Het plotseling wakker worden van je kind met huilbuien midden in de nacht kan erg verontrustend zijn voor ouders. Vaak valt je kindje normaal gesproken snel in slaap, maar recentelijk zijn de nachten verstoord door gehuil en geschreeuw, met moeite om het kind te kalmeren. Het is belangrijk te weten dat dit een normale en tijdelijke fase is die veel kinderen tussen de 6 maanden en 5-6 jaar meemaken. Deze 'slaapstoornis' is zelfs van belang voor de geestelijke en emotionele ontwikkeling van je kind.
Dit artikel biedt inzicht in de mogelijke oorzaken van nachtelijk huilen en geeft praktische tips om hiermee om te gaan.
Nachtmerries
Nachtmerries beginnen doorgaans rond het derde levensjaar en kunnen regelmatig voorkomen tot ongeveer vijfjarige leeftijd. Ze vinden plaats aan het einde van de nacht, tijdens de REM-slaap.
Wat zijn nachtmerries?
Draken, monsters, spoken - er zijn veel enge wezens die 's nachts op bezoek kunnen komen bij je kind. Op deze leeftijd is dat heel normaal: nachtmerries symboliseren de angsten van een kind. Misschien heeft hij een enge hond op tv gezien of een boek gelezen over een boze heks. Dan kan zo'n figuur hem 's nachts blijven achtervolgen! Daarnaast fungeren nachtmerries als een uitlaatklep voor frustraties, verdriet en angsten van een kind. Het is een natuurlijk fenomeen en helpt bij de verwerking van emoties.
Hoe om te gaan met nachtmerries?
Het belangrijkste is om je kindje te troosten! Maak de angsten van je kleintje niet erger dan ze zijn, maar negeer ze ook niet. Leg uit dat monsters in het echt niet bestaan. Dat stelt je kindje hoogstwaarschijnlijk gerust en dan kan hij weer lekker gaan slapen. De volgende dag kun je met hem praten over het tv-programma of het boek.
Nachtangst
Nachtangsten zijn niet hetzelfde als nachtmerries. Ze vinden plaats aan het begin van de nacht tijdens de non-REM-slaap, meestal bij kinderen tussen de vier en acht jaar.
Wat is nachtangst?
In tegenstelling tot kinderen die een nachtmerrie hebben, worden kinderen met nachtangsten niet volledig wakker. Ze zitten rechtop in hun bed met de ogen wijd open, zijn onrustig, zwetend en vaak schreeuwend... maar ze slapen nog steeds! Het is een eng gezicht, maar het heeft geen zin je kindje op dat moment wakker te maken, want meestal begrijpt hij dan niet waarom je dat hebt gedaan. Zulke voorvallen duren vaak maar een paar minuten, waarna je kindje vanzelf weer rustig wordt. De volgende ochtend herinnert hij zich er niets van!
Oorzaken en oplossingen voor nachtangst
Te weinig slaap kan een oorzaak zijn van nachtangsten. Deze nachtelijke voorvallen kunnen voor kinderen ook een manier zijn waarop ze hun zorgen of angsten uiten die te maken hebben met nieuwe situaties: naar school gaan, de komst van een broertje of zusje, etc.
Als je denkt dat de nachtangsten worden veroorzaakt door slaapgebrek, probeer je kindje dan wat vroeger naar bed te brengen of 's middags wat langer te laten slapen. Zorg ervoor dat hij niet te laat naar bed gaat, want daardoor wordt zijn slaaproutine onderbroken. Als de nachtangsten niet ophouden, kun je dit het beste even bespreken met de huisarts of het consultatiebureau.
Algemene tips om de nachtrust te bevorderen
Je kunt zelf ook een paar dingen doen om de rust 's nachts terug te laten keren.
Creëer een veilige slaapomgeving
- Geef je kindje een nachtlampje, waarmee hij zich 's nachts waarschijnlijk veiliger voelt.
- Laat de deur een beetje open zodat hij het licht van de gang kan zien. Zo voelt hij zich niet helemaal afgesloten van de rest van de wereld en dat stelt hem gerust.
