Het afleren van de speen is voor veel kinderen een aanzienlijke uitdaging. Hoewel het over het algemeen gemakkelijker is dan het afleren van duimen, omdat de speen kan worden weggelegd en een duim niet, vereist het afleren van de speengewoonte doorzettingsvermogen van zowel het kind als de ouder of verzorger. Duizenden kinderen zijn met behulp van deze tips succesvol gestopt met spenen, maar ook met vingerzuigen, duimen en nagelbijten. Met name de aanvullende professionele adviezen helpen om op een zo prettig mogelijke manier van deze hardnekkige gewoonten af te komen. Hieronder worden eerst de succesvolle tips besproken, gevolgd door praktische adviezen.
7 succesvolle tips om het spenen af te leren
Het afleren van de speen kan worden ondersteund door de volgende zeven tips:
-
Benader het stoppen met spenen altijd positief.
Stimuleer je kind door te laten blijken dat je trots op hem of haar bent. Geef niet elke keer commentaar als je kind de speen in zijn of haar mond heeft, maar geef je kind met name een dikke pluim (compliment) als hij of zij een keer niet speent. Bijvoorbeeld tijdens het tv-kijken: "Wat goed van jou, je hebt televisie gekeken zonder je speen in je mond te stoppen. Dat vind ik zo knap van jou! Hoe doe je dat? Merk je dat je zonder speen ook prima televisie kan kijken?" Hiermee beloon je het goede gedrag.
-
Geef uitleg.
Vertel je kind over de mogelijke gevolgen voor de kaak, de tanden, het gezicht, onverstaanbaar praten, gepest worden en infecties. Dit is voor de meeste kinderen een goede motivatie om te stoppen.
-
Leg samen de speen weg.
Laat je kind bedenken wat er met de speen moet gebeuren. Moet hij gewoon weggegooid worden, begraven worden, of wil hij er een mooi knutselwerk van maken?
-
Zoek een zachte knuffel.
Veel kinderen vinden troost bij hun speen. Zoek een zachte knuffel of doekje dat je kind tegen zijn of haar gezicht kan houden. Dit geeft troost en afleiding. Let erop dat je kind de knuffel of het doekje niet in zijn of haar mond stopt, omdat dit de tong naar beneden blijft drukken. Dit naar beneden drukken van de tong kan leiden tot een vervormde kaak en open mondgedrag.
-
Leer eerst het spenen overdag af als je kind thuis is.
Overdag heeft je kind meer afleiding, wat het afleren makkelijker maakt.
-
Beloon je kind bij elke stap vooruit.
Laat bijvoorbeeld een sticker uitzoeken als je kind tijdens een bepaald televisieprogramma geen speen in zijn of haar mond heeft gehad. Maak samen met je kind een kalender en plak de sticker hierop om de voortgang zichtbaar te maken. Laat je kind bijvoorbeeld een kleurpotlood uitkiezen als hij of zij 5 stickers heeft verdiend. Stel iets in het vooruitzicht, zoals een puzzel, kleurboek of LEGO-doosje als beloning voor bijvoorbeeld 2 weken speenvrij zijn. Ook het laten kiezen van een nagerecht kan een goede beloning zijn. Beloftes werken doorgaans goed, mits niet overdreven.
-
Leer vervolgens de speen 's nachts af.
Wanneer de behoefte aan de speen overdag minimaal is geworden, kan de speen 's nachts worden afgeleerd. Dit is lastiger, omdat de speen een hulpmiddel is geworden om in slaap te komen. Als het te moeilijk is voor je kind om zonder speen te slapen, haal dan de speen tijdens het slapen uit zijn of haar mond. Duw de mond zachtjes dicht als je merkt dat deze open blijft staan, zodat je kind door de neus gaat ademen.
Praktische adviezen van gespecialiseerde logopedisten
Logopedisten zien bijna dagelijks de gevolgen van spenen, duimen, nagelbijten en vingerzuigen. Deze gewoonten kunnen leiden tot open mondgedrag en het naar beneden drukken van de tong. Hieronder volgen 12 praktische adviezen die kinderen effectief kunnen helpen stoppen met deze gewoonten:
-
Verzin geen excuus voor je kind om toch te mogen spenen.
Vermijd excuses zoals "het is Sinterklaastijd, dat is altijd heel spannend voor ons kind."
-
Ouders/verzorgers moeten er (samen) achter staan.
