Sommige periodes is je kindje midden in de nacht klaarwakker. Wat je ook probeert: slapen staat helemaal onderaan de mogelijkheden voor je kindje. Maar hoe kan dat, en beter nog: wat kan je eraan doen?
De Natuurlijke Slaapcyclus en Moderne Invloeden
Van oudsher slapen mensen in twee blokken. Dat heet polyfasische slaap. Het eerste blok slaap van ongeveer 4 uur vindt net na zonsondergang plaats. Hierop volgt een periode van 1 tot 3 uur wakker zijn. Dit herken je mogelijk van je kindje. Met de komst van kunstlicht en de huidige inrichting van de maatschappij (industrialisatie), is deze manier van slapen veranderd. Uit een studie in 1992 werden mensen een aantal weken gevolgd terwijl ze geen gebruik maakten van kunstlicht. Er zijn veel culturen waarin het normaal is dat de kinderen laat naar bed gaan.
Is Doorslapen een Probleem voor je Dreumes of Peuter?
Wordt jouw dreumes of peuter meerdere keren per nacht wakker terwijl er niets aan de hand lijkt? Een geruststelling, dit is heel normaal. Alle dreumesen en peuters - ook de goede slapers - worden tussen de 10 en 20 keer per nacht wakker. Meestal draait je kindje zich dan weer om en slaapt verder. Maar een aantal keer per nacht worden kinderen bewust wakker. Ze moeten dan hun draai vinden om weer in slaap te kunnen vallen. En als je kind bij het inslapen een speentje nodig heeft, een knuffel of de nabijheid van jou en dit er nu niet is, kan het gaan huilen.
Hoe kun je je Dreumes of Peuter Helpen Zelf Door te Slapen?
Als je kind ’s nachts wakker wordt en het een vervelend gevoel krijgt van het alleen zijn of omdat het zo donker is, zal het waarschijnlijk gaan huilen. Het lukt je kind op deze leeftijd nog niet altijd om zichzelf te troosten en het heeft voor een veilig en prettig gevoel de nabijheid van jou nodig. Wacht even, maar niet te lang met geruststellen. Kinderen huilen zich snel overstuur en slapen dan nog moeilijker in. Als je je kind gaat troosten, haal je kind dan niet uit bed, geef geen drinken en maak het niet gezellig. Maar wordt ook niet boos. Een boze stem zorgt alleen maar voor opwinding bij je kind en bevordert zijn slaperigheid zeker niet. Blijf dus rustig en vertel dat het hoog tijd is om te gaan slapen.
De Rol van Slaapassociaties
Belangrijk om te beseffen is dat datgene wat je kind nodig heeft om ’s avonds in slaap te vallen, ook datgene is waar het ’s nachts om zal vragen. Zoals bijvoorbeeld een flesje met warme melk. Het kan zijn dat je dit moet aanpassen naar een nieuwe routine die je dreumes of peuter ’s nachts in zijn eentje kan doen. Als je kindje al wat ouder is, kan het goed zelf mee bedenken wat het nodig heeft om ’s nachts lekker door te slapen. Is het een knuffel, doekje, een muziekje of een extra speentje? Voor sommige kinderen helpt het mee als het dit in beelden (een tekening) kan zien.
Omgaan met Scheidingsangst en Nachtelijke Angsten
Afscheid nemen van jou, kan voor je kindje beangstigend zijn. Op deze leeftijd geldt: ‘Wat niet te zien is, bestaat niet’. Door overdag vaak ‘kiekeboe-spelletjes’ te doen, leer je je kind dat iets wat weg is, toch blijft bestaan. Naast scheidingsangst hebben alle dreumesen en peuters in meer of mindere mate last van nachtmerries en nachtelijke angsten. Of je kind kan simpelweg bang zijn in het donker. Meestal hoor je wel in de manier van huilen of je kind bang is. Dan is snel troosten van belang. Een nachtlampje of licht op de gang, kan ook helpen. Wist je dat rood licht het meest rustgevend werkt, omdat het geen impact heeft op de aanmaak van melatonine?
