IJzer tijdens de zwangerschap: Een uitgebreide gids

Tijdens een zwangerschap heeft je lichaam extra ijzer nodig. IJzer is een noodzakelijke stof in het lichaam, net als zuurstof dat is. Rode bloedcellen hebben hun rode kleur te danken aan het eiwit hemoglobine. Hemoglobine zorgt voor transport van zuurstof van de longen naar weefsels in het lichaam en transporteert koolstofdioxide van de weefsels terug naar de longen. IJzer zorgt ervoor dat zuurstof zich kan binden aan hemoglobine.

Het lichaam maakt zelf geen ijzer aan. Een gezond en gevarieerd voedingspatroon volgt over het algemeen de aanbevelingen voor voldoende ijzerinname. Echter, door de zwangerschap kan het ijzergehalte lager zijn. IJzerrijke voeding is dan essentieel om extra ijzer binnen te krijgen.

Belang van ijzer tijdens de zwangerschap

Bloedarmoede betekent dat u te weinig hemoglobine (Hb) in uw bloed heeft. Hb brengt zuurstof van uw longen naar de andere delen van uw lichaam, en als u zwanger bent, ook naar de baby. In de zwangerschap heeft u vaak iets minder Hb in het bloed; dit is niet erg, zolang de waarde boven de 6,5 is. Als de Hb-waarde te laag is, spreken we van bloedarmoede. Bloedarmoede kan klachten geven van vermoeidheid, duizeligheid en kortademigheid.

Voor de aanmaak van hemoglobine is ijzer nodig. Als zwangere is er ook ijzer nodig voor de groei en ontwikkeling van de baby en de placenta. Hierdoor kan er sneller een ijzertekort ontstaan om nieuwe rode bloedcellen aan te maken, wat resulteert in een lagere Hb-waarde.

Normale Hb-waarden tijdens de zwangerschap

U heeft bloedarmoede als uw Hb lager is dan de waarde die past bij het aantal weken dat u zwanger bent.

Symptomen van bloedarmoede tijdens de zwangerschap

Als u bloedarmoede heeft, kunt u last hebben van de volgende klachten:

• Duizeligheid
• Het gevoel dat u gaat flauwvallen
• Ziek voelen
• Snel moe zijn
• Hartkloppingen
• Kortademigheid
• Minder kleur in uw gezicht

Veel van deze klachten horen ook bij een gezonde zwangerschap. Om te weten of u bloedarmoede heeft, kan uw Hb (hemoglobinegehalte) gecontroleerd worden door middel van bloedonderzoek. Deze controle wordt standaard aangeboden aan het begin van uw zwangerschap en rond de 30 weken.

Oorzaken van bloedarmoede tijdens de zwangerschap

Tijdens de zwangerschap komt bloedarmoede vaak door een tekort aan ijzer in uw lichaam. Als u te weinig ijzer heeft, kan uw lichaam niet genoeg gezonde hemoglobine maken. Bloedarmoede kan ook komen door een tekort aan foliumzuur (vitamine B11) of vitamine B12. Uw verloskundige of een arts kan onderzoeken wat bij u de oorzaak van bloedarmoede is.

Verhoogd risico op bloedarmoede door ijzertekort

U heeft een hoger risico op bloedarmoede door een ijzertekort als u:

• Ongezond eet
• Jonger bent dan twintig jaar
• Een erfelijke bloedziekte hebt, zoals sikkelcelziekte of thalassemie
• Minder dan een jaar geleden een baby hebt gekregen
• Zwanger bent van twee of meer baby's

Voedingsadvies en ijzeropname

Om bloedarmoede tijdens uw zwangerschap te voorkomen, is het belangrijk om genoeg ijzerrijke voeding te eten. Voorbeelden hiervan zijn:

• Goed doorbakken rood vlees (biefstuk, gehakt)
• Volkoren producten
• Peulvruchten (linzen, kikkererwten)
• Donkergroene groenten (spinazie, boerenkool)
• Gedroogd fruit (abrikozen, rozijnen)

Vitamine C helpt uw lichaam om ijzer beter op te nemen. Eet daarom groenten en fruit bij uw maaltijd, zoals sinaasappels, kiwi's of paprika.

Zuivelproducten, koffie en thee maken het moeilijker voor uw lichaam om ijzer uit voeding op te nemen. Drink of eet deze middelen liever niet bij uw maaltijd, maar wacht tot ongeveer één uur na het eten.

Naast ijzer heeft u ook foliumzuur en vitamine B12 nodig voor gezonde rode bloedcellen. Foliumzuur zit in groene groenten, volkoren producten en citrusvruchten. Vitamine B12 zit vooral in dierlijke producten, zoals vlees, vis, eieren en zuivel. Als u veganistisch eet, kan het belangrijk zijn om te controleren of u genoeg vitamine B12 binnenkrijgt.

