Het is een van de grootste zorgen van jonge ouders: “Wat als mijn baby zich verslikt?” Gelukkig lost een baby dit vaak zelf op door te hoesten. Een baby verslikt zich in de meeste gevallen omdat de baby nog moet wennen aan het slikken zelf. Is je baby iets ouder? Wanneer je van fijngemalen voedsel overstapt op voedsel dat gekauwd moet worden, dan betekent dit dat je baby moet wennen aan nieuwe structuren in de mond. Je baby kan hier zo op focussen, dat je baby zich verslikt. Dit gebeurt dan eenvoudigweg omdat het eten nog onvoldoende gekauwd is om goed door te kunnen slikken. Een eerste reactie kan zijn om terug te stappen naar fijngemalen voedsel. Doe dit niet. Het is belangrijk dat je baby leert kauwen. Als je je baby wilt helpen, dan zorg je ervoor dat je kleine stukjes eten geeft en dat je goed de tijd neemt voor het eten geven.
Een baby kan op de eerste plaats stikken door eten dat wordt doorgeslikt terwijl het nog onvoldoende gekauwd is. Ook kan de baby stikken in kleine objecten die de baby in de mond stopt. Kan een baby stikken door verstopte neus of neusverkoudheid? Dit is een vraag die we veel horen. Je baby ademt in de eerste maanden uitsluitend door de neus. De baby weet nog niet dat de oplossing is om door de mond te ademen. Dit kan er zeker voor zorgen dat de baby benauwd klinkt tijdens een neusverkoudheid. Stikken in slijm of snot komt echter zelden voor. Kan een baby stikken in eigen spuug? Ook deze vraag komt veel voor. Wanneer het lijkt of je baby stikt in de eigen spuug, dan is het belangrijk je baby op de buik te leggen en op de rug te kloppen. Komt dit relatief vaak voor? Dan is het verstandig om de huisarts te bezoeken. Let wel op met buikslapen bij baby’s.
Er zijn baby’s die zich vaker verslikken dan gemiddeld, maar er zijn ook baby’s die gewoon vaker slikken dan gemiddeld. Wanneer het je opvalt dat je baby erg vaak slikt, dan kan dit te maken hebben met reflux. Het is namelijk zo dat reflux ervoor zorgt dat de baby voortdurend het gevoel heeft opborrelende maag- of voedselresten weg te moeten slikken. Je kunt gebruik maken van een refluxkussen om te ontdekken of dit het probleem oplost. Blijft je baby veel slikken?
Verslikking versus verstikking
Het kan lastig zijn om te zien of je baby zich verslikt of dat je baby ergens in stikt. Als je baby lijkt te stikken, dan kan er sprake zijn van verslikking. Het is niet makkelijk, maar het is belangrijk om een paar seconden te wachten tot je actie onderneemt. In veel gevallen kan je baby het probleem namelijk zelf oplossen als je baby lijkt te stikken. Lukt dit niet? Zolang je baby hoest en proest, dan is er geen sprake van directe verstikking. Er kan nog lucht door de luchtpijp. Onderneem direct actie als je één van bovenstaande zaken constateert. Je kunt beginnen met het stappenplan dat we eerder omschreven hebben.
Verslikking: Het kind kan nog ademen, hoesten en mogelijk praten, maar heeft moeite om iets door te slikken. Verstikking: De luchtweg is (bijna) volledig afgesloten. Daardoor kan het kind niet meer ademen of geluid maken. Kinderen, vooral baby’s en peuters, hebben een kleinere luchtpijp. Daarnaast zijn ze minder vaardig in het kauwen. Dit maakt hen extra gevoelig voor verstikking.
Wanneer een baby zich verslikt, dan kan je baby gaan hoesten, kokhalzen en ‘borrelen’. In alle gevallen is het heel naar om aan te zien en je wilt het zo snel mogelijk oplossen. Een belangrijke eerste stap is om vast te stellen of de baby zich verslikt of dat er sprake is van stikken. In eerste instantie kan dit namelijk erg op elkaar lijken. De ene baby verslikt zich regelmatig, terwijl de andere baby er vrijwel nooit mee te maken krijgt. Dit is per baby verschillend.
