Amenorroe, het uitblijven van de menstruatie, kan verschillende oorzaken hebben en een significante impact hebben op de vruchtbaarheid van een vrouw. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen primaire en secundaire amenorroe, aangezien de benadering en mogelijke oorzaken verschillen.
Primaire Amenorroe
Primaire amenorroe treedt op wanneer een meisje op de leeftijd van 16 jaar nog niet haar eerste menstruatie heeft gehad, ook wel menarche genoemd. Dit betekent dat ze nog nooit ongesteld is geweest. Hoewel dit in sommige gevallen normaal kan zijn en te maken kan hebben met een latere start van de menstruatie, kan het ook duiden op een onderliggend lichamelijk probleem of gerelateerd zijn aan stress.
Het is raadzaam om een arts te raadplegen bij primaire amenorroe, zeker wanneer er aanvullende klachten zijn:
- Andere puberteitskenmerken, zoals borstgroei en ontwikkeling van schaamhaar, blijven uit.
- De menstruatie blijft uit meer dan een jaar nadat de borstontwikkeling is begonnen.
- De Body Mass Index (BMI) wijst op ondergewicht.
- Er is sprake van extreem fanatiek sporten.
- Er wordt veelvuldig last ervaren van extreme stress.
Secundaire Amenorroe
Secundaire amenorroe kenmerkt zich door het uitblijven van de menstruatie gedurende langer dan zes maanden, nadat de eerste menstruatie reeds heeft plaatsgevonden. In sommige gevallen kan de menstruatiecyclus zich vanzelf herstellen, maar medisch advies wordt sterk aangeraden.
Raadpleeg een arts bij secundaire amenorroe, vooral in de volgende situaties:
- Er is een kinderwens.
- Er is sprake van significante gewichtstoename in korte tijd.
- Er zijn bijkomende klachten, zoals buikpijn.
- De BMI wijst op ondergewicht.
- Er wordt extreem veel stress ervaren.
Oligomenorroe
Naast primaire en secundaire amenorroe bestaat er ook oligomenorroe. Dit houdt in dat de menstruatie onregelmatig of zeer spaarzaam is. De menstruatie blijft dan langer dan 42 dagen uit, maar korter dan zes maanden. Dit kan voorkomen na het stoppen met hormonale anticonceptie, zoals de pil. Oligomenorroe kan echter ook een voorbode zijn van amenorroe, en bij twijfel is medisch advies verstandig.
Diagnose van Amenorroe
De diagnose van amenorroe begint met een consult bij de arts, die een gedetailleerde anamnese zal afnemen. Het kan nuttig zijn om vooraf notities te maken over de menstruatiecyclus en eventuele veranderingen.
Typische vragen tijdens het consult omvatten:
- Wanneer was de laatste menstruatie?
- Hoe lang en hoe regelmatig was de cyclus vóór het uitblijven?
- Op welke leeftijd begon de eerste menstruatie?
- Wordt er anticonceptie gebruikt of is dit in het verleden gebeurd?
- Worden er medicijnen gebruikt?
- Hoe vaak en hoe intensief wordt er gesport?
- Hoe wordt de stress in het dagelijks leven ervaren?
- Is er een mogelijkheid op zwangerschap?
Daarnaast zal de arts letten op lichamelijke en psychische factoren. Bij primaire amenorroe wordt de lichamelijke ontwikkeling, zoals borstgroei en schaamhaarontwikkeling, beoordeeld. Ook het gewicht kan worden gemeten om ondergewicht vast te stellen.
Indien de eerste onderzoeken daartoe aanleiding geven, kan de arts doorverwijzen naar een specialist in het ziekenhuis voor verder onderzoek. Dit kan tevens bloedonderzoek omvatten. Soms wordt geadviseerd om af te wachten of de menstruatie vanzelf weer op gang komt, met een geplande controleafspraak.
Behandeling van Amenorroe
De behandeling van amenorroe is sterk afhankelijk van de onderliggende oorzaak. Soms is de oorzaak direct duidelijk en kan volstaan worden met een afwachtende houding, een eenvoudige behandeling of medicatie. Ook aanpassingen in de levensstijl, zoals het verminderen van intensief sporten, kunnen nodig zijn.
Wanneer de oorzaak complexer is of moeilijk vast te stellen, of wanneer meerdere factoren een rol spelen, wordt verder gespecialiseerd onderzoek ingezet. Medische oorzaken vereisen behandeling door een specialist, terwijl psychische oorzaken, zoals stress of depressie, mogelijk begeleiding van een psycholoog vereisen. Bij ondergewicht door eetproblemen kan een intensieve behandeling door een psycholoog, al dan niet in samenwerking met een diëtist, noodzakelijk zijn.
