Aantal Verloskundigen in Nederland: Een Stagnatie in Groei
Het aantal praktiserende verloskundigen in Nederland heeft in 2023 voor het eerst een stagnatie in groei laten zien. Deze trend wordt toegeschreven aan de vergrijzing binnen de beroepsgroep en een afvlakkende instroom in het vak. Gelijktijdig blijft het verschil in werkzame uren significant: praktijkhouders werken gemiddeld 60 uur per week, terwijl verloskundigen in loondienst of in ziekenhuizen tussen de 27 en 44 uur per week werken.
Hoewel het aantal BIG-geregistreerde verloskundigen in 2023 hoger lag dan in voorgaande jaren, is het aantal daadwerkelijk praktiserende verloskundigen vorig jaar gedaald. Dit is een opmerkelijke ontwikkeling die te wijten is aan uitstroom door pensionering, vervroegde uittreding en vertragingen in de opleidingsinstroom.
Arbeidsmarkt en Werkdruk van Verloskundigen
De omvang van de groep werkzame verloskundigen is tussen 2018, 2021 en 2023 qua werkzame uren nagenoeg gelijk gebleven. Uit de Nivel-registratie van 2023 blijkt dat 60% van de deelnemende verloskundigen zelfstandig gevestigd is en een eigen praktijk in de eerste lijn runt. Van deze groep werkt bijna driekwart fulltime (0,91 fte). Wanneer beschikbaarheids- en achterwachtdiensten worden meegerekend, komt het gemiddelde werkweek van deze groep uit op ruim 60 uur.
De respons op de Nivel-peiling, waar ook niet-werkzame verloskundigen voor werden uitgenodigd, toont aan dat pensionering niet de enige reden is voor uitstroom uit het beroep. In 2023 werd een brede groep verloskundigen uitgenodigd voor deelname aan de Nivel-peiling, waaronder leden van de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV), eerdere deelnemers aan de Nivel-beroepenregistratie, en zowel werkzame als niet-werkzame verloskundigen via diverse kanalen. Er werden 816 volledig ingevulde vragenlijsten geanalyseerd. De responsgroep bevatte een relatieve oververtegenwoordiging van verloskundigen werkzaam in de eerste lijn en verloskundigen die al langer in het vak zitten.
Historisch Perspectief: Nivel Onderzoek naar Verloskundigen
Het Nivel verricht al sinds 1983, in samenwerking met de beroepsvereniging KNOV, onderzoek naar de arbeidsmarkt van verloskundigen in Nederland. Deze langdurige monitoring biedt waardevolle inzichten in de ontwikkelingen binnen de beroepsgroep.
De Natuurlijke Bevalling: Een Gedetailleerd Overzicht
Een bevalling is een uniek proces dat voor elke vrouw anders verloopt en van tevoren niet volledig te voorspellen is. Niettemin kan het helpen om een globaal beeld te hebben van de verschillende fasen die een natuurlijke bevalling doorloopt. Met een natuurlijke bevalling wordt hier bedoeld: een bevalling die spontaan op gang komt, zonder significante complicaties verloopt en waarvoor geen medische interventie nodig is.
Wat is een Vaginale Bevalling?
Een natuurlijke bevalling wordt ook wel een vaginale bevalling genoemd, wat betekent dat de baby via de vagina ter wereld komt. Ongeveer 83% van de zwangere vrouwen in Nederland bevalt vaginaal. Een deel van deze bevallingen vindt plaats zonder medische hulp, terwijl bij een ander deel medische assistentie noodzakelijk is. Wanneer een bevalling niet vaginaal plaatsvindt, gebeurt dit via een keizersnede, een chirurgische ingreep waarbij de baby via de buikwand van de moeder geboren wordt.
