Geboorte en Tradities van het Nederlandse Koninklijk Huis

Ieder nieuw geboren lid van het Koninklijk Huis neemt een plaats in de lijn van troonopvolging in. Als de zittende Koning(in) of de vermoedelijke troonopvolger een kind krijgt, zijn daaraan tradities verbonden.

Aankondiging en Officiële Meldingen

De aankondiging van een zwangerschap en de bekendmaking van een geboorte gebeurt door de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). De regering doet van de geboorte ook mededeling aan de Staten-Generaal en houdt zo spoedig mogelijk een felicitatietoespraak in de Eerste en Tweede Kamer.

Traditionele Ceremonies en Gebruiken

Doorgaans wordt er door de ministerraad een vlaginstructie uitgegeven en wordt er op alle overheidsgebouwen een dag met oranje wimpel gevlagd. Vanaf de geboorte van Prins Willem-Alexander doet de ouder aangifte bij de gemeente waar het kind geboren is. Bij het aangeven van een vermoedelijke troonopvolger zijn de minister-president en de vice-president van de Raad van State als getuigen aanwezig.

De Doopperchtigheid

De doopplechtigheid was vroeger de eerste gelegenheid waarbij een nieuw lid van het Koninklijk Huis te zien was. De doop van een vermoedelijke troonopvolger vindt doorgaans plaats tijdens een kerkdienst. Voor Prinses Wilhelmina werd een speciale doopjurk ontworpen.

Voor andere leden van het Koninklijk Huis is de doopplechtigheid in het begin van deze eeuw meer en meer een privégebeurtenis geworden. De gelegenheid is versoberd en vindt veelal in besloten kring plaats. De kapel bij Paleis Het Loo wordt daarvoor vaak gebruikt.

Samenstelling en Titels van de Koninklijke Familie

De koninklijke familie is in Nederland de familie van de koning. Hieronder vallen zijn kinderen en moeder, maar ook de levende nazaten van zijn voorgangers (oftewel, de broers, tantes, neven en nichten van koninklijke afstamming, concreet gaat het om de nazaten van Juliana), evenals de echtgenoten van deze personen. Een klein deel van de familie behoort tevens tot het Koninklijk Huis.

Niet alle familieleden hebben dynastieke titels gekregen. De prinsen Maurits en Bernhard en hun echtgenotes zijn sinds het aantreden van Willem-Alexander als koning geen lid meer van het Koninklijk Huis.

Historische Uitbreiding en Afschaffing van Onderscheid

Prins Bernhard jr. hing het voortbestaan van de koninklijke familie aan het begin van de 20e eeuw nog aan een zijden draadje, met de vier dochters van koningin Juliana en prins Bernhard (Beatrix, Irene, Margriet en Christina), de veertien kleinkinderen en tot nu toe drieëndertig wettige achterkleinkinderen, is de familie flink uitgebreid. Het vroeger bestaande verschil tussen wettige en onwettige kinderen was overigens in strijd met het gelijkheidsbeginsel en is intussen afgeschaft.

Adellijke Titels en Predicaten

De adellijke titel prins de Bourbon de Parme betreft de kinderen van prinses Irene; zij zijn in 1996 bij Koninklijk Besluit in de Nederlandse adel opgenomen. Haar kinderen zijn geen lid van het Nederlandse Koninklijk Huis, maar mogen zich allen prins en prinses uit het huis De Bourbon de Parme noemen met het predicaat Koninklijke Hoogheid. Deze titel is tevens erfelijk.

De overige titels worden alleen nog gegeven bij Koninklijk Besluit, voorheen waren de titels Prins der Nederlanden en Prins van Oranje-Nassau nog erfelijk. De kinderen van prinses Irene dienen (net als de kinderen van prinses Beatrix) aan te worden gesproken met het predicaat Koninklijke Hoogheid en zijn hiermee dus hoger in rang dan de kinderen van prinses Margriet, die het predicaat Hoogheid hebben.

