De ontwikkeling en verzorging van het kindergebit, met bijzondere aandacht voor verstandskiezen

De belangrijkste functie van het menselijk gebit is het (voor)verwerken van voedsel. Daarnaast is het essentieel voor ons spraakvermogen.

Ontwikkeling van het melkgebit

De ontwikkeling van het melkgebit bij een baby die zich nog in de buik van de moeder bevindt, gaat razendsnel. Die begint namelijk al tijdens de zesde week van de zwangerschap. De vorming van de tand start bij het glazuur van de snijrand. Dat gebeurt in een bijzonder deel van de kaak (de lamina dentalis) van het ongeboren kind.

In sommige gevallen is door ziekte en erfelijke oorzaken het glazuur op de kiezen minder goed aangelegd.

Belangrijke voedingsstoffen tijdens de zwangerschap

Zwangere vrouwen krijgen het advies het mineraal calcium in bepaalde hoeveelheden in te nemen. Calcium zorgt voor stevigheid van botten en het gebit, niet alleen van de moeder, maar ook van het ongeboren kind. Ook de inname van (extra) vitamine D wordt tijdens de zwangerschap aangeraden. Deze vitamine stimuleert de opname van calcium door het lichaam. Na de geboorte blijft vitamine D van groot belang voor voldoende kalkopname en de opbouw van sterke botten en tanden. Vitamine D zit vooral in vette vis zoals zalm, makreel en haring.

Het doorkomen van tanden en kiezen

Na de geboorte zijn alle melktanden en -kiezen en een gedeelte van het blijvende gebit onder het tandvlees in het kaakbot aanwezig. Wanneer er tandjes doorkomen, wordt er door het kindje vaak gekwijld, kauwen ze op hun vingers en stoppen ze van alles in hun mond om op te kauwen. Veel kwaaltjes (rode uitslag op de billen, rood wangetje, verhoging, huilerig) worden gerelateerd aan het doorkomen van tanden. Echter, een echt verband is wetenschappelijk nooit aangetoond.

Bij doorbraak van een tand of kies is het glazuur nog niet volledig uitgehard. Melktandjes zijn dus kwetsbaar voor suiker en zuur, omdat ze een relatief dunne glazuurlaag hebben. Dit tandglazuur beschermt tanden doorgaans tegen deze voedingsmiddelen.

De leeftijd van tanddoorbraak

• De leeftijd waarop kinderen hun eerste melktand krijgen verschilt per kind. Doorgaans breekt de eerste melktand door tussen de 6 en 9 maanden. De eerste 2 melktanden komen aan de onderkant in het midden tevoorschijn, gevolgd door de 2 middelste snijtanden aan de bovenkant.
• De laatste melkkies verschijnt in de regel tussen de 24 en 30 maanden. Een volledig melkgebit bestaat uit 12 tanden en 8 kiezen.
• Het wisselen van de melktanden begint meestal als een kind 6 jaar oud is. In deze fase verliest het de onderste melksnijtanden en komen de eerste blijvende kiezen door.
• De bovenste melksnijtanden vallen uit als een kind tussen de 7 en 8 jaar oud is.
• De rest van het blijvende gebit komt door als het kind 10 tot 13 jaar is.
• Een volledig blijvend gebit bestaat uit 28 tanden en kiezen (exclusief verstandskiezen).
• De verstandskiezen verschijnen gemiddeld vanaf 18-jarige leeftijd, meestal tussen de 18 en 24 jaar.

Verzorging van het melkgebit

Vanwege de kwetsbaarheid van de melktandjes is een goede verzorging vanaf het doorkomen belangrijk. Die verzorging heeft ook een positieve invloed op een gezonde ontwikkeling van het blijvende gebit. Een slecht melkgebit is meestal het gevolg van slechte dagelijkse gewoonten, zoals te weinig en niet goed tandenpoetsen, verkeerde voedingsgewoonten zoals suikers in voeding en suikerhoudende drankjes, te veel eet- en drinkmomenten op een dag (water mag altijd!), en langdurig drinken uit een fles.

