Het eten van gemalen voeding kan noodzakelijk zijn voor kinderen die moeite hebben met kauwen. Gemalen voeding is fijngesneden of gemalen en bevat geen harde stukjes, waardoor het makkelijk met een lepel of vork gegeten kan worden. Het is echter niet altijd nodig om de hele maaltijd fijn te malen om zonder te kauwen te kunnen eten. Soms volstaat het om vlees en harde groenten bij de warme maaltijd te malen en de korsten van brood af te snijden. Het kan ook zijn dat gemalen voeding anders smaakt.
Wanneer de mate van het malen van de voeding wordt bepaald, is het belangrijk om dit te overleggen met een behandelend arts, verpleegkundige of diëtist. Er zijn verschillende consistenties van voeding:
- Glad zonder klontjes, niet plakkerig: Voeding die door een keukenmachine is gehaald.
- Zeer zachte, vochtige stukjes, ‘prakbaar’: Stukjes ter grootte van een dobbelsteen.
- Zacht en vochtig: Zonder dat er dunne vloeistof uit het eten lekt of druipt.
- Zachte en malse consistentie: Je kunt met de zijkant van je vork makkelijk door het stukje eten heen drukken. Een duimnagel verbleekt op je vork wanneer je op een stukje eten drukt.
Ook de temperatuur van eten en drinken heeft invloed op de dikte ervan. Als je wilt weten of je eten voldoende gemalen is, kun je de consistentie testen.
Variatie in gemalen voeding
Brood kan vervangen worden door verschillende soorten pap. Met toevoegingen zoals siropen (vruchtensiroop, appelstroop, schenksiroop) kan de smaak van pap gevarieerd worden. Gepureerd fruit of fijne jam zonder harde stukjes zijn ook goede alternatieven. Voor een hartige smaak kan geraspte kaas of zachte geitenkaas aan warme pap worden toegevoegd, waarbij de kaas goed smelt om verdeeld te worden. Houd er rekening mee dat een te grote portie pap zwaar kan vallen en een langdurig vol gevoel kan geven. Naast pap kan ook een hartige groente-smoothie een optie zijn.
Bereiding van gemalen warme maaltijden
Bereid de verschillende onderdelen van de warme maaltijd apart zoals je gewend bent en maal ze vervolgens los van elkaar fijn. Een staafmixer, keukenmachine of passeerzeef (passe-vite) zijn hiervoor bij uitstek geschikt. Een blender vereist vaak veel vocht om de voeding fijn te maken.
Vlees, vis, kip of vleesvervanger
Kies voor zachtere vleessoorten zoals gehakt en zacht gestoofd vlees. Varkensvlees is vaak wat vetter en kan smeuïger bereid worden dan rundvlees. Vis kan goed gestoofd en gestoomd worden, wat resulteert in een zachte structuur; let op dat de vis vrij is van graatjes. Voor kip zijn kippendij of -poot aan te raden, omdat deze vetter en daardoor smeuïger zijn, in tegenstelling tot kipfilet dat snel droog wordt. Maak vlees, vis of kip fijn met een staafmixer of keukenmachine. Jus, bouillon of een andere hartige saus kan worden toegevoegd om het smeuïger te maken.
Groenten
Kook de groenten zacht en maal ze indien nodig fijn met een staafmixer of keukenmachine.
Aardappelen, rijst, pasta
Aardappelen kunnen uitstekend fijn gemaakt worden. Kies een kruimige aardappel en kook deze zacht. Gebruik een stamper, passeerzeef (passe-vite) of aardappelpers om de aardappelen fijn te malen. Een staafmixer of keukenmachine zijn hiervoor minder geschikt. Rijst en pasta kunnen beter niet fijn gemalen worden.
Soep
Soep uit blik bevat vaak weinig energie en voedingsstoffen. Verrijk je soep met extra voedingsstoffen voor een goede vulling.
Alternatieven en praktische oplossingen
Wanneer koken te vermoeiend is, is het mogelijk om maaltijden thuis te laten bezorgen die voldoen aan specifieke voedingseisen en -wensen. Daarnaast kunnen maaltijden voor meerdere dagen zelf bereid en ingevroren worden.
Zoet
Probeer verschillende volle zuivelproducten (zonder stukjes) zoals yoghurt, kwark, gepureerd fruit, knijpfruit, en baby-/kleuter fruithapjes. Yoghurt uit knijpzakjes is minder geschikt vanwege mogelijke harde stukjes. Kies varianten zonder toegevoegde pitten. In de supermarkt zijn ook steeds meer eiwitdrankjes beschikbaar.
Hartig
Salades zoals huzarensla, eiersalade, krabsalade, kip-kerriesalade en kipsaté salade zijn vaak al zacht genoeg van structuur. Eventueel kan mayonaise, crème fraîche, room of olie worden toegevoegd om het geheel smeuïger te maken. Tonijnsalade en hummus zijn meestal al fijn en zonder stukjes.
