De concepten van rituele reinheid en onreinheid spelen een belangrijke rol in de Joodse traditie, met name in de context van de bevalling. Deze regels, die hun oorsprong vinden in de Thora, bieden een dieper inzicht in de Joodse kijk op leven, dood en de menselijke verbinding met het goddelijke.
Spirituele Reinheid en de Bron van het Leven
Kedoesja, of heiligheid, stelt ons in staat contact te maken met de Bron van het leven en het ware leven te voelen en te beleven. Zonden, of afwijkingen van de hoogste vorm van leven, maken ons ongevoelig voor de essentie van het leven. Elke afwijking van dit hoogste levenspotentieel wordt gezien als een degradatie, zowel voor mannen als vrouwen die hun volledige potentieel willen realiseren.
Een cruciaal aspect van rituele reinheid en onreinheid is het scherpe contrast tussen leven en dood. Aan het einde van het aardse bestaan wordt het contact van het zielelicht met het lichaam verbroken, waarna ontbinding en rotting volgen. Dit idee ligt ten grondslag aan de doctrine dat een overledene tamé (onrein) is. Tamé wordt ook wel vertaald als 'versluiering', omdat spirituele vervuiling zich snel nestelt in onze religieuze beleving en ons afleidt van het hoofddoel: contact met G'd.
In confrontatie met de dood kan de mens gaan twijfelen. Het duurde enige tijd voordat men deze twijfels te boven kwam, zich bezinde en een ritueel bad nam voordat het Heiligdom weer betreden mocht worden. Alleen bezinning, meditatie en hernieuwd contact met de Bron van het leven konden degene die begon te twijfelen aan de waarheid van de vrije menselijke keuze, weer op het rechte spoor zetten.
De Vrouw en Rituele Zuiverheid
Hoewel het geestelijk potentieel van de vrouw minimaal even groot is als dat van de man, kent haar lichaam enkele specifieke uitdagingen die door de Thora met allerlei verbeterende maatregelen worden geoptimaliseerd. Wanneer een vrouw nida wordt (menstrueert), betekent dit dat er geen leven in haar groeit. Een zwangere vrouw voelt leven in zich ontwikkelen en is daarom rein.
De geboorte van een kind is zo bijzonder dat de Thora opdraagt hiervoor twee offers te brengen. Wat echter opvalt, is dat de Thora de zeven onreine en de drieëndertig reine dagen na de geboorte van een jongen, bij de geboorte van een meisje verdubbelt: veertien dagen onreinheid en zesenzestig dagen reinheid. Dit roept de vraag op waarom een moeder na de geboorte van een kind überhaupt onrein wordt.
Onreinheid in de Thora: Verband met de Dood
Onreinheid in de Thora heeft altijd iets te maken met het tegenovergestelde van het leven. G'd draagt ons op om het leven te kiezen en beschouwt het leven als een geschenk. De Thora wil deze wereld perfectioneren tot een Koninkrijk G'ds. Niet alleen de dood, maar zelfs onvervuld of onvolgroeid levenspotentieel vormt toema (onreinheid).
Daarom brengt de menstruatiecyclus onreinheid met zich mee. Elke maand wordt er een eitje geproduceerd dat klaar is voor bevruchting. Indien geen bevruchting plaatsvindt, desintegreert de baarmoederwand, waarna de maandelijkse vloeiing volgt. De vraag waarom de bevalling in onreinheid resulteert, is significant: uit het scheppen van nieuw leven zou juist tahara (reinheid) moeten voortvloeien!
Bevalling aan de Grens van Leven en Dood
Bij een bevalling naderen leven en dood elkaar dicht. Tot ongeveer 85 jaar geleden was de bevalling een van de belangrijkste doodsoorzaken bij vrouwen. Gedurende de weeën lijden de meeste vrouwen zoveel, dat zij het gevoel hebben niet ver van de dood te staan. Bevallen gebeurt op de grens van leven en dood.
