littekenweefsel volledig te verwijderen om spanning te verminderen en de anatomie te herstellen. Bij ernstige endometriose kan het nodig zijn om delen van darmen, blaas of vagina te verwijderen. Dergelijke radicale ingrepen worden bij voorkeur uitgevoerd in gespecialiseerde endometriosecentra.

De oorzaak van buikpijn bij endometriose ligt vaak in de ontsteking en weefselvervorming zelf, niet primair in de verklevingen. Vroegtijdige diagnostiek en behandeling zijn essentieel om verergering te voorkomen.

tags: #verklevingen #eileiders #ervaringen