Het leven van een mens verandert radicaal wanneer er een kindje geboren wordt. Hoewel er veel onderzoek is gedaan naar de veranderingen die het brein van vrouwen ondergaat tijdens en na de zwangerschap, is er tot op heden minder aandacht besteed aan de aanstaande en kersverse vader. Een internationaal team van onderzoekers heeft dit enigszins rechtgezet door zich te verdiepen in de veranderingen die optreden in het brein van mannen die net voor het eerst vader zijn geworden.
Veranderingen in het vaderbrein
Het onderzoek, gepubliceerd in het blad Cerebral Cortex, wijst uit dat er inderdaad veranderingen optreden in het brein van deze mannen. Zo neemt het volume van bepaalde hersengebieden af. Het idee dat de geboorte van een kind ook het brein van mannen niet onberoerd laat, was eerder al gesuggereerd op basis van dierproeven. Onderzoeker Magdalena Martínez-García verklaart dat uit diermodellen bekend is dat het brein van vaders die betrokken zijn bij de zorg voor hun nageslacht veranderingen ondergaat door de interactie met hun jongen.
Naar aanleiding van deze proeven verschenen er twee studies die voorzichtig suggereerden dat ook het menselijke vaderbrein belangrijke veranderingen doormaakt. In het nieuwe onderzoek konden Martínez-García en collega's dit nu hardmaken. Ze onderzochten de hersenstructuur van tientallen mannen in Spanje en de VS. De Amerikaanse mannen stonden op het punt vader te worden, terwijl onder de Spanjaarden zowel vaders in spé als mannen zonder kind (de controlegroep) zaten. De mannen ondergingen twee hersenscans: de vaders in spé vóór en nadat hun partner bevallen was.
De onderzoekers gingen na of de transitie naar het vaderschap anatomische veranderingen met zich meebracht in het volume, de dikte en het oppervlak van de hersenschors, en het volume van de gebieden onder de hersenschors. Het onderzoek bevestigde dat het brein van mannen inderdaad verandert wanneer ze vader worden.
Lokale veranderingen versus algemene veranderingen
Deze veranderingen verschillen echter van de veranderingen die bij jonge moeders worden gezien. Waar het brein van moeders na de zwangerschap vrij algemene veranderingen ondergaat, ziet men bij vaders juist veel lokale veranderingen. Concreet gaat het om volumereducties in hersengebieden die geassocieerd worden met het verwerken van visuele informatie, doelgerichte concentratie en empathie.
Hoewel dit contra-intuïtief lijkt, omdat dit juist de hersengebieden zijn die na de bevalling actief moeten zijn, betekent een volumereductie niet dat deze gebieden minder functioneren. Sterker nog, het kan de functie ten goede komen. De volumereducties zijn dus niet per se slecht nieuws.
Oorzaken van de hersenveranderingen
De precieze oorzaak van deze veranderingen is nog niet volledig duidelijk, maar wetenschappers hebben hier ideeën over. Martínez-García stelt dat deze veranderingen waarschijnlijk ontstaan door de interactie met het kind. Hoe meer vaders de interactie aangaan met hun baby, hoe meer hun brein zich aanpast en verandert.
Dit idee wordt versterkt door het feit dat het brein van vaders in Spanje en de VS op dezelfde manier verandert, ondanks culturele en omgevingsverschillen. Dit suggereert dat de veranderingen specifiek samenhangen met de interactie als vader met de baby.
Wellicht zijn er nog meer factoren van invloed, maar daar is meer onderzoek naar nodig. Ook is nog onduidelijk of de veranderingen tijdelijk van aard zijn. Er is nog geen onderzoek gedaan naar de langetermijneffecten van vaderschap op het brein van vaders, hoewel bij moeders is aangetoond dat hersenveranderingen tot wel zes jaar na de bevalling kunnen aanhouden.
Het eerste vaderschap: verwachtingen en realiteit
Het voor het eerst vader worden kan overweldigend zijn. De periode na de geboorte kan zwaar zijn, zeker na een pittige bevalling. Het besef dat een klein, fragiel wezentje volledig afhankelijk is van jou, kan veel teweegbrengen. Voor veel vaders is de geboorte van een kind een 'reality check'; de praktijk blijkt vaak compleet anders dan de verwachtingen. Ondanks boeken, artikelen en gesprekken over vaderschap, kan de overdaad aan gevoelens die komen kijken bij het vaderschap verrassend zijn.
Een sterk gevoel van verbondenheid en compleetheid kan optreden, maar de spanning van het nieuwe vaderschap blijft. De vraag is hoe je zo goed en snel mogelijk went aan je nieuwe rol en de vader wordt die je wilt zijn.
De rol van vaderschapsverlof
De beste manier om te wennen aan het vaderschap is door zoveel mogelijk tijd met je pasgeboren baby door te brengen. Dankzij de uitbreiding van het vaderschapsverlof in Nederland, met de mogelijkheid om onder bepaalde omstandigheden tot zes weken verlof op te nemen (vanaf 2020), is hier meer gelegenheid toe dan ooit. Vaderschapsverlof heeft tal van voordelen: het biedt steun aan de partner die kan herstellen van de bevalling, stelt de vader in staat direct in zijn vaderrol te stappen, vergroot het zelfvertrouwen als vader en bevordert de veilige hechting met het kind vanaf dag één.
Juist tijdens de periode na een zware bevalling bewijst de aanwezigheid van de vader zijn nut. Het stelt hem in staat er te zijn voor zijn fysiek herstellende partner en samen de bevalling te bespreken, wat kan helpen bij de verwerking ervan.