Omdat bij de geboorte niet alleen sprake is van een confrontatie met de dood, maar tevens nieuw leven wordt gecreëerd, zijn de reine 33 dagen veel meer dan de onreine 7. Bij de geboorte van een meisje tellen de dagen dubbel, omdat de vrouwelijke fysiologie het 'drama van leven en dood' herhaalt.
Bijbelse Verordeningen voor Reiniging na de Bevalling (Leviticus 12)
De kraamvrouw werd onder het Oude Verbond in Israël onrein door de geboorte van een kind en de daarbij horende bloedvloeiing. Leviticus 12 bevat verordeningen met betrekking tot de reiniging van vrouwen na de bevalling, bekend als 'de wet van degene die een jongetje of meisje gebaard heeft'.
- De geboorte van een jongetje maakte zijn moeder zeven dagen onrein (Leviticus 12:2).
- De geboorte van een meisje maakte haar twee weken, dus twee maal zeven dagen, onrein, vergelijkbaar met de periode van haar maandelijkse bloedvloeiing (menstruatie) (Leviticus 12:5).
Het pasgeboren jongetje moest op de 8e dag besneden worden (Leviticus 12:3). Na de eerste week van de bevalling van een jongetje was de moeder nog drieëndertig dagen onrein (Leviticus 12:4). In totaal was zij veertig dagen lang onrein (7 + 33). Was de geborene een meisje, dan was de moeder nog zesenzestig dagen onrein, in totaal dus veertien plus zesenzestig, wat neerkomt op tachtig dagen (vs. 5).
Al die tijd bleef zij dan 'in het bloed van haar reiniging' (vs. 4-5). In de tijd van haar onreinheid mocht zij niets heiligs aanraken en het Tabernakel of de tempel niet bezoeken. Wanneer de dagen van haar reiniging vervuld waren, moest zij twee soorten offers brengen: een éénjarig lam ten brandoffer, en een jonge duif of tortelduif als zondoffer (Leviticus 12:6-7). Indien zij arm was en niet in staat om een lam te brengen, kon zij volstaan met twee tortelduiven of twee jonge duiven (Leviticus 12:8).
De moeder moest de offers brengen voor de deur van de tent der samenkomst, tot de priester. De priester offerde de dieren voor het aangezicht van Jahweh (vs. 7), en deed zo voor haar verzoening. Zo was zij 'rein van de vloed van haar bloed' (vs. 7).
Maria's Offers en de Wet van Mozes
Maria, de moeder van Jezus, bracht twee tortelduiven, zoals beschreven in Lucas 2:22-24. Na acht dagen werd Jezus besneden en ontving Hij de naam Jezus. Toen de dagen van hun reiniging naar de wet van Mozes vervuld waren, brachten zij Hem naar Jeruzalem om Hem aan de Heer voor te stellen, en om een offer te brengen volgens wat in de wet van de Heer gezegd is: een paar tortelduiven of twee jonge duiven.
Historische en Culturele Praktijken
In vroegere tijden werd de vrouw die zo gelukkig was een kind te baren, in haar vrijheid gestraft: zij mocht die dagen niet de openbare weg op, geen winkel bezoeken, en al helemaal niet de kerk. Was je vóór het huwelijk zwanger, dan mocht je niet "in het wit" trouwen. In het naburige Zeeland werd je dan 'aangebrand', een vernedering voor het bruidje en haar ouders.
Er zijn anekdotes die de striktheid van deze regels illustreren. Een vrouw vertelde dat ze zelfs tot tien kerkgangen had moeten doen. Een andere vertelde hoe haar schoonmoeder haar verbood om melkbussen op te halen omdat ze de kerkgang nog niet had gedaan. Een zus in de jaren '60 wilde als kersverse moeder het 'moedergevoel' delen met andere moeders, maar moest wachten op de kerkgang.
Tijdens kerkbezoek werd de moeder, met in de ene hand een brandende kaars en in de andere hand een stola, door de geestelijke naar het Maria-altaar geleid. Dit ritueel, vaak gadegeslagen vanuit de kinderbankjes, markeerde het einde van de periode van onreinheid en de terugkeer naar het gemeenschapsleven.