Melktanden en -kiezen met gaatjes kunnen de eventueel aanwezige blijvende buurtanden en -kiezen aantasten.

Poetsen van het melkgebit

• Poets het melkgebit zorgvuldig met een speciale kindertandenborstel met zachte haren en fluoridepeutertandpasta.
• Bij kinderen tot 2 jaar is het voldoende om de tanden 1x per dag te poetsen.
• Poets in een vaste volgorde volgens de 3 B’s: Binnenkant, Buitenkant, Bovenkant. Poets altijd de rand van het tandvlees mee.
• Gebruik de schrobmethode: maak korte, horizontale, overlappende bewegingen.
• Maak tandenpoetsen speels en maak er een dagelijks herkenbaar ritueel van.
• Kinderen zijn pas vanaf hun tiende jaar goed in staat zelfstandig hun gebit te poetsen. Poets daarom dagelijks na totdat uw kind 10 jaar is.
• Zorg voor goed zicht in de mond en voldoende steun voor het hoofd van uw kind tijdens het (na)poetsen.
• Neem uw kind als het eerste tandje doorbreekt mee naar de tandarts of mondhygiënist.

Het glazuur van net doorgebroken tanden en kiezen is nog niet sterk. Poets de puntjes van nieuwe tanden en kiezen meteen mee zodra ze zijn doorgebroken. De eerste blijvende kies breekt achter de laatste melkkies door; omdat deze lager staat, is hij lastig te zien. Poets deze nieuwe kies óók goed door de borstel dwars op de tandenrij te zetten.

Invloed van eten en drinken

Zodra tandplak in aanraking komt met suiker uit onze dagelijkse voeding, worden schadelijke zuren geproduceerd. Die zijn de hoofdoorzaak van gebitsaandoeningen. Hoe meer suikers in voeding zitten en hoe vaker een kind suiker in de mond heeft, des te groter de kans dat mondbacteriën zuren produceren die zorgen voor tandbederf.

• Beperk het aantal eetmomenten per dag tot maximaal 7 (3 maaltijden en 4 tussendoortjes).
• Geef uw kind liever hartige dan zoete dingen en voeg geen suiker toe aan voedsel en dranken.
• Kies voor kraanwater in plaats van zoete dranken. Lightfrisdranken kunnen, evenals suikerhoudende varianten, zuur zijn en bij veelvuldig gebruik schade aan het gebit veroorzaken.
• Stap zo vroeg mogelijk over van een zuigfles of anti-lekbeker op een drinkbeker zonder tuit. Vanaf negen maanden kunnen de meeste kinderen uit een beker zonder tuit leren drinken.
• Vele kleine beetjes sap uit een zuigfles kunnen het melkgebit op ernstige wijze aantasten en zuigflescariës veroorzaken. Geef liever water en thee zonder suiker.
• Geef uw kind geen flesje mee naar bed, ook niet met melk, want ook hierin zit suiker dat tandbederf kan veroorzaken.

Het blijvende gebit

Een kind wisselt zijn melkgebit tussen zijn 6e en 13e jaar. Op de plaats van de melktanden en -kiezen komen blijvende exemplaren. Het doorbreken van de tanden en kiezen van het blijvend gebit gaat volgens een bepaald patroon. De blijvende tand of kies lost als het ware de wortels van de melktand of -kies op, waardoor deze losraakt en uitvalt.

Veel kinderen en ouders merken niet dat de eerste blijvende kiezen doorbreken. Dit gebeurt meestal al voordat de voortanden wisselen. Ze breken achter de laatste melkkies door, waardoor ze een beetje verscholen liggen. De verzorging van deze kiezen is erg belangrijk, aangezien het glazuur van de pas doorgebroken kies nog erg poreus en kwetsbaar is.

Rond het 12e jaar breken opnieuw blijvende kiezen door. Ook die zijn net na het doorbreken extra gevoelig voor het krijgen van gaatjes.

