Een vroege miskraam wordt gedefinieerd als het verlies van een niet-levensvatbaar embryo in de eerste vier maanden van de zwangerschap. Het is een veelvoorkomend en natuurlijk verschijnsel, waarbij ongeveer één op de tien zwangerschappen eindigt in een miskraam. In Nederland worden jaarlijks naar schatting 20.000 vrouwen getroffen door een miskraam.
De medische term voor een miskraam is spontane abortus, terwijl voor het afbreken van een ongewenste zwangerschap de term abortus provocatus wordt gebruikt.
Symptomen van een vroege miskraam
De symptomen van een vroege miskraam kunnen variëren, maar vaak zijn de eerste tekenen:
- Vaginaal bloedverlies: Dit kan variëren van licht tot hevig. Bij bloedverlies in het begin van de zwangerschap spreekt men van een dreigende miskraam.
- Buikpijn: Dit kan krampend zijn en vergelijkbaar met menstruatiepijn. De pijn kan toenemen naarmate de miskraam vordert.
- Vermindering van zwangerschapsverschijnselen: Sommige vrouwen merken dat symptomen zoals gespannen borsten of ochtendmisselijkheid afnemen vlak voor een miskraam.
Het is belangrijk te weten dat bloedverlies in het begin van de zwangerschap niet altijd op een miskraam duidt. Het kan ook veroorzaakt worden door andere factoren, zoals een poliep of ontsteking van de baarmoedermond, of een innestelingsbloeding.
In sommige gevallen kan een miskraam ook optreden zonder duidelijke symptomen. Dit wordt een niet-vitale zwangerschap genoemd, voorheen bekend als een missed abortion of 'windei'. Dit wordt vaak pas ontdekt tijdens een echo.
Oorzaken van een vroege miskraam
De meest voorkomende oorzaak van een vroege miskraam is een aanlegstoornis van het embryo. Dit betekent dat er iets mis is gegaan in de ontwikkeling van het vruchtje, vaak als gevolg van een chromosoomafwijking die is ontstaan bij de bevruchting. In de meeste gevallen zijn dit geen erfelijke afwijkingen, waardoor een volgende zwangerschap niet per se risico loopt.
Andere mogelijke, minder frequente oorzaken zijn:
- Problemen met de innesteling: Als het bevruchte eitje zich niet goed innestelt in de baarmoederwand.
- Afwijkingen aan de baarmoeder: Zoals een afwijkende vorm van de baarmoeder of een baarmoederhals die niet goed sluit.
- Hormonale factoren: In zeldzame gevallen kan een tekort aan bepaalde hormonen een rol spelen.
- Externe factoren: Bepaalde infecties, medicijnen, radioactieve straling of giftige stoffen kunnen een miskraam veroorzaken.
Factoren die de kans op een miskraam kunnen vergroten zijn:
- Leeftijd: De kans op een miskraam neemt toe met de leeftijd, met name na 35 jaar. Voor vrouwen van 30 jaar is de kans 1 op 5 (20%), en deze stijgt verder met de leeftijd.
- Roken, alcoholgebruik en drugsgebruik tijdens de zwangerschap.
- Overgewicht.
- Diabetes (suikerziekte).
- Vruchtbaarheidsbehandelingen zoals IVF.
- Gebruik van bepaalde medicijnen zoals Isotretinoïne en Valproïnezuur.
- Zwangerschap die ontstaat ondanks een spiraaltje of na sterilisatie.
Er is geen bewijs dat stress of geslachtsgemeenschap een miskraam veroorzaakt.
Diagnose en onderzoek
Om een miskraam vast te stellen, kan de arts of verloskundige verschillende onderzoeken uitvoeren:
- Inwendig onderzoek met een speculum: De baarmoedermond wordt bekeken om te beoordelen of deze afwijkingen vertoont.
- Echoscopie: Met behulp van geluidsgolven wordt een beeld van de baarmoeder en de zwangerschap verkregen. Meestal is na 7-8 weken amenorroe te zien of het hartje klopt. Een lege vruchtzak of een niet-levend embryo zonder hartactie zijn betrouwbaar te zien.
- Weefselonderzoek: Het verloren zwangerschapsweefsel kan macroscopisch (met het blote oog) of microscopisch worden onderzocht. Deze onderzoeken bevestigen dat er een miskraam heeft plaatsgevonden, maar geven geen informatie over de oorzaak.
- Bloedonderzoek: Bij ruim bloedverlies kan het bloed worden gecontroleerd op bloedarmoede (Hb: hemoglobine). Soms wordt ook de bloedgroep en rhesusfactor onderzocht.
Een eerste miskraam is in het algemeen geen reden voor verder onderzoek. Dit wordt pas geadviseerd na meerdere miskramen.