Vóór het huwelijk mocht het niet, erna moest 'het'. Bleef de eerste gezinsuitbreiding, of bij de volgende, te lang op zich wachten, dan kwam de pastoor informeren. Deze praktijken, zoals 'aangebrand' zijn of huisarrest hebben vanwege het leven in zonde, waren diep geworteld in de culturele en religieuze opvattingen van die tijd.
Verdieping: De Betekenis van Onreinheid en Reiniging
Leviticus 11 stelt dat iemand die iets onreins aanraakt, onrein is tot aan de avond. In Leviticus 12, bij de geboorte van een kind, is de periode van onreinheid en reiniging de langste die we in de Schrift vinden. Deze periode beslaat voor de moeder bij de geboorte van een jongetje veertig dagen en bij de geboorte van een meisje tachtig dagen. Dit benadrukt de ernst van het onderwerp.
Het gaat hier niet om de onreinheid en reiniging van het kind, maar van de moeder. Dit wordt ook uitgesproken in Psalm 51, waar wordt gesteld dat kinderen onrein zijn omdat ze uit zondige ouders worden geboren. De bron deugt niet; alles wat uit de mens voortkomt, is onrein (Matteüs 15:18), met de enige uitzondering van de Heer Jezus, die de Reine is die uit een onreine is geboren.
De tijd dat de vrouw onrein is, is bij een jongetje zeven dagen en bij een meisje veertien dagen. Na die dagen volgt een tijd van reiniging: bij een jongetje drieëndertig dagen en bij een meisje zesenzestig dagen. Na de dagen van haar reiniging moet ze een offer brengen.
Geestelijke Toepassing en Symboliek
In de besnijdenis van het jongetje wordt - geestelijk gezien - erkend dat het kind onrein is. De besnijdenis spreekt van de dood van Christus (Kolossenzen 2:11). Het kind wordt in beeld gebracht op de grondslag van de dood van Christus.
Zolang de dagen van de reiniging van de moeder duren, mag ze niet naar het heiligdom gaan. Als die dagen voorbij zijn, moet ze de voorgeschreven offers brengen bij de ingang van de tent der samenkomst. Dit kan worden toegepast op het ontvangen aan de tafel van de Heer: iemand kan alleen ontvangen worden als de dagen van zijn reiniging voorbij zijn, waarin hij zichzelf heeft leren kennen en ook de waarde van het werk van de Heer Jezus voor zichzelf heeft aanvaard.
Dat de periode van onreinheid en reiniging in geval van een meisje twee keer zo lang duurt, kan worden verklaard als een herinnering aan het feit dat de zonde door de vrouw in de wereld is gekomen (Genesis 3:6; 1 Timoteüs 2:14). Een geestelijke toepassing hiervan is dat het vrouwelijke spreekt van het gevoel, het subjectieve. Bij haar is geen sprake van besnijdenis. Wie op zijn gevoelens afgaat, doet er vaak langer over om te aanvaarden wat Christus heeft gedaan.
Kabbalistische en Chassidische Perspectieven
Er zijn drie sleutels die zich uitsluitend in G'ds handen bevinden: de sleutel van de regen, de sleutel van het baren en de sleutel van het herleven der doden (Talmoed, Taanit 2-1).
De parasha begint met het feit dat een vrouw, nadat zij gebaard heeft, twee offers naar de Tempel bracht. Na het baren van een jongen was zij zeven dagen onrein waarna zij zich in een mikwe (ritueel bad) onderdompelde. Daarna telde ze er nog eens 33 dagen bij. Tijdens deze 33 dagen mocht zij noch van de offers eten, noch de Tempel betreden. Had zij een meisje gebaard, dan was de onderdompeling in het ritueel bad pas 14 dagen na de geboorte in plaats van zeven dagen. Vervolgens telde zij nog eens 66 dagen (in plaats van 33) om de Tempel weer te mogen betreden. Aan het einde van deze onreine periode, op de 41ste dag na de geboorte van een jongen of op de 81ste dag na de geboorte van een meisje, bracht de moeder twee soorten offers naar de Tempel.