Het blijvende gebit is geler van kleur dan het melkgebit. Het glazuur van het blijvende gebit is opgebouwd uit netjes evenwijdig liggende kristallen, waardoor het gele tandbeen (dentine) kan doorschemeren. De kristallen van het glazuur van het melkgebit liggen minder netjes naast elkaar, wat het glazuur minder doorzichtig maakt. Het glazuur van het melkgebit is dunner en minder sterk dan dat van het blijvend gebit, waardoor makkelijker tandbederf ontstaat en het sneller slijt.

Melktanden en hoektanden zijn kleiner dan de blijvende snij- en hoektanden. De nieuwe blijvende ondertanden hebben vaak een kartelrandje, die in de loop van de jaren verdwijnen door slijtage. Op de plaats van de melkkiezen breken premolaren door die kleiner zijn en minder knobbels hebben. De blijvende grote kiezen die daarachter doorbreken hebben diepere groeven (fissuren) die vaak moeilijker schoon te houden zijn. Om gaatjes in de groeven te voorkomen, kunnen door de tandarts sealants worden aangebracht.

De verstandskiezen

De verstandskiezen, ook wel wijsheidstanden genoemd, zijn de laatste kiezen die doorbreken. Ze verschijnen gemiddeld vanaf 18-jarige leeftijd, meestal tussen de 18 en 24 jaar. Een volledig blijvend gebit, inclusief de vier verstandskiezen, telt 32 tanden en kiezen.

Naamgeving en evolutie

De naam 'verstandskies' dankt de tand aan het feit dat deze pas opkomt rond de leeftijd waarop mensen als volwassen en 'verstandig' worden beschouwd. Oorspronkelijk waren verstandskiezen nuttig vanwege het dieet van onze voorouders, dat bestond uit rauw en hard voedsel. Meer kiezen betekende minder slijtage per kies, wat essentieel was voor een langere levensduur en voortplanting.

Tegenwoordig eten we voornamelijk verwerkt en gekookt voedsel, wat minder slijtage aan de kiezen veroorzaakt. Bovendien is onze kaak kleiner geworden, waardoor er vaak te weinig ruimte is voor de verstandskiezen om goed door te komen.

Problemen met verstandskiezen

Verstandskiezen kunnen problemen veroorzaken wanneer ze doorkomen. Ze kunnen drukken tegen andere kiezen, wat pijnlijk kan zijn en kan leiden tot scheefstand van het gebit. Ook het poetsen en flossen van deze achterste kiezen is lastig, wat het risico op gaatjes en ontstekingen vergroot.

De meest voorkomende pathologie bij de verstandskies is pericoronitis, een ontsteking van het tandvlees rond de kroon van een nog niet volledig uitgekomen verstandskies.

Verwijdering van verstandskiezen

Wanneer een verstandskies voor problemen zorgt, kan de tandarts deze verwijderen. Bij moeilijkheden wordt de patiënt vaak doorverwezen naar een kaakchirurg. Verstandskiezen kunnen onder plaatselijke verdoving, sedatie of narcose worden getrokken. Na de ingreep kunnen zwelling en napijn optreden, waarvoor pijnstillers en koeling worden geadviseerd.

Preventieve verwijdering van verstandskiezen is een veelvoorkomende behandeling in sommige landen, maar er is discussie over de noodzaak ervan. Verschillende gezondheidsorganisaties pleiten voor terughoudendheid, aangezien er bij verwijdering een reële kans bestaat op complicaties, zoals zenuwschade. In de VS wordt preventieve verwijdering daarentegen breed toegepast, wat leidt tot aanzienlijke kosten en discussies over commerciële belangen.

Bij ongeveer 25% van de mensen zijn één of meer verstandskiezen niet aangelegd (agenesie). Wanneer een verstandskies niet volledig doorbreekt, spreekt men van een geïmpacteerde of geretineerde verstandskies.

tags: #heb #je #verstandskiezen #vanaf #geboorte