Eetstoornissen tijdens de zwangerschap: oorzaken, symptomen en behandeling

Een zwangerschap is een periode van grote lichamelijke en hormonale veranderingen, die gepaard gaat met verantwoordelijkheden en vragen die stress en onrust kunnen veroorzaken. Hoewel de algemene verwachting is dat een vrouw tijdens de zwangerschap mag eten wat ze wil, wordt er vaak vergeten om stil te staan bij de mogelijke aanwezigheid van eetstoornissen. Deze aandoeningen kunnen niet alleen vóór, maar ook tijdens en na de zwangerschap aanzienlijke problemen veroorzaken.

De impact van eetstoornissen op vruchtbaarheid en zwangerschap

Eetstoornissen, zoals anorexia nervosa en boulimia nervosa, kunnen verstrekkende gevolgen hebben voor de seksualiteit en vruchtbaarheid van een vrouw. Uitputting, depressie, verlies van libido en het uitblijven van de menstruatie kunnen optreden, wat de vruchtbaarheid kan beïnvloeden. Ondanks het uitblijven van de menstruatie is zwangerschap echter nog steeds mogelijk, wat kan leiden tot ongeplande zwangerschappen die een schok kunnen zijn.

Vrouwen met anorexia nervosa hebben vaak een lager lichaamsgewicht en verstoringen in hun menstruatiecyclus, wat bevruchting bemoeilijkt. Wanneer zwangerschap optreedt, is er een verhoogd risico op complicaties, zoals:

• Baby's met een kleinere zwangerschapsduur
• Vroeggeboorte
• Hogere percentages keizersneden
• Lagere Apgar-scores
• Postpartum risico op depressie

De gevolgen van ondervoeding en overmatige lichaamsbeweging zijn schadelijk voor de foetus en verhogen het risico op miskramen, vroeggeboorte, misvormingen en groeiachterstand.

Oorzaken van eetstoornissen tijdens de zwangerschap

Er zijn diverse biologische, psychologische en sociologische redenen die kunnen bijdragen aan het ontstaan of terugkeren van eetstoornissen tijdens de zwangerschap.

Psychologische factoren

Voor vrouwen met aandoeningen zoals anorexia nervosa kan het verlies van controle, dat inherent is aan zwangerschap en bevalling, een grote uitdaging vormen. Perfectionisme, de wens om een "perfecte" zwangerschap en moeder te zijn door alle aanbevelingen op te volgen, kan leiden tot enorme stress. Deze stress, gecombineerd met de onmogelijkheid van perfectie, vormt een zware last.

Sociologische factoren

Mensen met een lagere relatietevredenheid of minder sociale steun lopen een hoger risico op het ontwikkelen van symptomen van een eetstoornis, waaronder boulimia, eetbuien of een combinatie daarvan.

Biologische en hormonale factoren

Hormonale stoornissen die de smaak en reuk beïnvloeden, kunnen een rol spelen bij het ontstaan van specifieke eetstoornissen. Echter, de precieze mechanismen zijn nog niet volledig duidelijk.

Specifieke eetstoornissen tijdens de zwangerschap

Naast algemene eetstoornissen zoals anorexia en boulimia, kunnen specifieke aandoeningen zich manifesteren tijdens de zwangerschap.

Pica en Pagofagie

Pica is een eetstoornis waarbij naast normaal voedsel regelmatig zaken worden geconsumeerd die geen voedsel zijn, zoals klei, zand, krijt, zeep of ongekookte rijst. Pagofagie is de onweerstaanbare drang om ijs, ijsblokjes of bevroren voedsel te eten. Deze aandoeningen kunnen op elke leeftijd voorkomen, maar bij zwangere vrouwen kunnen ze in elk stadium van de zwangerschap opduiken en meestal verdwijnen na de bevalling.

De oorsprong van deze dwangneuroses is moeilijk te achterhalen. Mogelijke oorzaken die in onderzoek worden geopperd, zijn:

• Honger
• Tekorten aan micronutriënten (zoals ijzer of calcium)
• Maag-darmstoornissen
• Verhoogde blootstelling aan of gevoeligheid voor ziekteverwekkers en toxines
• Culturele factoren
• Hormonale stoornissen die smaak en reuk beïnvloeden

Het eten van oneetbare substanties kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen, waaronder darmobstructie, vergiftiging (inclusief loodvergiftiging) en overdracht van parasieten. Bovendien kunnen sommige stoffen, zoals aarde of klei, de opname van essentiële voedingsstoffen zoals ijzer belemmeren.

Hyperemesis Gravidarum

Hyperemesis gravidarum is een aandoening die gekenmerkt wordt door braakneigingen die veel ernstiger zijn dan het typische ochtendbraken. Hoewel misselijkheid en braken in het eerste trimester normaal zijn, kan deze aandoening leiden tot ondervoeding en uitdroging.