Praktische Hulpmiddelen voor de Nacht
Een knuffel of speentje kan tijdens het slapen zoek raken. Zet een slaapmandje in/bij het bedje van je kind met de nodige spulletjes. Laat je kind zelf aangeven wat er in moet, zie ook tip 3.
Ontwikkelingssprongen en Slaapuitdagingen
Slaap is een belangrijk onderwerp bij baby’s, maar zeker ook wanneer ze de magische grens van een jaar hebben bereikt. Je dreumes heeft ondertussen wel een dag- en nachtritme ontwikkeld, maar dat wil niet zeggen dat je kindje altijd de nacht doorslaapt. Sterker nog: in het tweede levensjaar gebeurt er zó veel in de ontwikkeling, dat slaap opnieuw een uitdaging kan worden. Van sprongen en dromen tot meer zelfstandigheid overdag en verlatingsangst bij het naar bed brengen: het kan er allemaal bij horen. Tegelijkertijd zijn er natuurlijk ook kindjes die juist in deze fase beter gaan slapen en voor wie de nachten ineens een stuk rustiger verlopen. Ieder kind is anders en er is geen standaard slaappatroon.
De Impact van Ontwikkelingssprongen op Slaap
Tijdens een sprong zie je vaak veranderingen in gedrag én slaap. Een dreumes zit midden in een periode van enorme cognitieve en motorische ontwikkeling. Leren lopen, praten, grenzen ontdekken, het zijn grote stappen die veel energie vragen. Slaap wordt daardoor soms onrustiger, met periodes van vaker wakker worden, moeilijker in slaap vallen, ineens heel vroeg opstaan, meer dromen en sneller huilen bij het wakker worden. Ook de overgang van twee dutjes naar één kan tijdelijk voor slaapschommelingen zorgen. Het brein van je dreumes is volop bezig met nieuwe ontwikkelingen. Niet gek dus dat je kind in zo’n fase meer behoefte heeft aan nabijheid en veiligheid.
Wat is de Gemiddelde Slaapbehoefte van een Dreumes?
‘Hoeveel slaap heeft een dreumes nodig?’ is een vraag die veel ouders stellen. Tussen de 1 en 2 jaar slaapt een kind gemiddeld 11 tot 14 uur per dag. Dat bestaat meestal uit één of twee dutjes overdag en een langere nachtrust. Maar ‘gemiddeld’ zegt lang niet alles. Sommige dreumesen slapen vlot door, anderen worden nog regelmatig wakker. Dat hoeft niet meteen een probleem te zijn.
Wat te Doen als je Dreumes 's Nachts Wakker Wordt en Wil Spelen?
Het kan behoorlijk frustrerend zijn: je dreumes wil niet slapen, terwijl je alles doet volgens het boekje. Dit gedrag komt vaak voor in periodes waarin er veel verandert, bijvoorbeeld bij (de lastige fase van) een sprong of wanneer je dreumes bezig is met het ontwikkelen van nieuwe vaardigheden. Ook meer zelfstandigheid overdag kan zorgen voor weerstand bij het naar bed gaan. Wist je dat veranderingen in het slaappatroon vaak samengaan met andere signalen van een sprong? In onze app vind je alle signalen overzichtelijk op een rij. Leer je dreumes beter begrijpen en ontdek wat er écht speelt.
Sommige ouders merken dat hun dreumes ’s nachts wakker wordt en niet meer wil slapen. Je kind lijkt klaarwakker, wil spelen of raakt overstuur als je probeert hem weer in bed te leggen. Nachtelijk wakker worden bij een dreumes is heel normaal en hoort er soms gewoon bij, zeker tijdens sprongen of bij dromen die moeilijk te verwerken zijn. Ook komen nachtmerries vaker voor tijdens een sprong. Als je dreumes in zijn slaap huilt, kan dat best schrikken zijn. Vaak is het onschuldig en een teken dat je kind iets aan het verwerken is. In deze leeftijdsfase worden dromen realistischer en kan je dreumes emoties en indrukken nog niet goed plaatsen. Blijf dichtbij, troost als dat nodig is en probeer niet direct iets te willen oplossen.