Als je kind niet kan hoesten of ademen, zit er waarschijnlijk iets in de keel vast. Dat noemen we verstikken. Niet kunnen ademen is levensgevaarlijk. Bel direct 112 en laat je kind ondertussen vooroverbuigen. Geef vervolgens stoten met de hiel van de hand tussen de schouderbladen van je kind. Ondersteun daarbij met je andere hand de borstkas van je kind. Als je kind niet meer reageert, begin dan meteen met reanimeren tot het ambulancepersoneel het over kan nemen. Het kan voorkomen dat er een stuk van het voorwerp is achtergebleven in de keel. Neem in dat geval na afloop contact op met de huisarts bij aanhoudende klachten (zoals hoesten of moeite met slikken).
Wat te doen bij verslikking en verstikking?
Blijf rustig en roep direct om hulp als het hoesten geen effect heeft of stopt. Laat een omstander 112 bellen. Bij een kind van ouder dan 1 jaar probeer je om het voorwerp/eten wat de luchtweg belemmert eruit te krijgen door 5 keer tussen de schouderbladen te slaan, rugslagen. Ondersteun de borstkas met één hand en buig je kindje iets naar voren. Geef met de hiel van je vlakke hand 5 slagen tussen de schouderbladen. Is de luchtweg na 5 keer nog niet geopend, dan ga je over op het geven van 5 buikstoten.
Bij een kleiner kind is dit het makkelijkst wanneer je op je knieën gaat zitten en het kind voor je laat staan met de rug naar je toe. Sla je armen om je kindje heen, maak een vuist en plaats deze op het bovenste deel van de buik, tussen de navel en de onderste ribben. Pak die vuist met je andere hand en trek met een snelle beweging naar je toe en naar boven. Dit doe je ook weer 5 keer. Blijf deze stappen afwisselen tot het voorwerp loskomt of professionele hulp arriveert.
Eerste hulp bij baby's
Je baby verslikt zich en je voelt direct een gevoel van paniek in je opborrelen. Dit is een logische reactie. Wanneer het lijkt of je baby stikt in de eigen spuug, dan is het belangrijk je baby op de buik te leggen en op de rug te kloppen. Komt dit relatief vaak voor? Dan is het verstandig om de huisarts te bezoeken. Let wel op met buikslapen bij baby’s.
In ernstige situaties is bovenstaand stappenplan niet voldoende om het probleem op te lossen. Wanneer dit aan de hand is, dan is het belangrijk om 112 te bellen. Plaats je baby op de rug op de grond en blijf je baby aanraken door de voetjes en handjes te kriebelen en in het gezicht te blazen. Wacht tot de hulpdiensten arriveren. Vertelt de centrale dat je moet gaan reanimeren? Doe dit dan. Doe dit nooit zonder aanwijzingen.
Zolang je baby hoest, gaat er nog lucht in en uit. Bij verstikking is dit niet meer het geval. Je kan verstikking herkennen aan de volgende punten: Je baby stopt met hoesten, Je baby is benauwd, Je hoort een stikkend geluid en mogelijk een piepende ademhaling, Waarschijnlijk zie je paniek in zijn ogen, Je baby kan rood of blauw aanlopen, Je baby raakt mogelijk bewusteloos.
Voordat je direct ingrijpt, wacht je enkele seconden af. Veel baby’s en kinderen kunnen verstikking namelijk zelf nog corrigeren. Gebeurt dat niet, dan moet je eerste hulp gaan verlenen.
Handelingen bij verstikking bij baby's
- Baby in buikligging op je onderarm: Neem je baby in buikligging op je onderarm en pak zijn kaaklijn vast. Let op dat je hem niet bij zijn keel vastpakt.
- Onderarm op bovenbeen naar beneden gericht: Ga op het puntje van je stoel zitten, leg je onderarm met daarop je kindje op je bovenbeen, zet je voet op de grond en laat je voet naar voren wijzen. Op deze manier hangt je baby iets naar beneden.
- Vijf stoten tussen de schouderbladen: Sla vijf keer met de hiel van je hand tussen de schouderbladen van je baby. Pas op dat je niet het hoofd van je baby raakt. Let op of de verstikking verholpen wordt.
- Geen effect, draai je baby dan om: Lukt het niet na vijf keer? Draai je baby om en leg hem op zijn rug neer op je been. Het is dezelfde houding als in stap 2, maar nu ligt je baby op zijn rug.
- Vijf borststoten: Nu voer je met twee vingers vijf borststoten uit: deze zijn iets steviger dan borstcompressies die tijdens het reanimeren worden uitgevoerd, maar zijn minder snel: een per seconde.
