Tijdens de zwangerschap houdt je lichaam meer vocht vast, gemiddeld wel 2 tot 3 liter. Dit kan leiden tot gezwollen handen, voeten en gezicht, vooral in de laatste maand van de zwangerschap. Het vasthouden van vocht, ook wel oedeem genoemd, is een veelvoorkomend verschijnsel bij zwangere vrouwen en treedt bij ongeveer tachtig procent van hen op. Hoewel het meestal onschuldig is, kan het wel vervelend zijn en soms wijzen op onderliggende medische aandoeningen.
Wat is vocht vasthouden (oedeem)?
Oedeem is de ophoping van vocht in de weefsels van het lichaam, wat resulteert in zwelling. Bij zwangere vrouwen treedt dit voornamelijk op in de benen, enkels en voeten, maar ook de handen, hals, het gezicht en rond de ogen kunnen gezwollen raken. De huid kan strak gaan staan, wat kan leiden tot schilfering of pijn.
Wat merk je als je vocht vasthoudt?
De meest duidelijke indicatie van vocht vasthouden is zichtbare zwelling in bepaalde lichaamsdelen, die vaak ook zwaar aanvoelen. Dit kan het lopen en staan bemoeilijken. Door de gespannen huid kan deze gaan schilferen of pijnlijk worden. Vooral vocht in de benen kan een vermoeid gevoel geven. Zwelling in de hals of vingers kan een 'strak' gevoel veroorzaken en de bewegingsvrijheid beperken. Kleding kan ook strakker gaan zitten en afdrukken op de huid achterlaten.
Je kunt zelf testen of je vocht vasthoudt door in het gezwollen lichaamsdeel te drukken. Als er kort een afdruk achterblijft, is de kans groot dat je vocht vasthoudt.
Oorzaken van vocht vasthouden tijdens de zwangerschap
Vocht vasthouden tijdens de zwangerschap wordt veroorzaakt door een combinatie van factoren:
- Hormonale veranderingen: Zwangerschapshormonen, zoals relaxine, maken de bloedvatwanden dunner en slapper. Dit vergemakkelijkt de afscheiding van vocht vanuit de bloedvaten naar de omliggende weefsels.
- Verhoogd bloedvolume: Tijdens de zwangerschap neemt de hoeveelheid bloed in het lichaam toe, wat leidt tot meer druk op de bloedvaten, met name in de benen en armen.
- Groei van de baarmoeder: De groeiende baarmoeder oefent druk uit op de bloedvaten in het bekken en de benen, waardoor de bloedafvoer naar het hart wordt bemoeilijkt.
- Veranderende houding: Naarmate de buik groeit, verandert het zwaartepunt van het lichaam, wat invloed kan hebben op de houding en de druk op de bloedvaten.
Deze factoren samen zorgen ervoor dat de bloedvaten het bloed minder efficiënt terug kunnen pompen naar het hart. Het overtollige vocht hoopt zich op in de weefsels, net onder de huid.
Uw organen tijdens de zwangerschap
Wanneer moet je de verloskundige bellen?
Hoewel vocht vasthouden meestal onschuldig is, is het belangrijk om alert te zijn op alarmsignalen. Neem direct contact op met je verloskundige of arts in de volgende gevallen:
- Plotselinge of ernstige zwelling: Vooral als dit gepaard gaat met hoofdpijn, visuele stoornissen (zoals dubbelzien of sterretjes zien), pijn in de bovenbuik of misselijkheid. Dit kan wijzen op pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging) of het HELPP-syndroom, ernstige aandoeningen die onmiddellijke medische aandacht vereisen.
- Symmetrische zwelling: Als de zwelling aan beide kanten van het lichaam gelijk is.
- Rode of warme plekken: Als de gezwollen gebieden rood of warm aanvoelen, kan dit duiden op trombose (bloedpropje).
- Eerdere problemen: Als je tijdens deze of een vorige zwangerschap last hebt gehad van zwelling in combinatie met een hoge bloeddruk of andere medische problemen.