De uitdaging van kieskeurig eetgedrag bij peuters
Het kan voorkomen dat een lichamelijk probleem, zoals een allergie, darmprobleem of een afwijking aan de slokdarm, de oorzaak is dat een peuter niet goed eet. Echter, bij de meeste peuters heeft moeilijk eten te maken met de leeftijdsfase. Vanaf ongeveer twee jaar ontdekken peuters hun individualiteit en willen ze zelf bepalen, wat kan leiden tot opstandigheid en het dichthouden van de mond wanneer er geprobeerd wordt eten aan te bieden.
Een belangrijke aanwijzing dat een kind voeding tekort komt, is een afbuigende lijn in de groeicurve. Daarnaast kan een peuter zich minder levendig en vrolijk gedragen. Tekorten aan vocht manifesteren zich door minder plassen en stevigere, moeizamer ontlasting. In zulke gevallen is het raadzaam extra vocht te geven, bij voorkeur water of thee zonder suiker.
Hoe werkt je spijsvertering? | Voedingscentrum
Omgaan met een moeilijke eter
Een moeilijke eter kan frustrerend zijn voor ouders. Gelukkig zijn er tips om hier op een goede manier mee om te gaan:
- Maak er geen machtsstrijd van: Dwing je kind niet om te eten, dit leidt tot frustraties. Houd in gedachten dat jij bepaalt wat er gegeten wordt, en je peuter hoeveel.
- Houd het gezellig aan tafel: Maak van de maaltijd een positief moment, zodat eten geassocieerd wordt met gezelligheid. Eet indien mogelijk met het hele gezin en neem de tijd, maar houd de maaltijd niet te lang, aangezien peuters niet lang stil kunnen zitten.
- Houd de porties klein: Kleine hoeveelheden voorkomen dat een kind tegen een berg eten opziet en helpt bij het legen van het bord, wat een trots gevoel geeft.
- Wees creatief: Maak het bord op een leuke manier op, bijvoorbeeld met een gezicht van gezonde groenten.
- Verstop groenten: Als groenten een probleem zijn, probeer ze dan te verstoppen in de maaltijd.
Volgens E.P. Köster, emeritus professor psychologie van het voedingsgedrag, is de mens een omnivoor die nieuwe smaken voorzichtig benadert om mogelijke giftige stoffen te vermijden. Dit 'instinct' kan ertoe leiden dat nieuwe smaken walging oproepen bij het eten van een grote hoeveelheid. Kinderen ontwikkelen hun smaakvoorkeuren onder invloed van de eetgewoonten van hun ouders, schaarste en imitatie van anderen. Het dwingen tot eten, straffen en belonen wordt afgeraden. Uitleggen dat iets gezond is, werkt vaak niet, aangezien de mens geboren wordt met een voorkeur voor zoet en een afkeer van bitter.
Stefan Kleintjes, lactatiekundige-kinderdiëtist, benadrukt dat de hoeveelheid en smaak van voedsel nooit onderwerp van disciplinering mogen zijn. Eten is een individuele levensbehoefte. Apart koken voor kinderen is na de overgang van melk naar vaste voeding meestal niet nodig. Het omgaan met kinderen die niet willen eten kan uitdagend zijn. Het is belangrijk om niet in de val te trappen om bijvoorbeeld appelmoes toe te voegen, omdat dit de smaak van andere gerechten zoet maakt.
De 'methode Rapley' suggereert om jonge kinderen vast voedsel in stukken aan te bieden, zodat ze spelenderwijs nieuwe smaken en texturen leren kennen. Het belangrijkste advies is om als ouder niet opgejaagd te worden: aanbieden, laten proeven, maar niet opdringen. Eten aan tafel, nooit voor de tv, en de tijd nemen zijn essentieel. Laat kinderen kliederen en rotzooien. Het aanbieden van hetzelfde eten als de ouders, of hapjes laten proeven, kan stimuleren. Zelfbereide maaltijden en hapjes zijn altijd beter, mits de kok goed geïnformeerd is over wat het kind mag en aankan.
Creatieve benaderingen, zoals spelletjes met het raden van voedsel, het koppelen van verhalen aan gerechten, of het gebruiken van recepten die geschikt zijn voor zowel ouders als kinderen, kunnen helpen. Het Voedingscentrum biedt adviezen voor alle ontwikkelingsfases van kinderen, hoewel deze soms vanuit een dieetstandpunt worden geschreven. Diëtisten spelen een grote rol in adviezen over kindereten, waarbij de nadruk vaak ligt op gezondheid en het risico op overgewicht.
Groei en voeding bij peuters
Kinderen groeien door hormonen die onafhankelijk van voeding worden aangemaakt. Zelfs als ze een week niet eten, groeien ze nog steeds. Essentiële voedingsstoffen lopen ook niet snel tekort, aangezien geen kind het volhoudt om een week niet te eten. Een conflict rond eten kan echter een probleem worden, aangezien niet eten en niet slapen effectieve methoden zijn voor een kind om dwars te liggen.