Geboorte en Vroege Leven van Koning Willem-Alexander

Willem-Alexander Claus George Ferdinand Prins van Oranje, Prins der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, Jonkheer van Amsberg is het oudste kind van koningin Beatrix en prins Claus van Amsberg. Hij wordt officieel aangeduid als Zijne Koninklijke Hoogheid de Prins van Oranje, de titel die hij als beoogde troonopvolger draagt.

Op 30 april zal hij in Amsterdam worden ingehuldigd als Koning der Nederlanden. Op 27 april 1967 werd Willem-Alexander geboren in het Academisch Ziekenhuis in Utrecht. Hij woog 3850 gram en was 50 centimeter lang. Op vijf plaatsen in het koninkrijk werden naar traditie 101 saluutschoten afgevuurd. De volgende dag werd er in het land uitbundig gevlagd en alle schoolkinderen kregen een dag vrij. Vanaf zijn geboorte was hij, na zijn moeder, eerste in lijn van troonopvolging.

Prins Claus deed op 2 mei aangifte bij de burgerlijke stand in het stadhuis van Utrecht. Wij noemen hem Alexander, aldus de vader, maar de officiële roepnaam werd Willem-Alexander. Op 2 september 1967 werd hij gedoopt als lid van de Nederlandse Hervormde Kerk. De doopdienst vond plaats in de Grote of Sint Jacobskerk te Den Haag en werd geleid door hofpredikant ds. H. Toen zijn moeder in 1980 koningin werd, werd haar oudste zoon automatisch ‘Prins van Oranje’ en toen de prins 18 jaar was, werd hem zitting verleend in de Raad van State. Op grond van de Wet Financieel Statuut Koninklijk Huis kreeg de prins recht op een uitkering uit de staatskas.

Jeugd en Opleiding

Willem-Alexander woonde in zijn jeugd op Kasteel Drakensteyn in het dorp Lage Vuursche. Hij ging naar de Nieuw Baarnse School en later het Baarnsch Lyceum. De middelbare school vervolgde hij in 1981 bij het Vrijzinnig-Christelijk Lyceum in Den Haag. Vervolgens haalde hij een International Baccalaureate aan het Atlantic College in Llantwit Major, in Wales. Daarna studeerde hij geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Leiden. In zijn studententijd kreeg hij de bijnaam “Prins Pils” wegens het enthousiasme waarmee hij zich in het studentenleven stortte.

Na het behalen van zijn bul begon de voorbereiding op het koningschap. Willem-Alexander volgde meerdere cursussen onder andere bij de Rijksluchtvaartschool (RLS), waar hij zijn vliegbrevet haalde, en bij de Koninklijke Landmacht. Zijn dienstplicht had hij al bij de Koninklijke Marine vervuld.

Publieke Optredens en Sportieve Activiteiten

Tegelijkertijd begon hij zich meer in het openbare leven te profileren. Hij vervulde representatieve taken bij officiële evenementen en kon kennis opdoen door bezoeken af te leggen aan gemeenten, provincies en maatschappelijke instellingen. Regelmatig vertegenwoordigt Willem-Alexander het koninklijk huis bij officiële evenementen in binnen- en buitenland. Na de stage bij de luchtmacht hield de prins zich aanvankelijk bezig met de rechterlijke macht, het binnenlands bestuur, en vanaf 1997 met het Nederlandse bedrijfsleven.

Als sportliefhebber kreeg de prins veel sympathie onder de bevolking, maar zorgde hij ook voor enkele relletjes. In 1986 reed hij onder de naam W.A. van Buren de Elfstedentocht uit. Zijn kleding, een Playboy-broek en een Marlboro-jack, veroorzaakte hierbij enige opschudding. In 1992 liep hij met onder meer Gerrie Knetemann de marathon van New York uit. Het gedrag van Willem-Alexander tijdens de Olympische Spelen van 1996 in Atlanta veroorzaakte opnieuw opschudding. Zo zong hij vanaf de tribune Wat zijn de Yanken stil mee en bestormde hij enthousiast in korte broek het hockeyveld nadat de dames brons gewonnen hadden om vervolgens uitbundig “mee te hossen”. Sommigen waren van mening dat een kroonprins zich toch representatiever moest gedragen. In een opiniepeiling gaf ruim 80% van de Nederlanders aan het gedrag van de prins wel te waarderen.

