Tijdens de zwangerschap en na de bevalling kunnen duizeligheid en een algemeen gevoel van onwelzijn optreden. Dit kan soms worden veroorzaakt door bloedarmoede, ook wel bekend onder de medische term anemie. In dit artikel wordt uitgelegd wat bloedarmoede inhoudt, wat de oorzaken zijn en welke stappen je kunt ondernemen om het te behandelen of te voorkomen, zoals het eten van ijzerrijke voeding.
Wat is bloedarmoede?
Bloedarmoede betekent dat er een tekort is aan rode bloedcellen of hemoglobine in het bloed. Hemoglobine (Hb) is een essentieel onderdeel van rode bloedcellen en heeft de functie om zuurstof te binden. Deze zuurstof wordt vervolgens door de rode bloedcellen naar alle delen van het lichaam getransporteerd. Bij een tekort aan rode bloedcellen of hemoglobine krijgen organen en weefsels onvoldoende zuurstof. Een lage Hb-waarde wordt ook wel aangeduid als een laag hemoglobinegehalte.
Tijdens de zwangerschap is het normaal dat het hemoglobinegehalte lager is. Dit komt doordat het lichaam meer bloed aanmaakt om de baby en de placenta te ondersteunen. Het bloedplasma neemt hierbij relatief meer toe dan de rode bloedcellen, wat leidt tot een verdunning van het bloed en een lager Hb. Voor de aanmaak van hemoglobine is ijzer noodzakelijk. Tijdens de zwangerschap is er echter ook ijzer nodig voor de groei en ontwikkeling van de baby en de placenta, waardoor er sneller een ijzertekort kan ontstaan dat de aanmaak van nieuwe rode bloedcellen belemmert en zo het Hb doet dalen.
De normale Hb-waarden voor vrouwen die niet zwanger zijn, liggen tussen de 7,5 en 10,0 mmol/l. Tijdens de zwangerschap gelden de volgende waarden:
- Tot 13 weken: 7,1 mmol/l
- Tussen 14 en 17 weken: 6,8 mmol/l
- Tussen 18 en 21 weken: 6,5 mmol/l
- Tussen 22 en 37 weken: 6,3 mmol/l
- Vanaf 38 weken: 6,5 mmol/l
Er is sprake van bloedarmoede als het Hb-gehalte lager is dan de waarde die past bij het aantal weken zwangerschap.
Hoe merk je dat je bloedarmoede hebt?
Symptomen van bloedarmoede kunnen zijn:
- Duizeligheid
- Het gevoel dat je gaat flauwvallen
- Ziek voelen
- Snel moe zijn
- Hartkloppingen
- Kortademigheid
- Minder kleur in het gezicht
Veel van deze klachten kunnen echter ook bij een normale zwangerschap horen. Om zeker te weten of er sprake is van bloedarmoede, is bloedonderzoek nodig om het hemoglobinegehalte (Hb) te controleren. Dit onderzoek wordt standaard aangeboden aan het begin van de zwangerschap en rond de 30 weken.
Oorzaken van bloedarmoede tijdens de zwangerschap
Bloedarmoede tijdens de zwangerschap wordt vaak veroorzaakt door een tekort aan ijzer. Als er onvoldoende ijzer beschikbaar is, kan het lichaam niet genoeg gezonde hemoglobine aanmaken. Ook een tekort aan foliumzuur (vitamine B11) of vitamine B12 kan tot bloedarmoede leiden. Je verloskundige of arts kan de specifieke oorzaak vaststellen.
Je hebt een verhoogd risico op bloedarmoede door een ijzertekort als je:
- Ongezond eet
- Jonger bent dan twintig jaar
- Een erfelijke bloedziekte hebt, zoals sikkelcelziekte of thalassemie
- Minder dan een jaar geleden een baby hebt gekregen
- Zwanger bent van twee of meer baby's
Advies: wat te doen bij bloedarmoede?
Eet genoeg ijzerrijke voeding
Om bloedarmoede te voorkomen, is het belangrijk om voldoende ijzerrijke voeding te consumeren. Goede bronnen zijn onder andere:
- Goed doorbakken rood vlees (biefstuk, gehakt)
- Volkoren producten
- Peulvruchten (linzen, kikkererwten)
- Donkergroene groenten (spinazie, boerenkool)
- Gedroogd fruit (abrikozen, rozijnen)
Vitamine C bevordert de opname van ijzer. Eet daarom groenten en fruit, zoals sinaasappels, kiwi's of paprika, bij je maaltijden. Zuivelproducten, koffie en thee kunnen de ijzeropname belemmeren; consumeer deze bij voorkeur niet tijdens de maaltijd, maar wacht ongeveer een uur erna.
Naast ijzer zijn ook foliumzuur en vitamine B12 essentieel voor gezonde rode bloedcellen. Foliumzuur is te vinden in groene groenten, volkoren producten en citrusvruchten. Vitamine B12 komt voornamelijk voor in dierlijke producten zoals vlees, vis, eieren en zuivel. Veganisten dienen extra aandacht te besteden aan hun vitamine B12-inname.
IJzersupplementen en medicatie
Als ijzerrijke voeding niet volstaat, kunnen ijzersupplementen van de drogist of ijzerpillen op recept worden voorgeschreven. Deze supplementen worden doorgaans op een lege maag ingenomen. Bij misselijkheid kan een vloeibaar ijzersupplement een alternatief zijn. Verbetering van de klachten is meestal merkbaar na 2 tot 8 weken. Mogelijke bijwerkingen van ijzersupplementen zijn maagklachten of obstipatie.
