Het zelf kweken van tomaten is een populaire hobby geworden, mede dankzij de grote variëteit aan soorten die beschikbaar is. Van kleine kerstomaten tot grote vleestomaten, in alle kleuren en smaken, de mogelijkheden zijn eindeloos. Om zelf de mooiste en lekkerste tomaten te kunnen oogsten, is het belangrijk om de planten vanaf het begin de juiste zorg te geven. Dit begint met het zaaien binnenshuis en het vervolgens op tijd verspenen van de jonge zaailingen.
Het Juiste Tijdstip voor Zaaien en Verspenen
De ideale periode om tomaten te zaaien, is afhankelijk van waar de planten uiteindelijk komen te staan: in een kas of buiten. Voor tomaten die buiten worden geteeld, is het raadzaam om later binnen voor te zaaien, vanaf begin april. Dit zorgt ervoor dat de planten de juiste grootte hebben op het moment dat ze worden uitgeplant. Tomaten zijn warmteminnende planten en mogen pas na half mei, wanneer de kans op nachtvorst volledig voorbij is, naar buiten.
De kiemtemperatuur voor tomaten ligt tussen de 20 en 24°C. Na het zaaien, dat idealiter rond eind maart tot eind april plaatsvindt, ontkiemen de zaadjes binnen twee weken. Het verspenen van de zaailingen vindt plaats wanneer deze ongeveer 10 cm groot zijn, of zodra het eerste paar echte bladeren verschijnt, na de kiemblaadjes. Dit is doorgaans drie weken na het zaaien.
De Voorbereiding op het Verspenen
Om tomaten te verspenen, heb je de volgende materialen nodig:
- Verse potgrond (bij voorkeur met een basismeststof die voldoende is voor ongeveer zes weken)
- Kleine potjes (bijvoorbeeld 9,5 cm diameter, ook wel P9-potjes genoemd) of recyclebare materialen zoals zuivelkartons
- Een lepeltje, potlood of je vingers om de zaailingen voorzichtig los te maken
- Water
Vul de potjes met potgrond en druk deze lichtjes aan. Zorg ervoor dat de potgrond luchtig blijft, wat bereikt kan worden door een combinatie van tuinturf (zwartveen) en turfstrooisel (witveen).
Het Proces van Verspenen
Het verspenen van tomaten is een cruciale stap om ervoor te zorgen dat de plantjes zich goed kunnen ontwikkelen. Dit proces omvat het verplaatsen van de jonge zaailingen naar individuele, grotere potten.
Stap-voor-stap handleiding voor het verspenen:
- Voorzichtig losmaken: Gebruik een lepeltje, potlood of je vingers om de zaailingen voorzichtig los te wippen uit de kweekpot of zaaibak. Het is handig om de pot met zaailingen eerst goed nat te maken, zodat de zaailingen makkelijker loskomen.
- Overplanten: Maak een klein gaatje in de nieuwe pot met potgrond. Plaats de zaailing er diep in, tot aan de kiemblaadjes. Tomatenplanten hebben de eigenschap om vanuit de stengel nieuwe wortels aan te maken, dus door een deel van de stengel onder de grond te plaatsen, stimuleer je de wortelgroei.
- Aandrukken en water geven: Druk de potgrond rond de zaailing voorzichtig aan, zodat deze stevig staat. Geef vervolgens direct water. Geef het water niet direct op de zaailing, maar in een hoekje van de pot, zodat het worteltje goed met grond wordt omspoeld.
Het is belangrijk om de zaailingen direct na het uit de oorspronkelijke grond halen te verpotten. De worteltjes zijn dan bloot en kunnen uitdrogen, wat het begin van afsterven kan inluiden. Werk zaailing voor zaailing en verzorg elke plant direct na het oppotten.
Verdere Verzorging na het Verspenen
Na het verspenen hebben de tomatenplanten meer ruimte en verse voeding nodig om uit te groeien. Zet de potten op een lichte, warme plek. Als de planten te weinig zonlicht hebben gehad of te warm hebben gestaan, kunnen ze lang en dun worden. Zet deze zaailingen dan tot aan de eerste kiemblaadjes in de grond en plaats ze koeler, bijvoorbeeld in een koele slaapkamer, bijkeuken of in de kas.
In de eerste helft van mei, na de IJsheiligen, is het vaak nog te koud om de planten buiten te zetten. Als je een koude kas hebt, kun je de plantjes daar al wel inzetten. Tomaten hebben minimaal 18°C nodig om goed te groeien; onder de 15°C stoppen ze met groeien en bij temperaturen ver onder de 10°C kunnen ze zelfs doodgaan. Pas eind mei mogen de planten buiten in de moestuinbak worden gezet, nadat ze eerst aan de buitenlucht zijn gewend.
Alternatieve Kweekmethoden en Potten
Naast standaard potten, zijn er ook speciale kweeksystemen zoals MM-airpotten en MM-minis die gebruikt kunnen worden. MM-airpotten zijn grotere potten die minder mix en ruimte nodig hebben dan traditionele potten, terwijl de planten er net zo goed in groeien. MM-minis zijn ideaal voor in een kas of serre, maar minder geschikt voor op de vensterbank omdat de growbag niet waterdicht is.
De wanden van MM-minis laten lucht door, wat bijdraagt aan een betere groei. Ook de grotere gewone potten die voorheen werden gebruikt, zijn nog steeds een optie als er geen airpotten beschikbaar zijn.
Belangrijke Overwegingen bij Tomatenkweek
Tomaten zijn gevoelige gewassen die niet tegen kou en vorst kunnen en vatbaar zijn voor plantenziekten. Veelvoorkomende problemen zijn aardappelziekte (Phytophthora infestans) en neusrot. Krullende bladeren kunnen duiden op stress.
Om de planten te ondersteunen, is het belangrijk om ze te voorzien van stevige steun, zoals tomatenspiralen of een hekwerk. Bind de stelen vast aan de ondersteuning zodra de planten een bepaalde hoogte bereiken. Daarnaast is het dieven van tomaten essentieel: het verwijderen van zijscheuten die in de bladoksels groeien, zorgt ervoor dat de hoofdtakken meer water en voedingsstoffen ontvangen.
Tegen het einde van het seizoen, wanneer de dagen korter worden, kan het toppen van de planten (het verwijderen van de top) helpen om de energie van de plant te richten op het rijpen van de vruchten. Oogsten kan vanaf eind juli, in augustus en september. Als tomaten nog groen zijn maar geoogst moeten worden vanwege nat weer, kunnen ze binnenshuis narijpen.
Tomatenscheuten - Tuinknipsel Aflevering 153
Door zorgvuldig te zaaien, op tijd te verspenen en de planten de juiste verzorging te bieden, kan ook de beginnende tuinier genieten van een heerlijke oogst zelfgekweekte tomaten.