Groeiachterstand bij ongeboren baby's: oorzaken, gevolgen en monitoring

Een baby die tijdens de zwangerschap onvoldoende groeit, wordt geconfronteerd met een groeiachterstand. Dit kan leiden tot een lager geboortegewicht dan verwacht voor de zwangerschapsduur. Wanneer dit zich voordoet, is er sprake van Intra-Uteriene Groei Retardatie (IUGR). Intra-uterien betekent 'in de baarmoeder', en retardatie staat voor 'vertraging'. Een baby met een groeiachterstand beschikt over minder reserves voor de zwangerschap, de bevalling en de periode daarna, wat de kans op complicaties vergroot.

Oorzaken van groeivertraging bij ongeboren baby's

Er zijn diverse factoren die kunnen bijdragen aan een onvoldoende groei van de baby in de baarmoeder. Meestal ligt de oorzaak bij een slecht werkende moederkoek (placenta). Een verminderde placentafunctie bemoeilijkt de overdracht van voldoende voedingsstoffen en zuurstof naar de baby. Dit kan verschillende oorzaken hebben:

• Hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap: Aandoeningen zoals pre-eclampsie en het HELLP-syndroom tasten de placentafunctie aan. Omgekeerd kan een slechte placentafunctie ook leiden tot een hoge bloeddruk.
• Factoren bij de moeder: Leeftijd (zowel zeer jong als ouder dan 35 jaar), het aantal reeds gebaarde kinderen, etniciteit, voedingstoestand en leefgewoonten (roken, drugs, alcohol) spelen een rol.
• Leefgewoonten: Stoppen met roken, drugs en alcohol is cruciaal zodra een zwangerschap gewenst is. Hulp hiervoor kan worden ingeschakeld bij een arts of verloskundige. Ook een gezond gewicht voor de zwangerschap is belangrijk.
• Chronische aandoeningen bij de moeder: Diverse medische aandoeningen, zoals ernstige astma, hart- en vaatziekten, kanker, schildklierproblemen, nierziekten, auto-immuunziekten en neurologische aandoeningen, kunnen de groei beïnvloeden.
• Geneesmiddelengebruik: Bepaalde medicijnen, waaronder corticosteroïden, antihypertensiva en immuunsuppressiva, kunnen in verband worden gebracht met groeivertraging.
• Socio-economische factoren: Een lage sociaaleconomische klasse wordt geassocieerd met een verhoogd risico, vaak door een combinatie van factoren zoals roken, slechte voeding en minder adequate medische zorg.
• Stress en werkbelasting: Hoge niveaus van psychosociale stress en zware werkbelasting (zoals nachtdiensten, fysiek zwaar werk) kunnen de foetale groei negatief beïnvloeden.
• Lichaamsbeweging: Gematigde lichaamsbeweging lijkt de foetale groei te bevorderen, hoewel hierover nog discussie bestaat.
• Diabetes: Zowel zwangerschapsdiabetes als reeds bestaande diabetes verhogen de kans op een afwijkend geboortegewicht, zowel te klein als te groot.
• Afwijkingen bij de baby: Kinderen met chromosomale afwijkingen, zoals trisomie, vertonen vaak groeivertraging. Bij 1-2% van de baby's met groeiachterstand is dit de oorzaak.
• Infecties: Een CMV-infectie (cytomegalovirus) tijdens de zwangerschap kan bij de baby leiden tot groeiachterstand en aangeboren afwijkingen.
• Afwijkingen van de placenta of navelstreng: Een te kleine placenta, afwijkingen zoals een voorliggende placenta, een placentatumor, infecties, of een navelstreng met slechts één ader kunnen de aanvoer van voedingsstoffen beperken.

Vormen van IUGR

Er worden twee vormen van IUGR onderscheiden:

• Symmetrische groeivertraging: Hierbij is de groei van het hele lichaam van het kind vertraagd. Dit type ontstaat vaak vroeg in de zwangerschap en wordt vaker gezien bij kinderen met aangeboren afwijkingen.
• Asymmetrische groeivertraging: Hierbij is de groeivertraging niet in verhouding tot het hele lichaam. Vaak is de buikomtrek kleiner in verhouding tot het hoofd. Dit type ontstaat meestal later in de zwangerschap door een verminderde placentafunctie.

