Zwangerschapshypertensie: oorzaken, symptomen en behandeling

Tijdens de zwangerschap kan bij sommige vrouwen een te hoge bloeddruk ontstaan, ook wel zwangerschapshypertensie genoemd. Dit kan schadelijk zijn voor zowel de moeder als de baby, waardoor een tijdige diagnose en behandeling essentieel zijn.

Wat is hypertensie?

Hypertensie is de medische term voor een te hoge bloeddruk. De bloeddruk is de kracht waarmee het hart bloed door de slagaders pompt, wat essentieel is voor de aanvoer van zuurstof naar organen en spieren. De bloeddruk kent een bovendruk (wanneer het hart samentrekt) en een onderdruk (wanneer het hart ontspant). Een normale bloeddruk wordt doorgaans rond de 120/80 mmHg gemeten, terwijl een bloeddruk boven de 140/90 mmHg als hoog wordt beschouwd.

Tijdens de zwangerschap vinden er natuurlijke veranderingen plaats in de bloeddruk. Rond de 20 weken zwangerschap daalt de bloeddruk vaak tijdelijk door verwijding van de bloedvaten onder invloed van hormonen en een toename van het bloedvolume. Later in de zwangerschap stijgt de bloeddruk weer naar het oorspronkelijke niveau. Een te hoge bloeddruk die na de 20e zwangerschapsweek ontstaat, wordt zwangerschapshypertensie genoemd.

Zwangerschapshypertensie wordt vastgesteld bij twee metingen van een onderdruk boven de 90 mmHg en/of een bovendruk boven de 140 mmHg, met minimaal vier uur tussen de metingen. Hoewel een eenmalige verhoogde bloeddruk meestal geen probleem is en kan komen door inspanning, duiden herhaalde hoge waarden op een verhoogd risico op gezondheidsproblemen.

In Nederland krijgt ongeveer 10 tot 15% van de vrouwen die voor het eerst zwanger zijn te maken met hypertensie. Bij volgende zwangerschappen komt dit minder vaak voor.

Verschillende vormen van zwangerschapshypertensie

Zwangerschapshypertensie kent verschillende gradaties en vormen:

Zwangerschapshypertensie

Dit is een hoge bloeddruk die specifiek tijdens de zwangerschap ontstaat, zonder andere tekenen van orgaanschade. De oorzaak is onbekend, maar vermoedelijk spelen de aanleg en ontwikkeling van de placenta een rol.

Pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging)

Dit is een ernstigere vorm van zwangerschapshypertensie, die na de 20e zwangerschapsweek kan ontstaan. Kenmerken zijn naast een verhoogde bloeddruk, ook eiwitverlies in de urine en/of schade aan organen zoals de nieren en lever. Symptomen kunnen zijn: ernstige hoofdpijn, wazig zien, pijn in de bovenbuik, en plotselinge zwelling (vochtophoping). Pre-eclampsie kan gevaarlijk zijn voor moeder en kind.

Eclampsie

Dit is een zeer ernstige vorm van pre-eclampsie waarbij stuipen (insulten of convulsies) optreden. Deze aanvallen kunnen leiden tot ernstige gezondheidsproblemen zoals hersenbloedingen of nierbeschadiging en kunnen levensbedreigend zijn.

HELLP-syndroom

Het HELLP-syndroom is een specifieke en ernstige vorm van zwangerschapsvergiftiging. HELLP staat voor Hemolyse (afbraak van rode bloedcellen), Elevated Liver enzymes (verhoogde leverenzymen) en Low Platelets (een tekort aan bloedplaatjes). Dit syndroom komt weinig voor, maar kan plotseling ontstaan, zelfs tot 72 uur na de bevalling. Symptomen kunnen zijn: hevige buikpijn, geelzucht, misselijkheid, en snel blauwe plekken krijgen.

Chronische hypertensie

Dit is een hoge bloeddruk die al bestond vóór de zwangerschap. Ongeveer een derde van de zwangeren met hoge bloeddruk heeft deze vorm. Bij chronische hypertensie wordt de zwangerschap vaak gecontroleerd door een gynaecoloog.

Risicofactoren voor zwangerschapshypertensie

Hoewel de precieze oorzaak van zwangerschapshypertensie onbekend is, zijn er factoren die het risico kunnen verhogen:

• Eerste zwangerschap
• Erfelijke aanleg (familieleden met hypertensie of zwangerschapsvergiftiging)
• Hoge bloeddruk vóór de zwangerschap
• Diabetes mellitus
• Nierziekten
• Auto-immuunziekten
• Meerlingzwangerschap
• Leeftijd boven de 35 jaar
• Overgewicht
• Slechte aanleg van de placenta

Symptomen van hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap

Vaak merkt een vrouw niet dat haar bloeddruk te hoog is. Echter, bij ernstigere vormen kunnen de volgende symptomen optreden:

• Hoofdpijn
• Sterretjes, vlekken of lichtflitsen zien
• Tintelende vingers
• Weinig plassen
• Misselijkheid en/of overgeven
• Pijn of een drukkend gevoel rechtsboven in de buik
• Gevoel van een strakke band onder de ribben, uitstralend naar de rug
• Vocht vasthouden in gezicht, handen en voeten (oedeem)

Bij het optreden van deze klachten is het belangrijk om direct contact op te nemen met de verloskundige of gynaecoloog.