Het Verloop van een Natuurlijke Bevalling
Hoewel elke bevalling uniek is, kan het nuttig zijn om de gemiddelde fasen van een bevalling te kennen. Een bevalling kan worden onderverdeeld in vijf hoofdfasen: de latente fase, de actieve fase, de overgangsfase, de uitdrijvingsfase en het nageboortetijdperk (ook wel het gouden uur genoemd). De overgangen tussen deze fasen zijn niet altijd scherp gedefinieerd en kunnen elkaar overlappen. De duur van elke fase varieert eveneens per bevalling.
De Latente Fase: De Voorbereiding
De latente fase is de voorbereidende periode. Deze fase kan variëren in duur, maar duurt bij een eerste baby doorgaans tien uur of langer. Het woord 'latent' duidt op iets dat nog niet zichtbaar of sluimerend is. Hoewel er al veranderingen in het lichaam plaatsvinden, is het nog moeilijk te voorspellen of de bevalling daadwerkelijk zal doorzetten. De weeën in deze fase zijn vaak wisselend in lengte, kracht en regelmaat. Voorafgaand aan de geboorte van een baby dient de baarmoedermond zich voor te bereiden: deze wordt zachter (verweking), korter (verstrijking), komt naar voren (centreren) en gaat openen (ontsluiting). Gedurende de latente fase zijn de belangrijkste processen verweking, verstrijking en centrering van de baarmoedermond. Wanneer de bevalling vordert met regelmatige, krachtige weeën, is de overgang naar de actieve fase te verwachten.
De Actieve Fase: De Bevalling Begint
Tijdens de actieve fase is het duidelijk dat de bevalling is begonnen en niet meer zal stoppen. De weeën volgen elkaar sneller op, zijn regelmatiger en duren langer. Het opvangen van een wee vereist volledige aandacht en actieve ademhalingstechnieken. Samen met de latente fase, draagt de actieve fase bij aan de ontsluiting van de baarmoedermond. De latente en actieve fase worden gezamenlijk de ontsluitingsfase genoemd, die duurt tot volledige ontsluiting (10 centimeter) is bereikt. De duur hiervan varieert sterk per bevalling.
De Overgangsfase: De Weg naar Persweeën
De overgangsfase markeert de overgang van volledige ontsluiting naar de uitdrijvingsfase (persfase). Deze fase wordt ook wel de transitiefase genoemd. De weeën kunnen hier extreem hevig zijn, gevolgd door periodes van rust met langere pauzes. Dit kan de indruk wekken dat de bevalling vertraagt, maar dit is niet het geval; het is een voorbereiding op de persdrang. De overgangsfase bereidt het lichaam voor op het moment dat de persdrang onhoudbaar wordt.
De Uitdrijvingsfase: De Geboorte van de Baby
Bij volledige ontsluiting duwt de kracht van de weeën het hoofdje van de baby steeds dieper in het bekken, wat leidt tot toenemende druk. Dit resulteert uiteindelijk in een onhoudbare persdrang. Dit is het begin van de uitdrijvingsfase (persfase). De baarmoeder perst de baby met krachtige weeën door de vagina. Hoewel de persdrang niet tegen te houden is, kan actief meepersen tijdens de weeën helpen bij de geboorte. Bij een eerste kind duurt de uitdrijvingsfase gemiddeld één tot twee uur; bij volgende kinderen is dit vaak korter. Het einde van deze fase is de geboorte van de baby.
Het Nageboortetijdperk en het Gouden Uur
Na de geboorte van de baby is de bevalling nog niet voltooid; de placenta moet nog geboren worden. De periode tussen de geboorte van de baby en de geboorte van de placenta wordt het nageboortetijdperk genoemd. Bij de meeste vrouwen wordt de placenta binnen 30 minuten na de geboorte van de baby geboren. Het eerste uur na de bevalling staat bekend als het gouden uur. Deze periode is cruciaal voor herstel van de moeder en voor de eerste hechting tussen de baby en de ouders. Ongestoord huid-op-huidcontact helpt de baby de geboortestress te verwerken en bevordert het op gang komen van de borstvoeding.
Wanneer Begint de Bevalling en Wanneer de Verloskundige Bellen?