Symptomen en signalen van een eetstoornis tijdens de zwangerschap

Het is belangrijk om alert te zijn op de signalen die kunnen wijzen op een eetstoornis tijdens de zwangerschap. Naast de typische symptomen van eetstoornissen, kunnen specifieke zwangerschapsgerelateerde signalen zorgwekkend zijn:

• Voortdurende zorgen over gewichtstoename en extreme maatregelen om dit te voorkomen.
• Een ongemakkelijk gevoel bij de lichamelijke veranderingen van de zwangerschap.
• Aanhoudende misselijkheid, braken of verminderde eetlust die verder gaat dan normaal ochtendbraken.
• Het obsessief bezig zijn met eten of juist niet eten.
• Compensatiedrang, ook wel bewegingsdrang genoemd, waarbij de drang ontstaat om continu te bewegen om het geconsumeerde voedsel te compenseren.
• Overmatig overgeven, diëten, laxeren of sporten als vorm van compensatie.
• Het verbergen van eetgedrag of het vermijden van sociale situaties die met eten te maken hebben.

Lichamelijke symptomen kunnen zijn:

• Vaak koud hebben
• Bleek zien
• Haaruitval
• Uitblijven van de menstruatie (hoewel zwangerschap nog steeds mogelijk is)
• Verminderd geheugen en concentratieproblemen
• Stemmingwisselingen, prikkelbaarheid of boosheid zonder duidelijke reden
• Problemen in relaties met partner, familie en vrienden
• Minder plezier in activiteiten die voorheen leuk waren
• Zich steeds vaker terugtrekken uit schaamte

Het is cruciaal om te beseffen dat eetproblemen meestal niet vanzelf overgaan en dat beginnende eetproblemen kunnen evolueren tot ernstige eetstoornissen. Hoe eerder hulp wordt gezocht, hoe beter de vooruitzichten.

Behandeling en ondersteuning

Het aanpakken van een eetstoornis tijdens de zwangerschap vereist een multidisciplinaire aanpak, waarbij verschillende gezondheidsprofessionals samenwerken.

Psychotherapie

Cognitieve gedragstherapie (CGT) helpt bij het veranderen van negatieve gedachten over zichzelf, eetgedrag en het lichaam. Tijdens CGT wordt onderzocht welke ideeën en verwachtingen men heeft, of deze helpend zijn en of ze overeenkomen met de werkelijkheid. Het doel is om anders te leren denken, wat leidt tot een beter gevoel.

Interpersoonlijke therapie richt zich op relaties met anderen. Het helpt bij het herkennen en aanpakken van problemen in relaties, zoals verlies, conflicten of moeite met het aangaan van relaties. Dit kan het zelfvertrouwen vergroten.

Medische en diëtistische begeleiding

Samenwerken met een diëtist die gespecialiseerd is in eetstoornissen is essentieel om een gezond en gebalanceerd voedingspatroon te ontwikkelen dat voldoet aan de behoeften van zowel de moeder als de baby. Het is ook belangrijk om de verloskundige of gynaecoloog op de hoogte te stellen van de worstelingen, zodat de monitoring van de zwangerschap kan worden aangepast indien nodig.

Ervaringsdeskundigheid

Praten met iemand die zelf een eetprobleem of eetstoornis heeft gehad, kan enorm opluchten. Ervaringsdeskundigen kunnen zich goed inleven, steun bieden en praktische tips geven. Hun inzichten kunnen bewustwording creëren en motiveren tot verandering.

Wat kunt u zelf doen?

Als u zich zorgen maakt over uw eetstoornis en een mogelijke zwangerschap, is het belangrijk om:

• Hulp te zoeken: Ga zo snel mogelijk op zoek naar professionele hulp. Een eetprobleem kan geleidelijk erger worden en uw leven gaan beheersen.
• Erover te praten: Praat met mensen die u goed kent, zoals familie, vrienden, een docent of trainer.
• Erkenning te zoeken: Besef dat u niet de enige bent. Eetproblemen komen veel voor en het kan opluchten om te praten met anderen die een vergelijkbare ervaring hebben.

Een huisarts kan een eerste onderzoek uitvoeren, inclusief metingen van lengte, gewicht, bloeddruk en hartslag, en mogelijk bloed- en urineonderzoek. Het is belangrijk te erkennen dat het ontkennen van het probleem een veelvoorkomend symptoom is van een eetstoornis.

Dr. Anna Glezer, een clinicus met gezamenlijke aanstellingen in reproductieve psychiatrie en OB/GYN-afdelingen aan het UCSF Medical Center, benadrukt het belang van multidisciplinaire zorg voor vrouwen met eetstoornissen die zwanger willen worden of zwanger zijn. Herstel van een eetstoornis vóór de zwangerschap wordt sterk aangeraden.

tags: #eetstoornis #tijdens #zwangerschap