Diagnose en controles

Om zwangerschapshypertensie vast te stellen en te monitoren, vinden er diverse onderzoeken plaats:

• Regelmatige bloeddrukmetingen: Essentieel om veranderingen te detecteren.
• Urineonderzoek: Controle op de aanwezigheid van eiwitten, wat kan duiden op nierfunctiestoornissen.
• Bloedonderzoek: Beoordeling van bloedplaatjes, lever- en nierfunctie.
• Echo-onderzoek: Om de groei van de baby en de doorbloeding van de placenta te beoordelen.
• Cardiotocogram (CTG): Een hartfilmpje om de conditie van de baby te monitoren.
• Kniepeesreflex en gewichtscontrole: Kunnen aanvullende indicaties geven.

Bij verdenking op zwangerschapshypertensie kan de verloskundige doorverwijzen naar het ziekenhuis voor intensievere controles, soms zelfs op een verloskunde critical care afdeling voor continue monitoring.

Behandeling van zwangerschapshypertensie

De behandeling van zwangerschapshypertensie is afhankelijk van de ernst en het stadium van de zwangerschap. Het hoofddoel is het waarborgen van de gezondheid van moeder en kind.

Medicatie

Indien nodig kunnen bloeddrukverlagende medicijnen worden voorgeschreven. In Nederland wordt methyldopa vaak als middel van eerste keus beschouwd vanwege de bewezen veiligheid voor de foetus. Bepaalde medicijnen, zoals ACE-remmers en angiotensine-receptorblokkers (ARB's), worden tijdens de zwangerschap ontraden vanwege mogelijke risico's voor de baby.

Bij ernstige pre-eclampsie of het HELLP-syndroom kan medicatie nodig zijn om de bloeddruk te verlagen en stuipen te voorkomen (zoals magnesiumsulfaat).

Rust en leefstijl

Rust, stressvermindering en een gezonde voeding met voldoende calcium kunnen bijdragen aan een betere bloeddruk. Hoewel een zoutbeperkt dieet zwangerschapshypertensie niet voorkomt, kan het bij reeds bestaande hypertensie worden geadviseerd.

Beëindiging van de zwangerschap

In ernstige gevallen, wanneer de gezondheid van moeder of kind gevaar loopt, kan het noodzakelijk zijn de zwangerschap eerder te beëindigen. Dit kan door middel van inleiding van de bevalling of een keizersnede. De geboorte van de baby is de enige directe 'oplossing' voor de oorzaak van zwangerschapshypertensie, aangezien de placenta dan ook uit het lichaam verdwijnt.

Voor de ontwikkeling van de longen en andere organen van de baby kan, bij vroeggeboorte, medicatie worden toegediend om de rijping te versnellen.

Gevolgen van hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap

Zwangerschapshypertensie kan diverse gevolgen hebben:

Voor de moeder:

• Tijdelijk verminderde nier- en leverfunctie
• Stemmingsproblemen met bloedstolling
• Verhoogd risico op pre-eclampsie, eclampsie en het HELLP-syndroom
• Verhoogd risico op hart- en vaatziekten op latere leeftijd

Voor de baby:

• Verminderde doorbloeding van de placenta, met als gevolg minder voedingsstoffen en zuurstof
• Groeivertraging
• Soms vroeggeboorte

Herstel na de bevalling

Na de bevalling verdwijnt de zwangerschapshypertensie meestal spontaan. Het herstel kan echter variëren van enkele dagen tot maanden, afhankelijk van de ernst van de aandoening.

Controle na de bevalling

Zes weken na de bevalling vindt er een nacontrole plaats bij de gynaecoloog, waarbij de bloeddruk opnieuw wordt gemeten. Bij aanhoudend hoge bloeddruk kan na zes maanden een nieuwe controle plaatsvinden, eventueel bij een internist. Vrouwen die pre-eclampsie of het HELLP-syndroom hebben gehad, wordt geadviseerd hun bloeddruk elke twee tot vijf jaar bij de huisarts te laten controleren vanwege een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.

Emotioneel herstel

De periode van zwangerschapshypertensie kan emotioneel zwaar zijn. Het is belangrijk om hierover te praten met de partner, familie, of een hulpverlener. Contact met lotgenoten via organisaties zoals de HELLP Stichting kan ondersteunend zijn.

Volgende zwangerschap

Bij een volgende zwangerschap is er een verhoogd risico op het opnieuw optreden van zwangerschapshypertensie, hoewel het verloop vaak minder ernstig is. Vrouwen met een voorgeschiedenis van ernstige zwangerschapshypertensie krijgen tijdens een volgende zwangerschap extra controles en vaak preventieve medicatie zoals calciumpillen en acetylsalicylzuur.

tags: #bewegen #zwangerschap #hypertensie