De 'Schijf van Vijf voor jou-tool' kan helpen bij het bepalen van de benodigde voeding voor kinderen vanaf 1 jaar. Als een kind weinig eet en twijfel bestaat over de groei, is het raadzaam contact op te nemen met het consultatiebureau.
Kleine porties op het bord zijn aan te raden, omdat kinderen het niet leuk vinden als ze hun bord niet kunnen leegeten. Het succesvol opeten van een kleine portie geeft een gevoel van overwinning. Schep altijd minder op dan het kind denkt nodig te hebben, zodat er altijd bijgeschept kan worden.
Factoren zoals stemming (lekker, verdrietig, erg afgeleid) of spanning kunnen beïnvloeden hoeveel een kind eet en hoe het eetmoment verloopt. Kinderen hebben soms een slechte dag. Het is belangrijk om los te laten hoeveel er gegeten wordt of dat er iets nieuws geproefd moet worden. Geef geen ander eten als daarom gevraagd wordt, aangezien kinderen dit onthouden en herhalen.
Identificeer patronen in het eetgedrag van je kind. Als je kind bijvoorbeeld op specifieke dagen moe is door lange dagen opvang of school, zorg dan voor iets wat hij of zij lekker vindt op die dagen.
Zelfstandigheid en controle bij maaltijden
Ieder kind ontwikkelt de behoefte om dingen zelf te doen, wat hoort bij het proces van zelfstandig worden. Sommige kinderen voelen deze behoefte eerder of sterker dan anderen. Als je kind alles graag zelf wil doen, geldt dat waarschijnlijk ook voor het eten. Hij of zij wil dan graag helpen tijdens het koken, opscheppen en zelf eten, ook al lukt dat nog niet altijd perfect. Zodra jij het overneemt, kan er strijd ontstaan. Zorg dat je kind gedurende de dag veel kans krijgt om dingen zelf te doen, zodat het gemakkelijker wordt om het soms ook los te laten.
Je kunt je kind controle geven binnen jouw kaders. Probeer uit wat werkt voor jullie gezin. Dit kan bijvoorbeeld door je kind zelf bestek te laten vasthouden, een bordje te laten uitkiezen, of zelf te laten bepalen op welke dag er iets nieuws geproefd wordt en hoeveel hapjes.
Voedselneofobie en het introduceren van nieuw voedsel
Voedselneofobie, ook wel neofobie voor voedsel genoemd, is een natuurlijke voorzichtigheid en soms angst bij kinderen om nieuwe dingen te ontdekken. Van nature zijn kinderen voorzichtiger en soms angstiger, waardoor ze niet meer alles in de mond stoppen. Dit is een beschermingsmechanisme van de natuur. Aan tafel kan dit echter minder handig zijn, omdat kinderen echt bang kunnen zijn voor onbekend eten.
Timing is belangrijk: iets nieuws proeven lukt alleen als je kind positieve signalen laat zien. Bied altijd iets aan bij de maaltijd dat bekend is en veilig voelt. Bied niets anders aan als je kind daarom vraagt of niet veel wil eten. Werk met kleine stappen: elke aanraking met eten is van belang, denk aan kijken, ruiken, likken en een knuffel geven. Laat je kind het tempo bepalen.
Schep kleine porties op, dit ziet er overzichtelijk uit voor je kind. Gebruik een vakjesbord, aangezien kinderen angstig kunnen worden als ze niet precies zien wat er op hun bord ligt. Geef controle aan je kind binnen jouw kaders: laat zelf bestek vasthouden, zelf een bordje uitkiezen, zelf bepalen op welke dag er iets nieuws geproefd wordt en hoeveel hapjes. Wees duidelijk en consequent: hierdoor weet je kind waar het aan toe is. Een vaste routine helpt hierbij; voorspelbaarheid betekent minder angst.
Observatie en ondersteuning
Door maaltijdmomenten te observeren, kun je veel leren over het gedrag van je kind en de oorzaak van het eetgedrag. Schrijf alles op wat je opvalt, zoals het tijdstip, wat er gegeten wordt en waar gegeten wordt. Let ook op signalen van je kind die voorafgaan aan het 'misgaan' van het eetmoment. Het is belangrijk om deze signalen te herkennen, zodat je weet welke tips het best toegepast kunnen worden.
Voor kinderen ouder dan 4 jaar die nog niet zoveel lusten, kan een gezamenlijk stappenplan helpen om nieuwe dingen te proeven. Er bestaan online trainingen, ontwikkeld door universiteiten in samenwerking met ouders en experts, die ouders van jonge kinderen (0-6 jaar) met eetproblemen ondersteunen met informatie, herkenbare voorbeelden en praktische tips.