Merk je veranderingen in het slaapgedrag van je dreumes en twijfel je of het bij een sprong hoort? Houd met de dagboekfunctie in onze app eenvoudig alle slaapmomenten bij of lees in het forum hoe andere ouders dit ervaren.
Verschillende Soorten Slaapproblemen bij Dreumesen
Slaapproblemen bij een dreumes komen vaak voor en zijn meestal geen reden tot zorgen. Ze ontstaan vaak door slaapregressies of omdat je dreumes niet zelfstandig in slaap kan vallen, bijvoorbeeld door slaapassociaties. Heeft jouw dreumes slaapproblemen? Veel ouders krijgen te maken met slaapproblemen bij hun dreumes. Sommige dreumesen hebben nooit goed geslapen, terwijl andere opeens slaapproblemen krijgen. De ene dreumes met slaapproblemen is de andere niet. Er zijn verschillende slaapproblemen met allerlei oorzaken.
De Strijd om naar Bed te Gaan
Is het een strijd om je dreumes naar bed te brengen? Grote kans dat je dreumes het veel te gezellig vindt om naar bed te gaan. Ons advies is om consequent te blijven en een routine aan te houden.
Slaapregressies: Een Natuurlijk Ontwikkelingsproces
Je dreumes gaat door verschillende slaapregressies heen. Een slaapregressie kan je ook zien als een slaapprogressie; de slaapregressie heeft namelijk te maken met een bepaalde ontwikkeling van je dreumes. Tijdens deze periodes ontwikkelt je dreumes een nieuwe vaardigheid. Veel ouders ervaren dat tijdens een slaapregressie hun dreumes niet meer (goed) wil slapen.
Slaapassociaties en Nachtvoeding
Een gezonde dreumes heeft ‘s nachts geen voeding meer nodig, waardoor hij kan doorslapen. Toch gaat dit doorslapen niet altijd vanzelf bij een dreumes. Er kunnen slaapassociaties in het spel zijn, waardoor het lijkt alsof je dreumes nog nachtvoeding nodig heeft.
Slaapfysiologie, animatie
Wat zijn Nachtangsten (Pavor Nocturnus)?
Je wilt net naar bed gaan en opeens hoor je je kind heel hard gillen, als je in zijn kamer komt zit hij overstuur en rechtop in bed, met zijn ogen open. Je vraagt je af of je kind een nachtmerrie heeft maar hij reageert niet of duwt je weg. Het lijkt of je kind ‘gek’ aan het worden is en je voelt je machteloos in pogingen tot hem door te dringen. Het kan goed zijn dat je kind een nachtangst (de zogenaamde pavor nocturnus) heeft.
Wat is Pavor Nocturnus?
Nachtangsten worden genoemd als pavor nocturnus, night terrors of nachtelijke terreur. Kenmerkend voor een nachtangst is dat je kind kort nadat hij in slaap is gevallen gillend rechtop in zijn bed zit. Als je dan naar je kind toegaat, lijkt het alsof je kind wakker is. Maar hij ziet echter niets, herkent je niet en laat zich niet tot rust brengen. Soms kan je kindje je zelfs wegduwen. Je kind is helemaal overstuur en het kan er angstaanjagend uitzien. Dit kan heel kort, een paar minuten tot een half uur duren. Daarna valt je kind snel weer in slaap en herinnert zich niets in de ochtend. Ook komt het slaapwandelen ook veel voor tijdens nachtelijke terreurs. Het is niet gek als je peuter nachtangst heeft. Ongeveer 35-37% van de kinderen hebben nachtangsten, en verrassend ligt de piek rond 18 maanden.
Oorzaken van Nachtangsten en Slaapwandelen
Sleep terrors ontstaan omdat een deel van de hersenen wakker wordt, terwijl een ander deel blijft slapen. De oorzaak is niet helemaal bekend. Maar net zoals het verschijnsel slaapwandelen hebben nachtangsten iets te maken met diepe non-REM slaap. Daarnaast hebben nachtangsten een sterke erfelijke factor. In de literatuur is geen relatie gevonden met slaapregressies en/of sprongetjes of mate van temperament. Nachtangsten worden niet veroorzaakt door een nare droom en zijn dus geen nachtmerrie.