Bij ernstige vormen van ijzertekort kan ijzer via een infuus in het ziekenhuis worden toegediend. Als de bloedarmoede wordt veroorzaakt door een tekort aan foliumzuur of vitamine B12, zal verder onderzoek en een behandelplan door een specialist worden opgesteld.
IJzer: wat is het en hoe krijg je voldoende binnen?
Wat betekent bloedarmoede voor de zwangerschap?
Bloedarmoede tijdens de zwangerschap is voornamelijk belastend voor de moeder, met klachten als vermoeidheid, hartkloppingen en kortademigheid. Een lage Hb-waarde kan het herstel na de bevalling bemoeilijken, vooral bij significant bloedverlies. Bij de meeste bevallingen is het bloedverlies echter normaal. De baby ondervindt meestal geen nadelige gevolgen van milde bloedarmoede bij de moeder.
Behandeling van bloedarmoede
De behandeling van bloedarmoede is afhankelijk van de oorzaak en de ernst ervan.
- Bij ijzertekort:
- Meer ijzerrijke voeding eten.
- IJzersupplementen van de drogist innemen.
- Sterkere ijzerpillen op recept, indien nodig.
- In ernstige gevallen ijzer via een infuus in het ziekenhuis.
- Bij tekort aan foliumzuur en/of vitamine B12:
- Verwijzing naar een specialist voor onderzoek en een behandelplan.
Na de bevalling wordt geadviseerd om pas na de eerste stoelgang weer met ijzerpillen te beginnen, om eventuele maagklachten te minimaliseren. Bij borstvoeding is het veilig om ijzersupplementen te gebruiken.
Bloedarmoede na de bevalling
Aanzienlijk bloedverlies tijdens de bevalling (meer dan 1 liter, een fluxus) kan leiden tot bloedarmoede na de bevalling, met symptomen als vermoeidheid en duizeligheid. Behandeling omvat ijzerrijke voeding, ijzersupplementen, voldoende rust en het geleidelijk opbouwen van activiteiten. In ernstige gevallen kan een bloedtransfusie noodzakelijk zijn.
Het aanvullen van de ijzervoorraad in het lichaam kan 3 tot 6 maanden duren. Het is belangrijk om de controle van het Hb-gehalte voort te zetten, zelfs na herstel, om de ijzervoorraad aan te vullen.
Wat kan de verloskundige doen?
De verloskundige speelt een cruciale rol bij het herkennen en behandelen van bloedarmoede. Het is belangrijk om lichamelijke klachten te melden, zodat tijdig bloedonderzoek kan worden verricht. De verloskundige zal de oorzaak vaststellen en adviseren over de te nemen stappen.
De medische term voor bloedarmoede is anemie. Symptomen kunnen zijn: licht in het hoofd zijn, duizeligheid, extreme vermoeidheid, versnelde hartslag, bleek zien, zweten of oorsuizen. Soms komen ook kramp in de benen of een pijnlijke tong voor. Deze klachten ontstaan doordat het bloed minder zuurstof bevat, wat eerst naar de baby gaat, waardoor het lichaam zelf te weinig zuurstof krijgt.
Bloedarmoede is meestal goed te behandelen en wordt vaak als vervelend, maar niet gevaarlijk beschouwd. Echter, bij een zeer lage Hb-waarde kan de baby te weinig zuurstof krijgen, wat de ontwikkeling kan beïnvloeden of in ernstige gevallen tot vroeggeboorte kan leiden. Met de juiste behandeling en voeding kan het Hb-gehalte meestal weer op peil worden gebracht.
Aanpassingen die je zelf kunt maken:
- Zorg voor een ijzerrijk dieet met voedingsmiddelen zoals vlees, volkorenproducten, bonen en groene bladgroenten.
- Combineer ijzerrijk eten met vitamine C (bijvoorbeeld sinaasappelsap) om de ijzeropname te bevorderen.
- Vermijd tijdens maaltijden dranken zoals koffie en thee, omdat deze de ijzeropname kunnen verminderen.
Het is belangrijk om ijzerpillen of ijzerhoudende drankjes alleen in overleg met een arts of verloskundige te gebruiken, aangezien een teveel aan ijzer schadelijk kan zijn.
Er zijn twee soorten ijzertabletten beschikbaar: ferrofumaraat en IJzer Bisglycinaat. De keuze hangt af van persoonlijke tolerantie. Bijwerkingen kunnen veranderde ontlastingkleur en smaakverandering zijn. Deze verdwijnen meestal na het stoppen met de inname.
Bij het innemen van ijzertabletten wordt geadviseerd om:
- Ferrofumaraat te gebruiken zoals voorgeschreven (meestal twee keer per week, soms vaker).
- IJzer Bisglycinaat dagelijks in te nemen, bij voorkeur bij de maaltijd. Kies een potje zonder toegevoegde vitamines.
- Vitamine C-rijke voeding of supplementen te gebruiken ter bevordering van de ijzeropname.
- Zuivelproducten, koffie en thee minstens 2 uur vóór en na de inname van ijzertabletten te vermijden.
Verder is een afwisselende voeding met voldoende ijzerrijke producten belangrijk. Bij aanhoudende klachten is het raadzaam contact op te nemen met de verloskundige of arts.
tags: #bloedarmoede #zwangerschap #wat #te #doen