Betaald of onbetaald ouderschapsverlof: zo zit dat
Praktische tips voor kersverse vaders
Hoewel de kraamweek praktisch gezien efficiënt kan lijken met de aanwezigheid van kraamzorg, is het toch raadzaam om als vader thuis te zijn. Dit is een uitgelezen periode om te wennen aan de nieuwe situatie. De kraamzorg kan gezien worden als een wandelende kennisbank. Onzekerheid bij kersverse vaders kan verminderen door actief de zorg voor de baby op zich te nemen. Vragen kunnen gesteld worden aan de kraamzorg, en wat men leert tijdens de kraamweek, kan daarna blijven toepassen.
Het belangrijkste advies is om jezelf en je partner de tijd te gunnen om te wennen aan de nieuwe situatie. Geniet van elkaar en stuur bij waar nodig. Hoewel het verleidelijk is om je terug te trekken in de baby-'bubbel', staan veel mensen in de omgeving te popelen om de baby te ontmoeten.
Omgaan met kraambezoek
Het omgaan met kraambezoek is persoonlijk, maar het is belangrijk dat de kersverse ouders de voorwaarden stellen. De eerste weken is het cruciaal om de rust te bewaken, aangezien ouders nog wennen aan het leven met een baby en de partner herstelt van de bevalling. Enkele tips:
- Geef vooraf aan van-tot het kraambezoek welkom is.
- Laat de kraamzorg zorgen voor de ontvangst (koffie, beschuit met muisjes).
- Plan maximaal één afspraak in de ochtend en één in de middag.
- Beperk kraamvisite met jonge kinderen om drukte te voorkomen.
- Zorg voor een dagelijks vast moment van rust, bijvoorbeeld na de lunch.
- Spreek eventueel met de kraamverzorgster af dat zij ingrijpt als bezoek te lang blijft of te veel rust verstoort.
Sommige bezoekers willen graag helpen. Vraag om hulp bij kleine boodschappen of het halen van oudere kinderen van school.
Alternatief: het kraamfeest
Als er geen trek is in veel bezoek in de eerste periode, of als de omstandigheden stress opleveren, kan een kraamfeest een goede optie zijn. Alle visite komt dan in één keer langs, wat meer rust kan geven in de eerste weken. Bovendien zijn de ouders dan mogelijk wat uitgeruster en heeft de partner meer tijd gehad om te herstellen.
Ongeacht de keuze, probeer de kraamweek zo rustig mogelijk te houden.
Taken en verantwoordelijkheden
Naast de zorg voor de baby, moeten kersverse vaders ook diverse taken afvinken. Binnen drie dagen moet de geboorteaangifte gedaan worden, geboortekaartjes verstuurd, de baby bijgeschreven op de verzekeringspolis en eventueel een spaarrekening geopend. In de eerste week vinden vaak ook een hielprik en gehoortest plaats.
Na de kraamweek is het vinden van een goede balans tussen werk en privé essentieel. Dit kan betekenen dat er een dag minder gewerkt wordt, langer vaderschapsverlof wordt opgenomen, of een andere aanpak wordt gekozen.
De partnerrelatie: van partners naar ouders
Naast de zorg voor de baby, is het belangrijk om stil te staan bij de verandering van partners naar ouders. Een kind gedijt het beste bij ouders die goed in hun vel zitten. Het is cruciaal om in gesprek te blijven met de partner. Statistieken tonen aan dat veel relaties na de geboorte van een kind in een dip belanden, en een aanzienlijk deel van de scheidingen vindt plaats bij ouders met jonge kinderen.
De eerste jaren na de komst van een kind, de zogenaamde 'tropenjaren', zijn pittig. Slaaptekort en stress kunnen de relatie onder druk zetten. Het is daarom zaak om elkaar te blijven zien als partners, niet alleen als ouders. Regelmatig evalueren, vragen wat je voor elkaar kunt doen en samen de rol van 'partner in crime' omarmen, is essentieel. Vader worden creëert niet alleen een baby, maar ook een gezin.
Ondersteuning voor vaders
Volgens een Brits onderzoek hebben mannen vaak meer moeite met de overgang naar het vaderschap dan vrouwen. De onderzoekers pleiten daarom voor betere prenatale begeleiding en klinische zorg die ook op vaders gericht is. Vaders ervaren de overgang vaak als overweldigend en soms eenzaam, met grote fysieke, psychologische en sociale veranderingen. Veel mannen missen de nodige steun en voelen zich onvoldoende voorbereid op de uitdagingen van het vaderschap.
Het gebrek aan gerichte informatie en ondersteuning kan leiden tot symptomen van uitputting en postnatale depressie. Velen zoeken echter geen hulp uit angst om zwak over te komen. De onderzoekers benadrukken het belang van het serieus nemen van de zorgen van vaders en pleiten voor meer betrokkenheid van zorgverleners om het stigma en traditionele genderrollen te doorbreken. Vaders verdienen net zoveel emotionele en praktische steun als moeders.
Concluderend, vader worden is een proces dat je moet ondergaan. Je weet nooit precies hoe het zal zijn totdat het kindje er is. De eerste periode kan overweldigend aanvoelen en onzekerheid met zich meebrengen. Gun jezelf de tijd om te wennen aan je nieuwe rol, wees aanwezig, breng veel tijd door met je kind en blijf in gesprek met je partner. Vader worden is een magische ervaring.