Verschillen tussen Nachtangsten en Nachtmerries
Nachtangsten komen in het begin van de nacht voor, tijdens de non-REM slaap (vooral in het begin of midden in de nacht). Wanneer je kind meer tijd doorbrengt in de diepe slaap. Vaak is dat 1-2 uur na het beginnen van de slaap. Je kind lijkt wakker & angstig, maar hij is niet echt wakker. Tijdens een nachtangst is je kind niet volledig wakker. Je peuter lijkt doodsbang, kan huilen, schreeuwen en/of mompelen. Zijn hart kan sneller kloppen en hij kan extra zweten. Omdat hij niet echt wakker is, zal hij zich niet bewust zijn van je aanwezigheid of je pogingen om hem te kalmeren. Kinderen kunnen tijdens nachtangsten zichzelf verwonden. Nachtangsten kunnen ook een fysieke uiting hebben of een vorm van beweging. Ze worden ook gerelateerd aan slaapwandelen. Daarom kan de nachtangst bij je kind gevaarlijk zijn. Je kind kan zich geen nachtangst herinneren, en een nachtmerrie meestal wel.
Hoe herken je een Nachtangst?
- Je kind zit plotseling rechtop in bed.
- Hij schreeuwt of gilt van angst.
- Hij heeft een snellere ademhaling en een snellere hartslag.
- Hij kan zweten.
- Hij is boos en bang.
- Zijn ogen zijn open maar hij is niet wakker.
- Het gebeurt meestal in het begin van de nacht.
- Hij herinnert zich niets de volgende ochtend.
- Slaapwandelen is ook een vorm van nachtangst.
Wat te Doen bij een Nachtangst?
Het allerbelangrijkste: maak je kind niet wakker. Tijdens nachtangst kan je je erg machteloos voelen. Ook al voelt dit misschien niet goed voor jou, maar het wakker maken van je kind kan averechts werken en de nachtangst verergeren en/of verlengen. Kinderen die wakker worden, zijn gedesoriënteerd en verward, en het kan langer duren voordat ze zich settelen en weer gaan slapen. Probeer hem niet te troosten; het troosten werkt meestal niet, want er is nauwelijks contact mogelijk, je kind weert zich vaak af. Zorg ervoor dat de omgeving van je kind veilig is: verwijder zware en scherpe voorwerpen uit de slaapkamer. Als je kindje aan het slaapwandelen is, zorg dat de omgeving veilig is. Denk ook aan eventuele traphekjes. Wacht geduldig tot nachtangst over is en blijf bij je kindje tot hij weer slaapt.
Kun je Nachtangsten Voorkomen?
Er is geen behandeling voor nachtangsten, maar als je kind regelmatig door nachtangst overvallen wordt, kun je proberen nachtangsten te voorkomen:
- Houd een dagboek bij met tijden wanneer je kind in slaap is gevallen en hoe laat de nachtangst is geweest om zo mogelijk een patroon te ontdekken.
- Onderzoek of je de juiste bedtijd voor je kind aanhoudt.
- Als de nachtangsten een voorspelbaar patroon hebben, overweeg dan de behandeling die bekend staat als ‘gepland wakker maken’. Bij deze behandeling maak je je kind ongeveer 15 - 30 minuten voorzichtig wakker voordat je verwacht dat hij een nachtelijke terreur zal krijgen. Je moet dit ongeveer 10 dagen doen om de cyclus te doorbreken.
Beste Tips voor het Omgaan met Nachtangst
- Blijf zelf rustig en kalm en ga naar je kind toe.
- Maak je kind niet wakker en pak hem in eerste instantie niet op (dat kan het verergeren).
- Je kunt wel experimenteren met rustige verbale geruststelling.
- Verminder overdag de stress van je kind (wetenschappelijk onderzoek toont dit aan).
- Creëer een slaapritueel dat ontspannend is.
- Zorg ervoor dat je kind voldoende rust krijgt overdag.
- Laat je kind niet te laat opblijven, start iets eerder het slaapritueel.
- Sluit de dag voor je kind goed en liefdevol af.