De vraag waarom zij twee offers moest brengen, en vooral waarom een Chatat (zondeoffer), is complex. Welke zonde had zij begaan? Ze had na pijnlijke weeën en met zweet en tranen een kind gebaard. Dit is geen overtreding, maar juist een schepping van leven.
Onreinheid als Gebrek aan Leven
Binnen het Jodendom wordt de vrouw juist geëerd en gerespecteerd. Wanneer de moeder Joods is, zijn haar kinderen dat automatisch ook. Zij is diegene die bepaalt of haar kinderen het Jodendom erven of niet.
Onreinheid in spirituele zin heeft niets te maken met viezigheid, stank of besmettelijkheid. Spirituele onreinheid is altijd gerelateerd aan de dood of een vorm daarvan. Zo mag een priester die een lijk aanraakt, of zelfs onder hetzelfde dak als een lijk verblijft, zeven dagen de tempel niet bezoeken en moet daarna een reinigingsprocedure doorlopen. De hoogste vorm van onreinheid is een menselijk lijk.
Hoe sterker een mens verbonden is met zijn levensbron, hoe krachtiger hij leeft. Wanneer een mens zich bewust is van zijn ware essentie, van zijn kosmische levenskracht, en het doel waarvoor hij geschapen is voor ogen houdt, dan is hij sterker verbonden met zijn eigen levenskracht. Elke disconnectie van zijn levensbron veroorzaakt een vermindering van zijn energie.
Dit is de definitie van onreinheid: een buis die verstopt is, een versperde relatie met de levensbron. Wanneer de verbinding tussen de mens en de kern van zijn vitaliteit verzwakt, spreken we van een staat van onreinheid. Hij heeft zich dan losgekoppeld van zijn eigen essentie en realiteit, waardoor hij een leegte heeft doen ontstaan.
De Bevalling als Goddelijke Ervaring
Op het moment dat een baby wordt geboren, is de vrouw heel dicht bij G'd. Een baby is bijna een goddelijke creatie. Bij een geboorte is de moeder bezig om een kind te creëren. Dit is het moment dat zij goddelijkheid op het hoogste niveau mag ervaren en meemaken. Ze wordt dan zo goddelijk als maar mogelijk is, neemt een hemelse hoedanigheid aan. Ze is geen begrensd wezen meer, maar schept leven en creëert oneindigheid.
Wanneer overtreffen wij onze menselijkheid? Wanneer kunnen wij op G'd lijken? Enkel als wij ervoor kiezen om een partner te zijn in de schepping van een nieuw leven. Het plezier van geslachtsgemeenschap wordt in de chassidische leer verklaard als het potentieel om een oneindig schepsel te creëren.
Man en vrouw hebben zo'n krachtig potentieel dat deze energie in goede banen geleid moet worden. Vandaar de noodzaak voor huwelijksinzegening en de onderdompeling van de vrouw na haar menstruatie in een mikwe. Zo wordt de hele wereld tijdens de zondvloed in water ondergedompeld, wat symbolisch staat voor de 40 dagen en 40 nachten regen.
Wanneer men deze levensenergie zijn eigen gang zou laten gaan, zou men gemakkelijk in immorele situaties terecht kunnen komen. Als men daarentegen deze kracht stuurt en kanaliseert, gelijk het licht dat via een laser wordt uitgestraald, dan ontstaat geconcentreerde energie in een liefdevolle relatie en een kind, een wonder in de armen, een toegangspas naar het oneindige. Dit kind is dan in reinheid geboren.
Postnatale Depressie en Spirituele Leegte
Wanneer een baby tevoorschijn komt, verlaat hij of zij het reine vruchtwater en laat een vacuüm van levenskracht achter. Bij een meisje is de levenskracht groter en de leegte daarna dus ook. Het gebrek aan leven dat de moeder bij de geboorte van haar kind overkomt, wordt door het Gatat-offer hersteld.