Gevolgen voor de Vruchtbaarheid
Het uitblijven van de menstruatie impliceert doorgaans dat er geen eisprong heeft plaatsgevonden, wat betekent dat zwanger worden op dat moment niet mogelijk is. Echter, dit betekent niet automatisch dat een vrouw onvruchtbaar is.
Sommige oorzaken van amenorroe, met name lichamelijke oorzaken zoals Polycysteus Ovariumsyndroom (PCOS) en hormonale afwijkingen, kunnen de vruchtbaarheid wel negatief beïnvloeden. De behandelend arts kan specifieke informatie geven over de kans op een natuurlijke zwangerschap.
Als medische oorzaken zijn uitgesloten en de arts adviseert om af te wachten tot de cyclus zich herstelt, is het belangrijk te onthouden dat vruchtbaarheid kan optreden vóór de eerste menstruatie. De eisprong vindt ongeveer 14 dagen vóór de menstruatie plaats. Om een ongewenste zwangerschap te voorkomen, is het gebruik van anticonceptie tijdens seksuele gemeenschap, zoals een condoom, dan ook aan te raden.
Specifieke Oorzaken van Amenorroe en Vruchtbaarheidsproblemen
Anovulatie
Anovulatie is de medische term voor het uitblijven van de eisprong bij een vruchtbare vrouw. Dit kan gepaard gaan met amenorroe, maar vrouwen zonder eisprong kunnen soms wel menstrueren. Oorzaken variëren van hormonale stoornissen en leeftijd tot vroegtijdige menopauze. Behandelingen variëren van medicatie en hormoontherapie tot in-vitrofertilisatie (IVF).
Hyperprolactinemie
Dit is een aandoening waarbij de hypofyse te veel van het hormoon prolactine produceert, wat de melkvorming bevordert. De oorzaak moet eerst worden vastgesteld, waarna de hoge prolactinegehaltes met een bloedtest kunnen worden opgespoord.
Polycysteus Ovariumsyndroom (PCOS)
Bij PCOS geven de eierstokken weinig tot geen eicellen vrij en produceren ze onvoldoende oestrogeen. Deze aandoening kan symptoomloos verlopen. Diagnose gebeurt via hormonale bepalingen en een vaginale echografie, waarbij de eierstokken een karakteristiek beeld vertonen. Vaak produceren vrouwen met PCOS te veel insuline, wat leidt tot een overproductie van androgenen. Dit verstoort de rijping van follikels en de eisprong.
Behandeling van PCOS:
- Geneesmiddelen: Medicijnen om de eisprong te stimuleren, zoals clomifeencitraat of gonadotrofines. Ook medicatie om insulineresistentie te behandelen, zoals metformine, kan worden voorgeschreven.
- Chirurgie: Elektrocoagulatie van de eierstokken via laparoscopie (Drilling), waarbij kleine oppervlakken op de eierstokken worden verbrand om de hormonale werking te beïnvloeden.
Vroegtijdige Ovariële Insufficiëntie (POF)
Ook wel vroegtijdige menopauze genoemd, treedt op wanneer de eierstokken stoppen met functioneren vóór de gemiddelde leeftijd van 45-55 jaar. Dit kan leiden tot veranderingen in de menstruatiecyclus of het volledig uitblijven ervan. Vaak is er geen duidelijke oorzaak.
Structurele Afwijkingen van de Voortplantingsorganen
Problemen met de geslachtsorganen zelf kunnen ook amenorroe veroorzaken:
- Uteriene littekenvorming (Asherman-syndroom): Ophoping van littekenweefsel in het baarmoederslijmvlies, vaak na ingrepen zoals een keizersnede of curettage.
- Gebrek aan voortplantingsorganen: Ontwikkelingsproblemen tijdens de foetale fase kunnen leiden tot het ontbreken van delen van het voortplantingssysteem.
- Structurele afwijking van de vagina: Een obstructie in de vagina kan de menstruatiebloedingen voorkomen.
Basisprincipes van de menstruatiecyclus | 3D-animatie (1/2)
De behandeling van amenorroe is maatwerk en wordt afgestemd op de specifieke oorzaak en de levensfase van de vrouw. Indien er een kinderwens is, kan gestart worden met een medicijn- of hormoonbehandeling. Bij bijkomende klachten, zoals overbeharing, kan een specifieke aanpak noodzakelijk zijn.
Langdurige amenorroe met lage oestrogeenwaarden kan leiden tot complicaties zoals osteoporose en een verhoogd cardiovasculair risico. Het is daarom cruciaal om amenorroe tijdig te laten diagnosticeren en behandelen.