Nachtangsten zijn in principe onschuldig en zullen vanzelf verdwijnen. Maak je je zorgen? Of heb je vragen over nachtangsten? Een gekwalificeerde slaapcoach kan je ook helpen met hoe je kunt omgaan met nachtangsten en indien nodig verwijzen naar een huisarts of een specialist.
Slaapregressies bij Peuters
Een slaapregressie is een periode waarin je kind tijdelijk slechter slaapt dan je gewend bent. Bij een slaapregressie verandert er vaak niets aan het slaapritueel, maar slapen lijkt ineens een strijd. Dat kan verwarrend zijn, zeker als je dacht dat jullie het slaapritme eindelijk onder de knie hadden. Een slaapregressie is geen terugval omdat je “iets fout doet”. Peuters maken in korte tijd enorme sprongen. Hun hoofd zit vol nieuwe indrukken, vaardigheden en emoties. Dat stopt niet als ze gaan slapen. Integendeel, juist ’s nachts verwerkt hun brein alles wat ze overdag hebben geleerd.
Slaapregressies en Ontwikkelingssprongen
- Sprong 9 (14-19 maanden): je peuter leert verbanden zien.
- Sprong 10 (17-26 maanden): dit is een grote sprong waarbij je peuter leert om te denken in systemen. Dit vraagt veel van het jonge brein. Veel ouders merken dat hun peuter in deze periode intensere emoties laat zien, vaker ‘nee’ zegt en meer behoefte heeft aan controle.
Precies weten wanneer jouw kindje in een sprong zit? Download de Oei, ik Groei! app.
Positieve Kanten van Slaapregressies
Veel ouders ervaren een slaapregressie als iets negatiefs, omdat het invloed heeft op hun eigen nachtrust. Dat is logisch. Toch kun je een slaapregressie ook zien als iets positiefs. Je kind is keihard aan het oefenen.
Ontwikkelingen Rond de 2,5 tot 3 Jaar
Rond de leeftijd van 2,5 tot 3 jaar gebeurt er veel in het leven van je peuter. Het is een periode van enorme groei, waarin je peuter nieuwe vaardigheden ontwikkelt en steeds meer ontdekt over zichzelf en de wereld om zich heen. Deze ontwikkeling is vaak heel zichtbaar, maar kan ook voor wat verwarring zorgen. Zowel voor je kindje als voor jou. Nieuwe mijlpalen, zoals het leren van woorden, het ontdekken van zelfstandigheid of de toename van fantasie, kunnen tijdelijk voor meer onrust zorgen, ook ’s nachts.
Taalontwikkeling en Zelfstandigheid
Rond deze leeftijd gaat de taalontwikkeling razendsnel. Je peuter gebruikt steeds meer woorden, maakt korte zinnen en wordt beter verstaanbaar. Het hoofd is continu “aan”. Je peuter ontdekt steeds meer dat hij een eigen persoon is. Zelf kiezen, zelf doen, zelf beslissen. Dat geeft zelfvertrouwen, maar ook innerlijke onrust. Waar je peuter eerder vooral in het moment leefde, begint hij nu verbanden te leggen. “Als ik dit doe, gebeurt dat.” Ook het woord nee krijgt meer betekenis.
Gemiddelde Slaapbehoefte Peuters
Peuters rond de 2 à 3 jaar hebben gemiddeld iets minder slaap nodig dan daarvoor. Veel kinderen slapen zo’n tien tot elf uur per nacht. De fantasie van peuters groeit enorm. Rollenspellen, verhalen verzinnen en beelden in hun hoofd maken de wereld groter, maar soms ook spannender.
Herken de Signalen van een Slaapregressie
Veel ouders willen graag bevestiging: zit mijn kind in een slaapregressie? Die herkenning geeft houvast. Hoewel ieder kind anders is, zijn er duidelijke signalen die vaak voorkomen bij een slaapregressie. Ook overdag kun je veranderingen merken. Zijn of haar eigen wil sterk laten zien. Belangrijk om te weten: deze signalen ontstaan vaak plotseling, zonder duidelijke oorzaak zoals ziekte.