Lidmaatschap van het Internationaal Olympisch Comité

In 1998 werd Willem-Alexander lid van het Internationaal Olympisch Comité. Hoewel aanvankelijk de Nederlandse politiek niet onverdeeld enthousiast was over het lidmaatschap van de Nederlandse kroonprins bij een door corruptie en schandalen geplaagde organisatie, mocht Willem-Alexander lid worden van het IOC.

Verloving en Huwelijk

Koningin Beatrix maakte op 30 maart 2001 tijdens een rechtstreekse televisie-uitzending de verloving bekend van de kroonprins met de Argentijnse Máxima Zorreguieta. Haar vader Jorge Zorreguieta bleek ten tijde van de militaire dictatuur onder generaal Jorge Videla minister te zijn geweest van Landbouw en Veeteelt. Haar vader was daarom niet bij de huwelijksvoltrekking aanwezig.

Controverse rondom de vader van Máxima

Vlak na de bekendmaking van de verloving zei Máxima dat haar kersverse verloofde “een beetje dom” geweest was, toen deze op 7 maart van dat jaar tijdens een persontmoeting in New York verwees naar een ingezonden brief in de Argentijnse krant La Nación. Kort daarvoor was de publicatie van een boek over Videla aangekondigd. De schrijvers hadden in de Nederlandse krant NRC Handelsblad aangegeven dat volgens hen de vader van Máxima een coördinerende rol had gespeeld bij het voorbereiden van de staatsgreep die het dictatoriale regime van Videla aan de macht zou brengen. Het boek was gebaseerd op interviews. Willem-Alexander gaf aan dat de interviews nooit hadden plaatsgevonden en verwees naar de brief waarin dat zou staan. Hij suggereerde dat het schrijven afkomstig was uit een betrouwbare bron, hoewel hij tegelijkertijd aangaf niet te weten wie de brief geschreven had. Kort daarna bevestigde hij tegenover de tv-camera's van de staatstelevisie NOS dat hij achter zijn woorden stond.

Het schrijven bleek afkomstig van Videla, waardoor in Nederland de betrouwbaarheid ontkend werd. Ook bleek Videla niet specifiek te ontkennen dat de vraaggesprekken nooit hadden plaatsgevonden. Hij betwistte slechts de juistheid van zijn uitspraken. Dat Videla de brief geschreven had, was duidelijk: zijn naam stond eronder.

Tijdens een interview op de dag van de bekendmaking van zijn verloving met opnieuw de Nederlandse pers, vertelde Willem-Alexander dat zijn doorverwijzing “stom” was geweest en wachtte vervolgens op een reactie van zijn verloofde die naast hem zat. Máxima reageerde met de opmerking: “Je was een beetje dom”. Haar woorden leidden tot grote hilariteit in het hele land. Minister-president Wim Kok had op de dag van de uitspraak in New York Willem-Alexander terechtgewezen voor de tv-camera's van de NOS. Volgens Kok had de prins beter niet naar de brief kunnen verwijzen.

Het Koninkingschap van Willem-Alexander

Willem-Alexander Claus George Ferdinand, koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, jonkheer van Amsberg (Utrecht, 27 april 1967) is sinds 30 april 2013 Koning der Nederlanden. Hij is het oudste kind uit het huwelijk van Beatrix, prinses der Nederlanden, en Claus, prins der Nederlanden, jonkheer van Amsberg.

Kroonprinses Beatrix werd in de avond van 25 april 1967 opgenomen in het Academisch Ziekenhuis Utrecht. Twee dagen later kwam prins Willem-Alexander ter wereld. Op vijf plaatsen in het koninkrijk werden naar traditie 101 saluutschoten afgevuurd. Bij zijn geboorte was hij tweede in lijn voor de troonopvolging.