Behandeling van bloedarmoede

De behandeling van bloedarmoede hangt af van de oorzaak en hoe erg de bloedarmoede is. Als de bloedarmoede door een ijzertekort komt, kan het volgende worden gedaan:

1. Meer ijzerrijke voeding eten

Extra ijzer is belangrijk omdat uw baby ook ijzer van u gebruikt. Goede bronnen van ijzer zijn rood vlees, spinazie, linzen en pure chocolade. Eet fruit met vitamine C (zoals sinaasappel) bij uw maaltijd, dit helpt uw lichaam ijzer beter op te nemen. Drink geen koffie, thee, melk of andere zuivel tijdens het eten, want dit maakt ijzer minder goed opneembaar.

2. IJzersupplementen van de drogist

De supplementen neemt u meestal dagelijks in op een lege maag. Als u last heeft van misselijkheid, kan een vloeibaar ijzersupplement prettiger zijn dan pillen. Het duurt even tot u merkt dat uw klachten minder worden; meestal is dit na 2-8 weken. U kunt door de supplementen last krijgen van uw maag of moeite met poepen. Als u stopt met het innemen van ijzer, verdwijnen de klachten meestal weer vanzelf. Blijft u toch last houden, neem dan contact op met uw verloskundige of behandelend arts.

3. IJzerpillen op recept

Als ijzerrijk eten en/of een ijzersupplement van de drogist niet genoeg helpt, kan de verloskundige sterkere ijzerpillen op recept voorschrijven. Deze pillen zijn niet bij de drogist te koop. Bij een ernstige vorm van ijzertekort krijgt u soms ijzer via een infuus in het ziekenhuis.

4. Behandeling met foliumzuur en/of vitamine B12

Bloedarmoede kan ook ontstaan door een tekort aan foliumzuur of vitamine B12 in uw lichaam. Als dit blijkt uit bloedonderzoek, wordt u doorverwezen naar de gynaecoloog of internist voor verder onderzoek en een behandelplan.

Bloedarmoede na de bevalling

Het is normaal om bij de bevalling bloed te verliezen (gemiddeld 300-500 milliliter). Als dit meer is dan 1 liter, spreekt men van fluxus. Als u bij de bevalling veel bloed verliest, kunt u bloedarmoede krijgen. Uw Hb (hemoglobine) is dan gedaald en u kunt last krijgen van klachten als vermoeidheid, duizeligheid en hartkloppingen.

Als u een fluxus heeft gehad, bespreekt de verloskundige vaak de volgende adviezen:

• IJzerrijke voeding eten, zoals rood vlees, groene bladgroenten en peulvruchten.
• IJzersupplementen van de drogist of ijzerpillen op recept innemen. Het advies is om hiermee te beginnen nadat u weer de eerste keer heeft gepoept na de bevalling.
• Vitamine C nemen bij de maaltijden, zodat ijzer uit het eten beter wordt opgenomen.
• Voldoende rust nemen en uw activiteiten langzaam opbouwen.

Bij ernstige bloedarmoede kan een bloedtransfusie nodig zijn. Het duurt ongeveer 4-6 weken voordat uw Hb weer normaal is en u zich beter voelt. De ijzervoorraad in uw lichaam aanvullen duurt langer, soms wel 3-6 maanden.

Welke rol speelt de verloskundige?

De verloskundige speelt een belangrijke rol bij het herkennen en behandelen van bloedarmoede tijdens en na uw zwangerschap. Vertel het daarom aan uw verloskundige als u lichamelijke klachten heeft. Zij kan beoordelen of het nodig is om met bloedonderzoek te kijken of u bloedarmoede heeft.

IJzertabletten: Ferro Fumarate en IJzer Bisglycinaat

Tijdens de zwangerschap kunt u kiezen uit twee soorten ijzertabletten: ferrofumaraat en IJzer Bisglycinaat. Voor iedere vrouw is weer verschillend welke ijzertablet zij liever heeft of beter verdraagt.

• Ferrofumaraat: Gebruik zoals uw verloskundige of arts adviseert. Meestal is dat advies twee keer per week, soms wat vaker.
• IJzer Bisglycinaat: Neem dagelijks 1 tablet in, bij voorkeur bij de maaltijd. Koop een potje zonder andere vitamines erin.

Bijwerkingen van ijzertabletten

IJzertabletten kunnen bijwerkingen hebben, zoals:

• Veranderde ontlastingkleur (donkerder)
• Smaakverandering

Niet iedereen ervaart deze bijwerkingen, en de ernst kan per persoon verschillen. Als u stopt met het innemen van ijzer, verdwijnen de klachten meestal weer vanzelf. Blijft u toch last houden, neem dan contact op met uw verloskundige of behandelend arts.

Onderzoek naar ijzer- en foliumzuursupplementen

Onderzoek heeft aangetoond dat het voor de groei en het gewicht van de pasgeboren baby niet uitmaakt hoe vaak er een ijzer-foliumzuursupplement werd geslikt. Daarnaast heeft het ook geen effect op vroeggeboorte, miskraam of sterfte net na de geboorte. Wel lijkt de inname van extra ijzer invloed te hebben op de cognitieve ontwikkeling; baby's van moeders die eens in de twee weken een supplement slikten, waren cognitief beter ontwikkeld.

tags: #b #ijzer #tijdens #zwangerschap