Behandelingsopties
Als een miskraam is vastgesteld, zijn er doorgaans drie behandelingsopties:
1. Natuurlijk beloop (afwachten)
Dit is de meest natuurlijke benadering, waarbij het lichaam het niet-levensvatbare embryo vanzelf afstoot. Afwachten kan medisch gezien geen kwaad en heeft geen negatieve gevolgen voor een nieuwe zwangerschap. Het advies is om tot maximaal 6 weken af te wachten. Ongeveer 50% van de vrouwen krijgt een miskraam binnen twee weken. Het proces kan variëren van enkele dagen tot enkele weken. De pijn en het bloedverlies nemen toe, zoals bij een hevige menstruatie, waarna de vruchtzak wordt uitgedreven. Het verdriet kan echter emotioneel zwaar zijn. Een incomplete miskraam (waarbij weefsel achterblijft) kan alsnog een curettage noodzakelijk maken.
2. Medicamenteuze behandeling
Deze behandeling maakt gebruik van medicijnen om de miskraam op te wekken. Meestal wordt eerst Mifegyne ingenomen, dat de baarmoeder voorbereidt. Vervolgens worden Misoprostol tabletten vaginaal ingebracht, die samentrekkingen van de baarmoeder bevorderen en de uitdrijving van de vruchtzak stimuleren. De behandeling gebeurt thuis en kan binnen 24 uur effect hebben. Er is een kleine kans op bijwerkingen zoals misselijkheid, braken, diarree, koorts of een overgevoeligheidsreactie. Ook hier bestaat een kleine kans op een incomplete miskraam.
3. Curettage (operatieve ingreep)
Een curettage is een medische ingreep waarbij de gynaecoloog het zwangerschapsweefsel uit de baarmoeder verwijdert met een dun buisje (vacuümcurettage) of schrapertje. Dit gebeurt meestal onder (korte) narcose in dagbehandeling. Een voordeel is dat aan de onzekerheid en het wachten een einde komt. Mogelijke complicaties zijn zeldzaam en omvatten:
- Syndroom van Asherman: Verklevingen aan de binnenzijde van de baarmoeder die de vruchtbaarheid kunnen beïnvloeden.
- Perforatie: Het slangetje of de curette gaat door de wand van de baarmoeder.
- Incomplete curettage: Resten van het zwangerschapsweefsel blijven achter, wat alsnog spontaan naar buiten kan komen of een tweede curettage vereist.
De kans op vroeggeboorte in een volgende zwangerschap is licht verhoogd na een curettage.
Inzicht in de dilatatie- en curettageprocedure (D&C) (3D-animatie) | D&C-vacuümaspirator
Herstel na een miskraam
Het lichamelijk herstel na een miskraam (spontaan, opgewekt of na curettage) is meestal vlot. Gedurende één tot zes weken kan er nog bloedverlies of bruinige afscheiding optreden. Het is verstandig om met geslachtsgemeenschap te wachten tot het bloedverlies voorbij is. Medisch gezien wordt het niet noodzakelijk geacht om te wachten met opnieuw proberen zwanger te raken, hoewel sommige artsen adviseren om één menstruatiecyclus af te wachten.
Het emotioneel herstel is zeer persoonlijk en kan langer duren. Verdriet, schuldgevoelens, ongeloof, boosheid en een gevoel van leegte zijn veelvoorkomende emoties. Het kan helpen om:
- Praten met partner, vrienden, familie of lotgenoten.
- Tijd nemen voor het verwerkingsproces.
- Informatie zoeken over zwangerschapsverlies.
- Een dagboek bijhouden.
Het is belangrijk om te beseffen dat een miskraam een natuurlijke oplossing is voor iets wat fout ging in de ontwikkeling van de zwangerschap en dat schuldgevoelens zelden terecht zijn.
Buitenbaarmoederlijke zwangerschap (EUG)
Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap (extra-uteriene graviditeit, afgekort EUG) treedt op wanneer de innesteling van het vruchtje buiten de baarmoeder plaatsvindt, meestal in de eileider. Dit type zwangerschap kan nooit voldragen worden en kan gevaarlijk zijn. Symptomen kunnen lijken op die van een miskraam, zoals vaginaal bloedverlies en buikpijn. Een vroegtijdige diagnose met een echo is cruciaal. Behandeling kan bestaan uit medicatie of een operatieve ingreep.
Innestelingsbloeding
Een innestelingsbloeding is een lichte bloeding die kan optreden wanneer de zwangerschap zich in de baarmoederwand nestelt. Deze bloeding wordt soms verward met een dreigende miskraam, maar verloopt meestal zonder problemen en heeft een andere oorzaak.
Rhesusfactor
Indien u een rhesus-negatieve bloedgroep heeft en de zwangerschapsduur was 10 weken of meer, is het belangrijk om na de miskraam contact op te nemen. U krijgt dan mogelijk een injectie met Anti-D om de vorming van afweerstoffen te voorkomen, die problemen kunnen veroorzaken bij een volgende zwangerschap.