- Zorg voor een vast ritueel voor het slapen gaan, zoals het 'inspecteren' van zijn kamertje, een liedje zingen of een verhaaltje voorlezen. Dit biedt je kindje houvast en vertrouwen. Maar vergeet niet dat hij wel alleen in slaap moet leren vallen.
- Zijn favoriete knuffel kan hem helpen om de monsters weg te jagen!
Omgaan met huilbuien tijdens de slaap
Als je kindje echt nog meer troost en knuffels nodig heeft, kun je hem even bij je in bed nemen. Maar doe dat niet te vaak en niet langer dan een paar minuten.
Een voorbeeld van een creatieve oplossing is de 'nachtmerrievanger': een oude schoenendoos beschilderen met allerlei kleuren en deze samen onder het bed zetten. Dit kan helpen om het kind gerust te stellen.
De slaapcyclus van een baby
Het is nodig om inzicht te hebben in de slaapcyclus van een baby. Bij een pasgeboren baby is de slaapcyclus nog kort en deze bestaat uit twee fasen: de (lichte) REM-slaap en de diepe slaap. Tijdens de lichte slaap en tijdens de overgang van de ene naar de andere slaapfase kan je baby wat onrustiger zijn, geluidjes maken of zelfs een beetje huilen. Het kan zijn dat je baby wakker wordt van het eigen gehuil, maar het kan ook goed zijn dat jouw baby gewoon verder slaapt. Het feit dat een baby geluid maakt tijdens de slaap is dus eigenlijk heel begrijpelijk als je begrijpt dat de slaapcyclus anders in elkaar zit.
Baby huilt in slaap tijdens overgangsmoment tussen slaapcycli
Tijdens de lichte slaapfase slaapt je baby lichter en kan hij bewegingen of geluidjes maken, of zelfs jammeren of huilen in zijn slaap. Wordt hij niet helemaal wakker? Geef je kind de kans om zelf weer in slaap te vallen en wacht even af wat er gebeurt. De kans is groot dat hij of zij in een paar minuten in de volgende slaapfase terechtkomt en weer stopt met huilen.
Baby kan geen slaapcycli aan elkaar koppelen
Wordt je baby al na korte tijd slapen (huilend) wakker zodra je hem in bed hebt gelegd en valt hij niet meer zelf in slaap? Pasgeboren baby’s kunnen nog niet altijd meerdere slaapcycli aan elkaar koppelen. Aan het einde van een slaapcyclus of tijdens de overgang van de lichte naar de diepe slaap, worden ze wakker, waarna ze alleen met hulp weer in slaap kunnen vallen.
Dit is vaak een kwestie van tijd en ontwikkeling. Een slaaproutine, slaapomgeving en slaapassociaties spelen een rol in het wel of niet kunnen koppelen van de slaapcycli tijdens de slaap. Soms houdt een slaapassociatie het zelfstandig in slaap vallen namelijk tegen, denk dan aan de aanwezigheid van ouders bij het in slaap vallen of het krijgen van de borst of fles.
Mogelijke oorzaken van nachtelijk huilen
Er zijn allerlei redenen waarom een baby huilt tijdens het slapen en soms is de oorzaak lastig te achterhalen.
Lichamelijke ongemakken
Huilt je baby in zijn slaap? Dit kan ook komen door lichamelijke ongemakken, zoals honger, een volle luier, een vastzittend boertje of reflux.
Tandjes die doorkomen
Tandjes die doorkomen kunnen flink wat ongemak veroorzaken, vooral 's nachts. Het tandvlees is pijnlijk of jeukt, waardoor je baby in zijn slaap kan gaan huilen of kreunen.
Ontwikkelingssprongen
Rond bekende mijlpalen (zoals bij 4, 6 of 9 maanden) verandert het slaappatroon van je baby. Tijdens een sprong leert je baby iets nieuws, en dat zorgt voor prikkels en onrust. Vooral bij een baby van 6 maanden die huilt in zijn slaap of een baby van 7 maanden die huilt in zijn slaap zie je dit vaak.