De moeder, hoe blij ook, wordt geconfronteerd met een enorm gevoel van leegte na de bevalling. De weeën en de toevoer van gigantische hoeveelheden adrenaline, die nodig waren om dit nieuwe leven naar buiten te brengen, zijn ineens gestopt. Dit fenomeen, bekend als postnatale depressie, heeft ook op spiritueel niveau een verklaring.
Voor sommige vrouwen is het contrast tussen de extra levensenergie die zij bij zich droegen en het abrupte einde te veel om te verwerken. Natuurlijk spelen hormonen en vermoeidheid een rol, maar er bestaan ook 'spirituele hormonen'. Velen maken gelijksoortige ervaringen mee na het bereiken van een hoogtepunt, zoals een bruiloft, examen of speciale reis.
Een vrouw raakt een hemelse plek wanneer ze baart. Het Joodse volk maakte dit ook mee bij het ontvangen van de Torah op de berg Sinai, gevolgd door het aanbidden van het gouden kalf. Een zeer hevige spirituele ervaring gevolgd door een grote leegte.
De Betekenis van de Offers
Onreinheid heeft niets met viezigheid te maken. Onreinheid is het gebrek aan leven, aan energie en aan levenskracht. Vandaar dat men 's ochtends de handen wast, omdat slaap één zestigste van de dood is. Hetzelfde gebeurt er wanneer een vrouw menstrueert: haar lichaam had zich voorbereid op nieuw leven, maar dat leven is niet tot stand gekomen. Er is een leegte opgetreden, en dat is de definitie van onreinheid.
Het Gatat-offer, dat meestal als zonde wordt vertaald, betekent eigenlijk 'gebrek'. Een zonde is een gebrek in de connectie met G-d. De vrouw die gebaard heeft, heeft niets misdaan, maar heeft te maken met een plotseling gebrek aan levenskracht.
Het andere offer, het zogenaamde Ola, wordt geheel verbrand. Dit vertegenwoordigt een complete overgave en het zichzelf wegcijferen ten aanzien van G-d.
De duif, als offer, symboliseert trouw: trouw tussen man en vrouw, en trouw van het Joodse volk aan zijn Schepper. Zelfs als men de verbinding met G-d even kwijt is of de spirituele hoedanigheid is afgezwakt, garanderen de twee offers herstel.
Een Jood blijft altijd verbonden met G-d. Deze connectie reflecteert niet altijd, gelijk de maan die altijd aanwezig is maar niet altijd het zonlicht weerkaatst. Maar wanneer men diep geraakt en geschud wordt, komt de ware essentie naar buiten.
De Dubbele Onreinheidsperiode voor een Meisje
Nu wordt ook duidelijk waarom de moeder bij de geboorte van een meisje twee keer zo lang onrein is als bij een jongen. Een babymeisje draagt namelijk veel meer levenskracht bij zich dan een jongetje, omdat zij in de toekomst ook zelf weer zal baren. Bij een pasgeboren dochter zijn reeds alle eicellen aanwezig die ooit in de toekomst zullen ovuleren.
Wat een energie! Vandaar dat de mogelijkheid en ruimte voor onreinheid dubbel zo groot is. Bij een meisje is de levenskracht groter en de leegte daarna dus ook.
De vraag waarom een vrouw na de geboorte van een meisje dubbel zo lang onrein is, wordt soms gekoppeld aan het idee dat de vrouw als eerste misleid is geworden en zo tot overtreding is gekomen. Echter, Eva werd misleid door de slang, en Adam zondigde doelbewust. Het is niet waar dat de vrouw de man misleidde.
Een andere verklaring wordt gevonden in de scheppingsorde en de samenstelling van moedermelk. Recent onderzoek toont aan dat de hoeveelheid vet en eiwit in moedermelk voor jongens 2,8 procent is, terwijl dit voor meisjes beduidend lager is, namelijk 1,7 procent. Dit kan een van de redenen zijn dat de onreinheid van de moeder te maken heeft met de melkgift aan haar kind.
Het is belangrijk om niet aan te nemen dat de vrouw het eerste heeft gezondigd en daarom van een meisje een dubbele onreine periode moet ondergaan. Dit gaat voorbij aan de scheppingsorde en de instructie van de Eeuwige.