Een bevalling kan op twee manieren beginnen: met gebroken vliezen of met weeën. Bij negen van de tien vrouwen begint de bevalling met weeën. Regelmatige, langdurige en pijnlijke weeën duiden op het begin van de bevalling, wat zeker wordt wanneer de actieve fase wordt bereikt en de weeën zorgen voor ontsluiting. Bij één op de tien vrouwen breken de vliezen eerst, waarna de weeën vaak binnen enkele uren op gang komen, maar dit kan ook langer duren. Soms merkt een vrouw al voor de bevalling dat haar lichaam zich voorbereidt, bijvoorbeeld door het verlies van de slijmprop of door voorweeën. Deze voorbereidende signalen kunnen overgaan in een bevalling, maar kunnen ook nog weken aanhouden.
De duur van een natuurlijke bevalling varieert. Gemiddeld duurt een bevalling bij een eerste kind tussen de 12 en 24 uur, terwijl een tweede of volgende bevalling doorgaans korter is, tussen de 6 en 12 uur.
Het is essentieel om de verloskundige te bellen wanneer u dit prettig vindt, behoefte aan overleg heeft, of twijfelt of de bevalling is begonnen. Bel altijd direct het spoednummer van uw verloskundige, ook ’s nachts, in de volgende situaties:
- Bij zorgen, om welke reden dan ook.
- Bij verdenking op bevalling voor de 37e zwangerschapsweek.
- Wanneer de vliezen breken en het vruchtwater een afwijkende kleur heeft (groen, bruin of anderszins).
- Wanneer de vliezen breken en de baby nog niet is ingedaald (indien van toepassing, zijn hier specifieke instructies voor meegegeven).
- Bij helderrood vaginaal bloedverlies, meer dan bij het afvegen. Bij twijfel over de hoeveelheid of kleur van het bloed, altijd bellen.
- Wanneer de weeën zeer intens zijn en u het gevoel heeft dat u moet poepen.
Standaarden en Bekostiging van Geboortezorg
De standaard voor de begeleiding van de bevalling beschrijft de kenmerken van de verschillende fasen van ontsluiting en de criteria voor het vaststellen van een 'niet-vorderende ontsluiting'. Registratie van het verloop van de baring in een partogram is hierbij een vereiste. De standaard bevat tevens aanbevelingen voor de begeleiding van de barende, ondersteund door vier praktijkkaarten met stroomdiagrammen en adviezen voor de latente en actieve fase, en het eerste bezoek.
De uitgaven aan geboortezorg zijn in 2023 met 8,3% gestegen ten opzichte van 2022, met toenames in alle drie de deelsectoren. Ondanks deze stijging was er in 2023 een lichte daling van het aantal geboorten met 1,7%. Cijfers over de overdracht naar tweedelijns geboortezorg en de plaats van bevalling waren in dit jaar niet beschikbaar.
De bekostiging van integrale geboortezorg bestaat sinds 2017. In de beginjaren bevonden de organisaties die hiervan gebruikmaken zich nog in een opstartfase, wat betekende dat mogelijk niet alle zorg direct vanuit de integrale structuur werd geleverd. Deze organisaties ontvingen vaak vergoedingen voor gemaakte transitiekosten.
Het aantal cliënten per zorgvorm ligt hoger dan het aantal geboortes, aangezien geboortezorg al tijdens de zwangerschap begint en doorloopt in de periode na de bevalling. Cijfers vanaf 2020 worden berekend op basis van een nieuwe dataspecificatie.
Kwaliteitsregisters voor Verloskundigen en Pedagogen
Kwaliteitsregister Klinisch Verloskundigen
Het Kwaliteitsregister Klinisch Verloskundigen is een register waarin klinisch verloskundigen hun deskundigheidsbevorderende activiteiten kunnen registreren. Dit register draagt bij aan professionele erkenning van de beroepsgroep door de professionele ontwikkeling zichtbaar te maken. Het register is toegankelijk voor alle klinisch verloskundigen met een BIG-registratie en wordt sterk aanbevolen door zowel de KNOV als de NVOG (vertegenwoordigd door de werkgroep Klinische Verloskunde).