- Slaagt dit niet, dan stappen herhalen: Lukt dat niet? Dan draai je je baby weer om in buikligging en herhaal je stap 3.
- Bij bewusteloosheid, reanimeren: Ga net zo lang door met het slaan tussen de schouderbladen en de borststoten tot je kindje gaat hoesten en weer bijkomt of tot hij bewusteloos raakt. Als dit gebeurt, moet je reanimeren.
- Bij bijkomen of gaan hoesten, stoppen: Stop meteen met het slaan tussen de schouderbladen of de borststoten als het voorwerp uit zijn mond valt.
Laat na afloop je baby altijd controleren door een arts. Er bestaat een kans dat er van binnen iets beschadigd is.
Verslikking bij een baby: rugslagen en buikstoten
Voorkomen van verslikking en verstikking
Natuurlijk is het beter om te voorkomen dat je kindje zich verslikt of zelfs stikt. Wees daarom voorzichtig met de volgende dingen.
Etenswaren
Voedsel veroorzaakt de meeste verslikkingsongevallen. Let vooral op alles wat rond en glad is, zoals druiven en cherrytomaten. Zachte dingen kunnen vervormen en de luchtpijp afsluiten. Snijd deze altijd in vieren tot je kindje vijf jaar is. Vanaf die leeftijd kunnen ze gecontroleerder slikken. Vergeet ook knakworsten niet. Die zijn even groot als de luchtpijp en zijn zacht, dus kunnen vervormen. Snijd knakworstjes daarom altijd in de lengte doormidden en daarna in stukjes van een centimeter. Blijf er altijd bij als je kindje aan het eten is en houd snoepjes buiten bereik van je baby.
Speelgoed en kleine voorwerpen
Speelgoed voor kinderen onder de 3 jaar is zo gemaakt dat het niet kan worden ingeslikt. Koop daarom speelgoed dat is afgestemd op de leeftijd van je kindje. Blijf ook altijd zelf goed opletten. Geef geen speelgoed wat door een wc-rolletje past of speelgoed met losse onderdelen. Denk ook aan speelgoed van eventuele oudere broertjes en zusjes. Dingen die uit meerdere onderdelen bestaan en speelgoed zoals lego, blokjes, poppetjes, ballonnen en bordspellen vormen een groot verstikkingsgevaar voor baby’s.
Denk bijvoorbeeld aan het batterijklepje van de afstandsbediening. Deze kan je voor de zekerheid afplakken. Ook muntjes, paperclips, batterijen, knopen, gereedschap en knoopcelbatterijen in speelgoed zijn gevaarlijk. Houd dit veilig buiten bereik van je kindje. Knoopcelbatterijen kunnen naast verstikking ook inwendige chemische brandwonden veroorzaken. Vermoed je dat je kindje een batterij heeft ingeslikt? Bel dan altijd meteen 112.
Medische hulp en advies
In het ziekenhuis onderzoeken ze welke problemen je kind heeft met slikken en waar dit door komt. De kinderarts stelt jou en je kind vragen. De logopedist onderzoekt wat je kind kan eten. Je kind heeft moeite met slikken. Daarom heeft de huisarts je kind doorgestuurd naar het ziekenhuis.
Problemen met slikken kunnen bij kinderen bijvoorbeeld hierdoor komen: te vroeg geboren worden (meestal tijdelijke problemen), problemen met de ontwikkeling (bijvoorbeeld bij een verstandelijke beperking), schade aan de hersenen, een spierziekte of zenuwziekte, of iets in de mond, keel of neus is anders dan bij andere kinderen. Het is niet altijd duidelijk waardoor kinderen problemen hebben met slikken. Het is ingewikkeld om een duidelijke oorzaak te vinden.
De arts stelt jou en je kind vragen. Bijvoorbeeld: Hoest je kind vaak als het iets eet of drinkt? Verslikt je kind zich vaak? Kan je kind het eten weer ophoesten als het zich verslikt? Doet het slikken pijn bij je kind? Hoe lang is je kind bezig met de maaltijd? Een logopedist onderzoekt wat je kind kan eten en wat precies de problemen zijn. Soms wordt ook een slikvideo gemaakt. Je kind krijgt dan verschillende soorten eten en drinken. De arts kan met röntgenstraling zien hoe je kind dit doorslikt. Dit onderzoek gebeurt in het ziekenhuis en doet geen pijn.