Ceremoniële Taken en Symboliek

Willem-Alexander, Willem is traditioneel de eerste naam van een Oranje-troonopvolger. Prins Claus verklaarde bij de geboorteaangifte dat hij en zijn echtgenote Alexander een leuke naam vonden. Er zou geen historische betekenis zijn. Saillant detail is dat het de eerste twee namen zijn van de indertijd laatste Nederlandse koning, Willem III.

Voorbereiding op het Koningschap

Toen de prins de leeftijd van achttien jaar bereikte, werd hem zitting verleend in de Raad van State, het hoogste adviescollege van de Nederlandse regering. Sindsdien heeft hij ook recht op een toelage uit de staatskas. In juli 1985 behaalde hij op zijn school in Wales een International Baccalaureate. Zijn militaire dienstplicht vervulde hij van augustus 1985 tot januari 1987 bij de Koninklijke Marine, onder meer aan boord van Hr. Ms. Tromp en Hr. Ms. Abraham Crijnssen. Daarna studeerde hij vanaf augustus 1987 geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Leiden, waar ook zijn moeder en zijn grootmoeder hadden gestudeerd. Tijdens zijn studententijd was de prins lid van de Leidse Studenten Vereniging Minerva. Zijn studentenhuis, dat hij met drie huisgenoten deelde, stond aan het Rapenburg 116.

In april 1990 werd hij benoemd tot adjudant van zijn moeder in buitengewone dienst. De benoeming ging in op zijn 23ste verjaardag. In 1993 behaalde Willem-Alexander zijn doctoraal examen geschiedenis; zijn afstudeerscriptie ging over de Nederlandse reactie op het besluit van Frankrijk om binnen de NAVO een 'status aparte' in te nemen. Na het behalen van zijn bul begon zijn voorbereiding op het koningschap. Willem-Alexander volgde meerdere cursussen bij de Koninklijke Landmacht. Tegelijkertijd begon hij zich meer in het openbare leven te profileren. Jaarlijks verscheen hij als kroonprins ongeveer 110 keer bij officiële gelegenheden.

Specialisatie en Internationale Betrokkenheid

Na zijn stage bij de luchtmacht hield de prins zich aanvankelijk bezig met de rechterlijke macht, het binnenlands bestuur en vanaf 1997 met het Nederlandse bedrijfsleven. Daarnaast specialiseerde hij zich in het waterbeheer, een onderwerp dat zijn vader hem aan de hand deed. Hij volgde hier voor colleges bij het IHE Delft Institute for Water Education in Delft onder leiding van professor d'Angremond. Na zijn studie in Wales behaalde Willem-Alexander zijn eerste vliegbrevet. Hij vervolgde zijn opleiding bij de KLM Flight Academy. Sinds halverwege jaren negentig is hij twee keer per maand gastvlieger bij KLM Cityhopper. Op die manier komt hij aan de minimale eis van 150 vlieguren per jaar om zijn vliegbrevet te mogen behouden. Eerder vloog hij als gastvlieger bij Martinair. Onder meer vloog hij met de Fokker 70 en de Fokker F27 Friendship.

Als piloot deed hij vrijwilligerswerk voor de African Medical Research and Education Foundation en Kenya Wildlife Service in 1989, respectievelijk 1991.

Omgang met Kritiek en Controverses

Tijdens het staatsbezoek aan Australië in 2016 vloog Willem-Alexander met het regeringstoestel, de PH-KBX, ook een Fokker 70. In 1986 reed hij onder de schuilnaam W.A. van Buren de Elfstedentocht uit. Zijn kleding, een Playboy-broek en een Marlboro-jack, veroorzaakte in de media enige opschudding, omdat hij met de opzichtige logo's in feite reclame maakte.

Het gedrag van Willem-Alexander tijdens de Olympische Spelen van 1996 in Atlanta veroorzaakte opnieuw opschudding. Zo zong hij vanaf de tribune Wat zijn de Yanken stil mee en bestormde hij enthousiast in korte broek het hockeyveld, nadat de dames brons gewonnen hadden om vervolgens uitbundig "mee te hossen". De krant NRC Handelsblad noemde het gedrag "een kroonprins onwaardig".