Inschrijving in het register staat open voor alle praktiserende klinisch verloskundigen die beschikken over een geldige BIG-registratie en een aanstelling als Klinisch Verloskundige in een ziekenhuis (2e of 3e lijns). De kosten voor een registratieperiode van 2 jaar bedragen € 200,- exclusief BTW.
Professionele ontwikkeling kan plaatsvinden via workshops, seminars, beurzen en congressen, evenals intervisie met collega's. Deze activiteiten kunnen worden toegevoegd aan een persoonlijk portfolio, mits voorzien van een deelnamebewijs en informatie over de tijdsbesteding. Geaccrediteerde activiteiten, die vooraf door ziekenhuizen en cursusaanbieders kunnen worden opgegeven, leveren een vastgesteld aantal PE-punten op.
De herregistratienorm vereist 40 PE-punten in 2 jaar, waarvan minimaal 50% vakinhoudelijke scholing. Verplicht zijn onder andere trainingen zoals Newborn Life Support (NLS), Reanimatie volwassene, Multidisciplinaire training acute verloskunde en Cardiotocogram (CTG). De status in het register kan variëren van '1e registratie' tot 'norm voltooid' of 'norm onvoltooid', afhankelijk van het behalen van de registratienormen.
Het register is openbaar, wat de deskundigheidsbevordering transparant maakt. Personen die liever niet openbaar vermeld worden, kunnen hun instellingen aanpassen. Bij vermelding wordt het functietype (Klinisch Verloskundige of PA Klinisch Verloskundige) en de registratiestatus weergegeven.
Kwaliteitsregister NVO Pedagoog
Als NVO pedagoog registreert men zich bij de NVO om vakbekwaamheid als academisch geschoolde pedagoog of onderwijskundige aan te tonen. Deze registratie onderstreept de inhoud en kwaliteit van een afgeronde universitaire opleiding in pedagogische wetenschappen die voldoet aan de minimale NVO-voorwaarden. Voor degenen die gebruikmaken van de 5-jaar regeling, is het aantonen van bijgehouden pedagogische kennis en vaardigheden vereist.
Lidmaatschap van de NVO is de eerste stap, gevolgd door een herregistratie elke 5 jaar. Voor de verwerking en beoordeling van aanvragen worden administratiekosten in rekening gebracht. De NVO biedt informatie over lidmaatschapstarieven, het aanmeldproces, en actueel nieuws.
Het werkveld van NVO pedagogen omvat onderwijs, GGZ, jeugdhulp (18+), gehandicaptenzorg en ouderenzorg. De organisatie publiceert het magazine 'de Pedagoog' en organiseert diverse activiteiten, waaronder het NVO congres.
De NVO hecht belang aan kwaliteit, beroepsethiek en tuchtrecht. Richtlijnen en beroepscompetentieprofielen vormen de basis voor professionele standaarden. Het registratieproces omvat ook NVO orthopedagoog en NVO Basisaantekening diagnostiek.
Het kwaliteitsregister van de NVO biedt een platform voor het registreren van scholingsactiviteiten en draagt bij aan de professionele erkenning van pedagogen.
Verslaglegging en Afkortingen bij de Bevalling
Alles wat tijdens de bevalling gebeurt, wordt vastgelegd in een verslag dat zowel voor de ouders als voor de huisarts bestemd is. Dit verslag bevat veel afkortingen die specifiek zijn voor de medische context van een bevalling.
*Percentielen worden na de bevalling gebruikt om het gewicht van het kind in te schatten ten opzichte van het gemiddelde. Een baby met een gewicht op p50 is gemiddeld; dit betekent dat 5 van de 10 kinderen kleiner zijn en 5 groter. Een jongetje met een gewicht op de p90 wordt beschouwd als een grote baby, aangezien 9 van de 10 jongetjes bij dezelfde zwangerschapsduur lichter van gewicht is.
tags: #grafiek #nvo #verloskundige