Duur van een Slaapregressie
Een veelgestelde vraag is: “Wanneer is de slaapregressie bij je peuter voorbij?”. Helaas is daar geen eenduidig antwoord op. Ieder kind is anders en volgt zijn of haar eigen tempo. De duur van een slaapregressie bij peuters varieert van kind tot kind en is afhankelijk van verschillende factoren. Gemiddeld duurt een slaapregressie tussen de 2 en 6 weken, maar sommige kinderen kunnen er korter of langer mee worstelen. Dat betekent niet dat het elke nacht slecht gaat. Vaak zijn er betere en slechtere nachten door elkaar.
Vaste Routines en Nabijheid
Vaste bedtijden en een herkenbaar slaapritueel geven veiligheid. Leg overdag uit dat het nacht is om te slapen en dat jij in de buurt bent. In deze fase kan je peuter meer behoefte hebben aan nabijheid. Te laat naar bed kan de slaap juist slechter maken.
Omgaan met Slaaptekort bij Ouders
Slechte nachten zijn slopend. Over dit onderwerp bestaan veel verschillende meningen. En dat is precies waarom er geen goed of fout antwoord is. Wat voor de ene ouder werkt, voelt voor de andere ouder niet goed. Sommige ouders kiezen ervoor hun peuter even te laten huilen, anderen gaan er direct naartoe. Belangrijk is dat je doet wat bij jou en je kind past. Luister naar je gevoel. Een slaapregressie bij een peuter is vaak geen “manipulatie”, maar een vraag om nabijheid en bevestiging. Dat betekent niet dat je alles loslaat wat je eerder hebt opgebouwd. Het betekent dat je tijdelijk meebeweegt met wat je kind nodig heeft. Je hoeft het niet perfect te doen.
In de meeste gevallen is slaapregressie een natuurlijk proces. Maar als de slaapproblemen langer aanhouden dan verwacht, kan het helpen om met een professional te praten. Bijvoorbeeld als de slaapregressie bij je peuter langer dan 6 weken duurt en je kind verstoorde slaappatronen heeft, veel angstige dromen heeft of als je merkt dat de slaaptekorten de algehele gezondheid en ontwikkeling van je kind beïnvloeden. Een arts of kinderpsycholoog kan je helpen om te onderzoeken of er andere onderliggende problemen zijn, zoals angst, slaapstoornissen of andere medische oorzaken, die de slaap beïnvloeden.
Ondersteuning voor Ouders
Een slaapregressie bij je peuter kan niet alleen zwaar zijn voor je kind, maar het kan ook veel van de ouders vragen. Als je kindje ’s nachts vaak wakker wordt, moeilijk inslaapt of juist vroeg wakker is, kan dit ervoor zorgen dat je zelf slaap tekort komt. En dat is geen kleine zaak. Als ouder is slaap belangrijk voor je eigen gezondheid en welzijn. Het kan frustrerend zijn om te merken dat je slopende nachten hebt, maar dat je kind nog steeds niet in staat lijkt om door te slapen. Slaapgebrek kan het humeur beïnvloeden, wat in sommige gevallen kan leiden tot irritaties of misverstanden tussen partners. Het is heel normaal om je geïrriteerd of gefrustreerd te voelen als je zelf moe bent en het idee hebt dat je je nachtrust niet kunt krijgen. Het kan zelfs invloed hebben op de relatie tussen ouders. Het is belangrijk om te weten dat dit allemaal normaal is en dat jullie niet de enige zijn die zich zo voelen. Ouderschap is een intensieve taak, en wanneer slaapregressies optreden, kan het aanvoelen alsof je even helemaal van het padje raakt. Maar juist in deze periode is het belangrijk om elkaar als partners te steunen. Het kan enorm helpen om samen de situatie te bespreken, je zorgen en frustraties te delen en elkaar waar mogelijk te ontlasten. Misschien kan de ene ouder ’s nachts meer de taak op zich nemen en kan de ander wat extra slaap in de ochtend krijgen, zodat je elkaar ondersteunt. Vergeet niet om ook voor jezelf en elkaar te zorgen, zelfs als je het gevoel hebt dat je weinig energie hebt. Een moment samen zonder kinderen, even een kopje koffie drinken of een korte wandeling maken, kan wonderen doen voor je geestelijke gezondheid.