Met de kroonprins was bij zijn aanstelling door het kabinet afgesproken dat hij zich binnen het IOC niet met politiek zou bezighouden en zich daarom zou onthouden van stemmingen die politiek gevoelig lagen. Tevens werd vastgelegd dat hij zijn IOC-functie zou neerleggen op het moment dat hij koning werd. Aanvankelijk was de Nederlandse politiek niet onverdeeld enthousiast over zijn lidmaatschap bij een door corruptie en schandalen geplaagde organisatie. Binnen het IOC heeft hij zich vooral ingezet voor het stimuleren van sport in Afrika. Vlak voordat hij koning werd, legde hij zijn taken als IOC-lid neer. Statutair betekende dit dat zijn ontslag bij de sessie van 6 tot en met 8 september 2013 in Buenos Aires goedgekeurd moest worden. Het ging vervolgens eind 2013 in.

Verwijzing naar Videla en Reactie van de Kroonprins

Op 7 maart 2001 verwees Willem-Alexander tijdens een persontmoeting in New York naar een ingezonden brief in de Argentijnse krant La Nación. Kort daarvoor was de publicatie van een boek over de voormalige Argentijnse dictator Jorge Videla aangekondigd. De schrijvers hadden in de Nederlandse krant NRC Handelsblad aangegeven dat volgens hen de vader van Máxima (met wie hij toen al een affectieve relatie onderhield) een coördinerende rol had gespeeld bij het voorbereiden van de staatsgreep die het dictatoriale regime van Videla aan de macht bracht. Het boek was gebaseerd op interviews. Willem-Alexander gaf aan dat de interviews nooit hadden plaatsgevonden en verwees naar de brief waarin dat zou staan. Hij suggereerde dat het schrijven afkomstig was uit een betrouwbare bron, hoewel hij tegelijkertijd aangaf niet te weten wie de brief geschreven had. Het schrijven bleek afkomstig van Videla, waardoor in Nederland de betrouwbaarheid in twijfel getrokken werd. Ook bleek Videla niet te ontkennen dat de vraaggesprekken hadden plaatsgevonden. Hij betwistte slechts de juiste weergave van zijn uitspraken. Minister-president Wim Kok bekritiseerde op de dag van de uitspraak in New York Willem-Alexander voor de tv-camera's van de NOS. Volgens Kok had de prins beter niet naar de brief kunnen verwijzen. Tijdens een interview op de dag van de bekendmaking van zijn verloving met opnieuw de Nederlandse pers, erkende Willem-Alexander dat zijn verwijzing "stom" was geweest. Hij wachtte vervolgens op een reactie van zijn verloofde, die naast hem zat.

Inhuldiging en Symbolische Betekenis

Een Nationaal Comité Inhuldiging, onder voorzitterschap van Hans Wijers coördineerde de feestelijkheden rond de inhuldiging. Een van de initiatieven was de publicatie van een Droomboek.

Koningin Beatrix maakte op 30 maart 2001 tijdens een rechtstreekse televisie-uitzending de verloving bekend van de kroonprins met de Argentijnse Máxima Zorreguieta. Haar vader, Jorge Zorreguieta, bleek ten tijde van de militaire dictatuur (1976-1983) onder generaal Jorge Videla staatssecretaris te zijn geweest van Landbouw en Veeteelt. Minister-president Wim Kok schakelde minister van Staat Max van der Stoel in om haar vader te overtuigen de huwelijksvoltrekking niet bij te wonen, hetgeen hem lukte. Tijdens de traditionele rijtoer door de stad werd door republikeinen en sympathisanten van de Dwaze Moeders gedemonstreerd op het Koningsplein. Ook werd een plastic zakje met witte latexverf tegen de Gouden Koets gegooid.

