Het afleren van de speen is een veelbesproken onderwerp onder ouders, en de ervaringen hiermee lopen sterk uiteen. Veel ouders worstelen met het moment waarop en de manier waarop ze hun kind van de speen kunnen laten afscheid nemen. Dit artikel bundelt diverse ervaringen en tips om ouders te ondersteunen bij dit proces.
De behoefte aan zuigen en de rol van de speen
Zuigbehoefte bij zuigelingen
Zuigelingen hebben van nature een grote zuigbehoefte. Een fopspeen kan voor veel ouders een uitkomst bieden om deze behoefte te vervullen, met name tussen de voedingen door. Voor pasgeboren baby's is een fopspeen een prima middel, en het wordt zelfs geassocieerd met een verlaagde kans op wiegendood.
De speen als troost en veiligheid
Naarmate een kind ouder wordt, verandert de rol van de speen. Rond de leeftijd van een jaar, wanneer de zuigbehoefte afneemt, wordt de speen vaak een bron van veiligheid en troost. Veel kinderen gebruiken de speen ook om rustig te worden en in slaap te vallen.
Wanneer stoppen met de fopspeen?
Adviezen van experts
Het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid adviseert om het speenzuigen af te bouwen rond de eerste verjaardag van het kind. Het is belangrijk om in ieder geval te stoppen voordat het kind vijf jaar oud is, omdat het melkgebit dan gaat wisselen. Langdurig speenzuigen kan invloed hebben op de stand van de kaken en de tanden, en kan ertoe leiden dat tanden scheef gaan staan.
Duimzuigen versus speenzuigen
Hoewel duimzuigen ook invloed kan hebben op het gebit, is een fopspeen over het algemeen makkelijker af te leren. Het advies is om het zuigen op de duim of speen te beëindigen voordat de permanente tanden doorkomen, rond het zesde levensjaar.
Methoden en tips voor het afleren van de speen
Geleidelijke aanpak versus cold turkey
Veel kinderen raken gehecht aan de speen, en het in één keer afnemen kan voor zowel kind als ouder een grote stap zijn. Een geleidelijke aanpak, bijvoorbeeld via een stappenplan, wordt vaak als minder ingrijpend ervaren. Dit kan inhouden:
- De speen niet meer geven in 'geen-stress-situaties' en afleiden bij vragen.
- Overdag bij huilbuien andere troost bieden, maar de speen nog toestaan tijdens het slapen.
- De speen alleen nog toestaan om 's avonds in slaap te vallen.
- De speen volledig uit de slaapkamer bannen.
Het is belangrijk om deze stappen duidelijk uit te leggen aan het kind en een afscheidsritueel te bedenken.
Creatieve afscheidsrituelen
Er zijn diverse creatieve manieren om samen met het kind afscheid te nemen van de fopspeen:
- Belonen: Het kind belonen met een knuffel, pop of ander speelgoed.
- Doorgeven: De speen symbolisch doorgeven aan een pasgeboren baby.
- Fopspeenfee: De speen aan de 'fopspeenfee' geven in ruil voor een klein cadeautje.
- Begraven: De speen begraven in de tuin, eventueel met bloemenzaadjes erbij.
Wat te verwachten bij het stoppen met de speen
Emotionele reacties van het kind
Het stoppen met de speen kan gepaard gaan met verdriet, huilen en moeite met inslapen. Ouders wordt geadviseerd om standvastig te blijven, maar ook om het verdriet van het kind te erkennen en te troosten. Het creëren van een rustgevend bedritueel, zoals zingen of voorlezen, kan helpen.
Belang van de juiste timing
Het is raadzaam om het stoppen met de speen niet te plannen rondom drukke periodes, zoals feestdagen, verjaardagen of de start van de peuterspeelzaal. Een rustige periode zonder al te veel veranderingen in het leven van het kind is ideaal.
Persoonlijke ervaringen van ouders
Ouders delen uiteenlopende ervaringen. Sommigen zien snelle resultaten na een paar lastige nachten, terwijl anderen merken dat het langer duurt. Er zijn ook ouders die ervoor kiezen om de speen tijdelijk terug te geven wanneer er te veel veranderingen tegelijk plaatsvinden, zoals de overgang naar een groot bed of zindelijkheidstraining.
- Een moeder beschrijft hoe de speen onverwacht kapot ging, wat leidde tot een drastische maar succesvolle stop. Het kind begreep de uitleg en accepteerde de situatie.
- Een andere ouder deelt dat het afleren van de speen na een week intensief proberen tot succes leidde, met een kind dat sindsdien geen gemiep meer vertoont.
- Sommige ouders ervaren dat hun kind, ondanks het stoppen met de speen, nog steeds moeite heeft met inslapen en onrustig is. Dit kan leiden tot het teruggeven van de speen voor de nachtrust.
- Een ouder geeft aan dat het afleren van de speen succesvol was nadat het kind de speen aan Sinterklaas gaf voor Babypiet.
- Ervaringen met het afleren van duimen worden ook gedeeld, waarbij soms een vieze smaak op de duim of een duidelijke uitleg hielp.
Aanbevelingen en overwegingen
Het belang van consequent zijn
Consistentie is cruciaal bij het afleren van de speen. Ouders die twijfelen of toegeven aan 'noodgevallen' maken het proces vaak langer en moeilijker. Duidelijke afspraken en het consequent naleven ervan, ook in bed of tijdens autoritten, zijn essentieel.
De speen als hulpmiddel, niet als noodzaak
Voor sommige kinderen is de speen een belangrijk houvast en troostmiddel, zeker wanneer ze prikkelgevoelig zijn. Het is belangrijk om dit gevoel van veiligheid niet zomaar weg te nemen, maar te kijken naar alternatieven of een geleidelijke overgang.
Professionele hulp
Logopedisten adviseren dat kinderen na het eerste levensjaar overdag geen speen meer gebruiken in verband met de spraakontwikkeling. Voor ouders die moeite hebben met het afleren van de speen, zijn er cursussen en coachingstrajecten beschikbaar die specifieke handvatten bieden.