Kinderen die moeite hebben met slikken krijgen behandeling van een logopedist. Vindt je kind het moeilijk om van een lepel te eten of om te kauwen? Dan bekijkt de logopedist samen met jou hoe je kind dit kan leren, bijvoorbeeld in kleine stapjes. Je kunt het eten ook aanpassen.
Aangepast eten en drinken
Heeft je baby problemen met drinken? Tijdens de groei is het extra belangrijk om goede voedingsstoffen binnen te krijgen. Dit kan lastig zijn als je kind problemen heeft met slikken. Vraag een diëtist om advies. Vooral als je kind 2, 7, 12 of 18 jaar is, dan verandert de voeding die je kind nodig heeft. De diëtist en logopedist kunnen ook helpen met aangepast eten. Dit kan je kind helpen om zich minder vaak te verslikken en om genoeg vocht en voedingsstoffen binnen te krijgen.
Hoe kun je eten en drinken aanpassen? Kies voor zacht, gemalen of vloeibaar eten. Of eten waardoor je kind extra speeksel aanmaakt. De diëtist vertelt je welk eten geschikt is. Soms is dikker drinken makkelijker om door te slikken. De logopedist geeft je hier advies over. Soms helpt extra drinkvoeding op advies van een arts, bijvoorbeeld als je kind erg lang bezig is met eten of als je kind veel stress heeft bij het eten.
Lukt het je kind niet om zelf genoeg te eten en te drinken? Dan kan je kind vocht en voedingsstoffen krijgen via een slangetje. Dit kan op 2 manieren: Met een sonde (het slangetje gaat door de neus of via een gaatje in de buik direct naar de maag van je kind) of met een infuus (het slangetje zit in een bloedvat).
Als je kind moeite heeft met slikken, is het extra belangrijk om de mond goed te verzorgen. Je kind heeft meer kans op longontsteking als het zich verslikt en de mond niet goed verzorgd is. Problemen met het gebit maken eten en drinken ook lastiger.
Mondverzorging
- Houd de lippen van je kind vet, bijvoorbeeld met vaseline.
- Gebruik tandpasta voor kinderen. Daar zit minder fluoride in.
- Krijgt je kind hulp om de tanden te poetsen of de mond schoon te maken? Zorg er dan voor dat je kind zit en niet ligt. Je kind verslikt zich dan minder snel in de tandpasta.
- Poets de tong zachtjes mee om te zorgen dat je kind geen wit of geel laagje op de tong krijgt (tongbeslag). Dit zijn bacteriën en restjes eten.
- Controleer na het eten of er nog restjes eten in de mond van je kind zitten.
- Houd de mond van je kind vochtig.
EHBO-cursus
Hoe zorg je dat je weet wat je moet doen als je kind stikt? Als je kindje stikt, is dat behoorlijk eng. Door een EHBO-cursus weet je wat je moet doen en blijf je kalm. Zo kan je je kleine beter helpen. Ben je aanvullend verzekerd? Dan krijg je vaak (een deel van) de kosten vergoed!
Om goed te kunnen helpen bij bijvoorbeeld een ernstige verslikking of verstikking van je kind, kun je een EHBO-cursus speciaal voor kinderen volgen. Als ouder of verzorger is er bijna niets zo beangstigend als een kind dat zich verslikt of dreigt te stikken. Kleine kinderen ontdekken de wereld door dingen in hun mond te stoppen, en hun slikreflex is nog niet volledig ontwikkeld. Dit maakt hen extra kwetsbaar voor verslikking en verstikking.
Wil je echt goed voorbereid zijn op het geven van eerste hulp bij je kindje? Dan is het aan te raden om een cursus EHBO te volgen. Er worden cursussen speciaal voor EHBO bij baby’s en kinderen gegeven. Je kan bijvoorbeeld thuis een cursus volgen via het EHBO Bureau. Wij helpen je vast op weg door uit te leggen hoe je kan reanimeren en een AED kan gebruiken.
Van een ernstige verslikking tot een brandwond en van vergiftiging tot een voorwerp in de neus. In een cursus EHBO aan baby’s en kinderen leer je hoe je in actie komt. Zo sta je sterker in je schoenen wanneer er iets gebeurt met een baby of klein kind in jouw omgeving. Van brandwond tot vergiftiging en van bewusteloosheid tot een kneuzing.