Vakantiehuis in Mozambique en Kritiek

Willem-Alexander woonde met zijn gezin eerst in Villa Eikenhorst op Landgoed De Horsten in Wassenaar en Voorschoten, dat sinds november 2017 zijn persoonlijk eigendom is. De deelname stuitte op kritiek in de Nederlandse samenleving. Critici, onder wie veel leden van de Tweede Kamer en ook een deel van het kabinet, vonden het ongepast om een luxe vakantiehuis te laten bouwen in een zeer arm land als Mozambique. Willem-Alexander had ook aandelen in de organisatie Machangulo SA, die fungeert als een vereniging van huiseigenaren en het project beheert. Administratiekantoor Machangulo. De bedoeling daarvan was dat het kroonprinselijk paar in het licht van de kritiek naar buiten toe de indruk wilde geven dat het meer afstand genomen had tot het project.

Reactie op de Coronacrisis

Op 16 maart 2020, de dag van de aankondiging van de zogenaamde 'intelligente lockdown' in Nederland, zond het koningspaar een mededeling uit om steun te betuigen aan onder andere patiënten en het zorgpersoneel. Op 20 maart sprak de Koning op de televisie het Nederlandse volk toe. In de maanden erna bezochten de koning en/of de koningin (zorg)instellingen, bedrijven en ook horecazaken om zich op de hoogte te stellen van de specifieke problemen en oplossingen waarmee die in het kader van de coronacrisis te maken kregen, al in de eerste weken van de lockdown bijvoorbeeld bij het RIVM, het ministerie van VWS en het Landelijke Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding in het Erasmus MC in Rotterdam. Andere geplande bezoeken werden juist vanwege de coronacrisis uitgesteld of geannuleerd, zoals Koningsdag.

Op 13 oktober 2020 drong premier Mark Rutte in een persconferentie, die de tweede 'gedeeltelijke lockdown' aankondigde, er bij de Nederlandse bevolking op aan in de aanstaande herfstvakantie het land niet te verlaten. De vrijdag daarna vloog het koningspaar desondanks met hun drie kinderen met het regeringsvliegtuig naar hun eigen vakantiehuis in Griekenland. In de wekelijkse persconferentie na de ministerraad op diezelfde vrijdag gaf vicepremier Hugo de Jonge aan niets van een mogelijke vakantie van het koninklijk gezin af te weten. In een videoboodschap, uitgezonden op 21 oktober 2020, sprak de koning in een persoonlijke boodschap het Nederlandse volk toe.

Neerleggen Militaire Functies en Symbolische Betekenis

Per 30 april 2013 legde prins Willem-Alexander zijn taken neer als militair. De Grondwet verbiedt namelijk dat militairen deel uitmaken van de regering en de koning is daar het hoofd van. Op de dag van zijn inhuldiging werd hem daarom eervol ontslag verleend. Hij kondigde aan dat hij, bij ceremonies, militaire uniformen zou kunnen blijven dragen, zonder rangonderscheidingstekens. De epauletten die de rang aangeven werden vervangen door het embleem van het Koninklijk distinctief.

Voorzitter van Belangrijke Adviesorganen

Voorzitter Adviesgroep Water en Sanitaire Voorzieningen van de Verenigde Naties. Sinds eind 2006, kort voor het vertrek van scheidend secretaris-generaal Kofi Annan. Bij zijn aantreden als koning op 30 april 2013 legde Willem-Alexander de meeste van zijn officiële executieve functies neer. Als reden werd gegeven dat hij een "koning van iedereen" wilde zijn, waarbij volgens hem geen executieve functies hoorden van een beperkt aantal organisaties. Als koning is Willem-Alexander automatisch voorzitter van de Raad van State.

Onderscheidingen en Jubilea

Als zoon van de voormalige regerende Nederlandse koningin werd Willem-Alexander automatisch ridder in de Orde van de Gouden Leeuw van Nassau. Op zijn achttiende verjaardag werd hij, volgens traditie, onderscheiden met de hoogste Nederlandse civiele onderscheiding, het grootkruis in de Orde van de Nederlandse Leeuw. In april 2017 waren er ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van de koning speciale evenementen georganiseerd. Ter gelegenheid van zijn tienjarig koningschap in 2023 sprak Willem-Alexander in tien podcastafleveringen met Edwin Evers over de afgelopen tien jaren.

tags: #geboorte #koninklijke #familie