Gevolgen van groeiachterstand

Een baby met een groeiachterstand heeft minder reserves, wat kan leiden tot diverse problemen:

• Verhoogd risico op complicaties: De baby kan kwetsbaarder zijn tijdens de zwangerschap, bevalling en de periode direct na de geboorte.
• Vroeggeboorte: De kans op een vroegtijdige bevalling, spontaan of ingeleid, is groter.
• Asfyxie: Kinderen met een laag geboortegewicht hebben een verhoogde kans op zuurstoftekort bij de geboorte, wat kan leiden tot lage Apgarscores en een lage pH in het navelstrengbloed.
• Doodgeboorte: Foetale groeivertraging is een belangrijke oorzaak van perinatale sterfte; bij ongeveer de helft van de doodgeboren kinderen is er sprake van groeivertraging.
• Problemen in de eerste levensjaren: Hoewel de meeste kinderen (80%) hun groei grotendeels inhalen, blijft ongeveer een derde te klein. Er is een verhoogd risico op blijvende neurologische schade, met name als de groeivertraging vroeg in de zwangerschap begon. Dit risico wordt vergroot door chromosomale afwijkingen en intra-uteriene infecties. Ook komt wiegendood vaker voor bij te licht geboren kinderen.
• Gezondheidsproblemen op latere leeftijd: Groeivertraagde kinderen hebben op latere leeftijd een verhoogde kans op hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en diabetes.

Monitoring en behandeling

Wanneer een groeiachterstand wordt vermoed, is nauwgezette monitoring essentieel. Dit gebeurt door middel van:

• Regelmatige echo's: Met echografie wordt het geschatte gewicht van de baby bepaald en de groei gemonitord. Daarbij worden diverse maten van het hoofd, de buik en de ledematen gemeten. Vaak worden deze metingen uitgezet in referentiecurves om de groei te vergelijken met die van gezonde baby's van dezelfde zwangerschapsduur.
• Doppleronderzoek: Dit onderzoek beoordeelt de bloeddoorstroming in de navelstreng, wat inzicht geeft in de conditie van de placenta en de aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen.
• Cardiotocografie (CTG): Een CTG, ook wel een hartfilmpje genoemd, registreert de hartslag van de baby en eventuele bewegingen. Dit helpt de conditie van de foetus te beoordelen.
• Biofysisch profiel: Dit is een wekelijkse beoordeling tijdens de echo, waarbij wordt gekeken naar vruchtwatervolume, foetale bewegingen en adembewegingen, en de reactiviteit van de hartslag.

Het beleid bij foetale groeibeperking richt zich op het bewaken van de conditie van de foetus en het bepalen van het optimale moment voor de geboorte.

Medische interventies en adviezen

• Acetylsalicylzuur (aspirine): In sommige gevallen, met name als de groeiachterstand werd veroorzaakt door een minder goed werkende placenta, kan de gynaecoloog adviseren om acetylsalicylzuur te slikken vanaf voor de 16e zwangerschapsweek tot 36 weken. Dit wordt idealiter vóór de zwangerschap besproken.
• Opname in het ziekenhuis: Bij een verdenking op IUGR kan opname op de afdeling Obstetrische High Care (OHC) noodzakelijk zijn voor intensieve monitoring.
• Longrijping: Als de zwangerschap minder dan 32-34 weken gevorderd is, kan een injectie worden gegeven om de longrijping van de baby te versnellen.
• Bevalling: Indien de conditie van de baby verslechtert of er tekenen van foetale nood optreden, kan besloten worden de bevalling eerder in te leiden. Vaak wordt dan gekozen voor een keizersnede.
• Zorg na de geboorte: Pasgeboren baby's met een groeiachterstand hebben vaak extra zorg nodig op de afdeling neonatologie, waar gespecialiseerd personeel de baby nauwlettend volgt en ondersteunt, bijvoorbeeld bij de ademhaling.
• Geboorteplan: Het is van belang dat alle betrokken hulpverleners een behandelplan opnemen in het geboorteplan, met daarin alle afspraken rondom zwangerschap, bevalling en kraamperiode.

Het is belangrijk om vóór een volgende zwangerschap de oorzaak van een eerdere groeiachterstand te laten onderzoeken. Hoewel niet altijd een duidelijke oorzaak wordt gevonden, kunnen soms maatregelen worden getroffen om de kans op een herhaling te verkleinen. De huisarts of verloskundige kan doorverwijzen naar een gynaecoloog voor advies en behandeling.

tags: #groeiachterstand #ongeboren #baby #bijgetrokken