Raadpleeg ook altijd je verloskundige als je twijfelt over de zwelling of andere symptomen ervaart.
Wat kan de verloskundige doen?
Bij klachten van vocht vasthouden zal de verloskundige de zwelling beoordelen en je bloeddruk meten. Mogelijk wordt gevraagd om urine in te leveren of bloed te laten prikken voor verder onderzoek. Als er een vermoeden is van een onderliggend gezondheidsprobleem, kan de verloskundige je doorverwijzen naar het ziekenhuis. Daarnaast kan zij advies geven over manieren om de zwelling te verminderen.
Tips om vocht vasthouden te verlichten
Hoewel vocht vasthouden niet volledig te voorkomen is, zijn er diverse maatregelen die je kunt nemen om de klachten te verlichten:
- Drink voldoende: Drink minimaal 1,5 tot 2 liter vocht per dag, bij voorkeur water of thee. Voldoende drinken helpt het lichaam om overtollig vocht sneller af te voeren.
- Beweeg regelmatig: Beweging stimuleert de bloedcirculatie en helpt bij de afvoer van vocht. Wandelen, zwemmen en fietsen zijn goede opties.
- Leg je benen omhoog: Als je zit of ligt, leg je benen dan hoger dan je lichaam. Dit helpt het vocht terug te laten zakken en door het lichaam te laten afvoeren.
- Vermijd langdurig staan: Probeer lang recht staan zoveel mogelijk te vermijden.
- Houd jezelf koel: Hitte kan oedeem verergeren. Koel je voeten bijvoorbeeld in een koud bad. Vermijd sauna's, zonnebanken en hete baden.
- Massage: Masseer je gezwollen benen en voeten zachtjes, vanuit de enkels richting het bovenlijf. Dit kan helpen het vocht weg te duwen.
- Wisseldouches: Besproei je benen afwisselend met warm en koud water.
- Voetreflexologie: Sommige vrouwen ervaren verlichting door voetreflexologie, wat de bloeddoorstroming kan stimuleren.
- Koolbladeren: Een traditionele remedie is het gebruik van gekoelde witte koolbladeren op de voeten om zwelling te verminderen.
- Essentiële oliën: Een mengsel van lavendel- en muntolie met amandelolie kan verzachtend werken bij massage.
- Rol een bal onder je voet: Het rollen van een tennis- of golfbal onder je voet kan de doorbloeding stimuleren en dieperliggende spieren masseren. Een bevroren bal kan extra verkoeling bieden.
- 'Handdoek grijpen': Oefeningen waarbij je met je tenen een handdoek naar je toe trekt, versterken de kleine voetspieren en kunnen pijn verlichten.
- Voet-yoga: Oefeningen zoals het spreiden van tenen of draaien met de enkels houden de voeten flexibel en verbeteren de doorbloeding.
- Steunkousen: Steunkousen kunnen de ophoping van vocht verminderen door druk uit te oefenen op de benen. Het is aan te raden deze liggend aan te trekken, vóór het opstaan.
- Beperk zoutinname: Zout kan de vochtretentie bevorderen, dus probeer zoutrijk voedsel te vermijden.
- Schoenen met lage hak: Draag schoenen met een lage, brede hak (ongeveer 3-4 cm). Hoge hakken verminderen de pompfunctie van de kuitspieren, terwijl platte schoenen ook niet optimaal zijn.
Vochtafdrijvende geneesmiddelen worden tijdens de zwangerschap over het algemeen afgeraden.
Na de bevalling
Meestal verdwijnt vocht vasthouden na de bevalling vanzelf. De bloeddruk normaliseert en de druk op het onderlichaam neemt af, waardoor het overtollige vocht kan worden afgevoerd. Als de klachten aanhouden, bespreek dit dan met je verloskundige tijdens de nacontrole. Houd er rekening mee dat als je tijdens een eerdere zwangerschap last hebt gehad van zwelling, de kans groter is dat dit zich herhaalt in volgende zwangerschappen. Ook de kans op het ontwikkelen van spataderen kan toenemen.