Verlatingsangst
Vanaf een jaar of twee wordt de scheidingsangst van je kind minder. Maar dat betekent soms niet dat hij makkelijk naar bed gaat. ‘Ik ben twee en ik zeg nee’ geldt zeker voor slapen: hij wil niet.
Om het afscheid makkelijker te maken, helpt het om een slaapritueel te gebruiken. Breng je kind rond dezelfde tijd naar bed. Ook met een vast slaapritueel gaat je kind soms huilen als je weggaat. Om hem gerust te stellen, kun je in de buurt van zijn kamer nog even bezig zijn, zodat hij je hoort. Na vijf minuten kun je even kijken of alles goed is. Ligt hij te huilen, word dan niet boos, en maak het ook niet te gezellig.
Veranderingen in dieet en routine
Naast alle bovenstaande redenen, kan een dreumes ook slechter slapen door allerlei veranderingen. Daarnaast verandert het dieet van een dreumes vaak. Hij mag met 18 maanden bijna alles eten, en zal dus ook met de pot mee-eten. Misschien zal hij hier en daar een snoepje krijgen, koekjes worden wat normaler, enzovoorts. Al deze veranderingen hebben ook impact op slaap. Het voedsel wordt wat vetter, zoeter en bevat vaak meer toevoegingen, die allemaal een verandering meebrengen.
Invloed van blauw licht en omgevingsfactoren
In schermen zit veel blauw licht. Anders dan gloeilampen, bevatten ledlampen veel wit/blauw licht. Dit licht remt de aanmaak van het stofje melatonine, dat ervoor zorgt dat je slaperig wordt. Probeer daarom het gebruik van licht te minderen. Daarnaast kan de kamer van een dreumes ook vol zijn met (kleine) lichtbronnen. Een nachtlampje of het lampje van de babyfoon verspreiden vaak een wit of groen licht. Een lantaarnpaal voor het raam zorgt ook voor een verstoring van de nacht.
Wat te doen als je baby huilt in de slaap?
Het huilen van je baby kan diverse redenen en betekenissen hebben. Het is belangrijk om te observeren en te reageren op de behoeften van je kind.
Observeren en geduld
Vaak is niets doen als je baby huilt tijdens het slapen juist het beste. Veel baby’s huilen of jengelen kort tijdens de overgang van de ene slaapfase naar de andere. Ze zijn dan niet écht wakker en vallen vanzelf weer in slaap. Niet elk huiltje betekent dat je baby je direct nodig heeft. Observeer of je kindje beweegt, zijn ogen open heeft of zich zichtbaar ongemakkelijk voelt.
Troosten en veiligheid bieden
Soms heeft je baby gewoon even jou nodig. Fysiek contact, je stem of een rustige hand op het buikje kan genoeg zijn om je kindje te kalmeren. En dat mag. Het betekent niet dat je je baby ‘verwent’. Je biedt veiligheid. Je komt hier doorheen!
Het advies om je kind maar te laten huilen als hij 's nachts wakker wordt, is niet altijd de beste aanpak. Je leert hiermee alleen dat de nachten inderdaad eng en eenzaam zijn. Het is beter om hem gerust te stellen en hem het gevoel van veiligheid te bieden dat hij zo hard nodig heeft.
Hulpmiddelen en routines
- Structuur en herkenning helpen je baby om rustig de nacht in te gaan. Een vast slaapritueel met rustige handelingen, zoals een badje, een liedje of knuffelmoment, bereidt je kindje voor op de nacht.
- Witte ruis: Dit zijn klanken die doen denken aan het geluid van oceaangolven, regen of watervallen. Dit kan ontspannend werken.
- Massage: Hoewel het wordt aangeraden je baby op zijn rug te leggen, kun je hem ook op zijn buik leggen terwijl hij wakker is en zacht over zijn rug wrijven door je hand met de klok mee te bewegen.
- Comfortabele kleding: Kies een rompertje van biologisch katoen en vermijd synthetische materialen die huidirritatie kunnen veroorzaken en zweten aanmoedigen. Een bed met een hoeslaken van goede kwaliteit, bij voorkeur van biologisch katoen, biedt extra comfort.