Het is belangrijk dat ouders/verzorgers zich inzetten om het kind op een positieve en consequente manier te begeleiden. Word niet boos en straf je kind niet, want dit vergroot de behoefte aan het veilige gevoel dat de speen geeft.
-
De speen uit de mond trekken werkt niet.
Dit wekt enkel boosheid op.
-
Houd voet bij stuk tijdens driftbuien of huilbuien.
Probeer je kind eventueel af te leiden. Als je toch de speen geeft, wordt het stoppen met spenen veel langer dan nodig.
-
Observeer open mondgedrag bij anderen.
Ga samen televisie kijken en turven hoeveel mensen hun mond open hebben staan of onverstaanbaar spreken. Dit kan kinderen bewust maken van de gevolgen.
-
Laat je kind zelf een manier verzinnen om te stoppen met spenen.
Dit toont aan dat je je kind serieus neemt. Neem de tijd, wees geduldig en geef extra uitleg indien nodig.
-
Stress en straffen werken niet.
Kleine stapjes vooruit met enthousiaste reacties van ouders en omgeving werken veel beter.
-
Benadruk dat je kind 'groot' wil zijn.
Grote mensen gebruiken geen speen. Dit kan voldoende motivatie zijn om te stoppen.
-
Vraag hulp van iemand waar je kind tegenop ziet.
Dit kan een logopedist, juf, tandarts of zelfs Sinterklaas zijn. Ook praten met een vriendje of vriendinnetje over hun mening over de speen kan helpen.
-
Wees consequent.
Keur het speengedrag niet de ene keer af en de andere keer goed. Ga er volledig voor; dit is het duidelijkst voor je kind en geeft het snelste resultaat.
-
Houd een videodagboek bij (voor oudere kinderen).
Laat je kind dagelijks een filmpje maken waarin hij of zij vertelt over het stoppen met spenen: wat goed ging, wat lastig was, hoe vaak de speen gebruikt is, de reactie van de omgeving en hoe het stoppen beter kan. Regelmatig terugkijken van het videodagboek versterkt het effect.
-
Zoek een buddy voor je kind.
Een opa, oma, tante of oom kan helpen. Laat je kind dagelijks met de buddy bellen als stimulans en om het speengedrag te bespreken. Spreek met de buddy een beloning af voor bijvoorbeeld 2 weken speenvrij zijn.
De redenen waarom kinderen spenen
Het zuigen op een speen geeft kinderen een veilig gevoel en werkt als troostmiddel. Deze zuigbehoefte is vergelijkbaar met de zuigreflex waarmee baby's voedsel binnenkrijgen. Na de overgang naar vast voedsel blijft de zuigbehoefte vaak bestaan. De speen helpt kinderen om snel en rustig in slaap te vallen, wat het erg lastig maakt om te stoppen met spenen en duimen. Het beste is om spenen en duimen af te leren vóór de leeftijd van één jaar, voordat het een gewoonte wordt en er schade ontstaat. Op latere leeftijd wordt het afleren van deze gewoonten lastiger.
De 5 nadelen van spenen
Langdurig spenen kan diverse negatieve gevolgen hebben:
- Het evenwicht van de mondspieren raakt verstoord doordat de tong naar beneden wordt gedrukt.
- De kiezen passen niet goed op elkaar doordat de kaak smaller wordt, wat resulteert in een 'open beet'.
- Het kan leiden tot 'open mond gedrag', met alle bijbehorende gevolgen.
- Mondademen kan snelle verkoudheid, keel- en oorontstekingen veroorzaken.
- Het kan leiden tot pestgedrag, omdat het vreemd kan overkomen als een kind van 4 jaar nog met een speen rondloopt.
Uitleg die kan helpen om je kind te laten stoppen met spenen
Er zijn verschillende manieren om je kind te motiveren te stoppen met de speen:
Je bent al groot.
"Baby's hebben het zuigen nodig om te kunnen drinken en voelen zich goed als ze melk krijgen. Dit gevoel willen veel kinderen vasthouden, daarom zuigen ze graag op een speen, zelfs nadat ze vast voedsel eten en uit een beker drinken. Als kinderen groot zijn, is het niet meer nodig om te blijven zuigen. Het is raar om met een speen in je mond rond te lopen als je groot bent. Wil jij raar zijn? Wil jij een baby blijven? Of wil jij groot zijn net als [naam van broer/zus/buurkind/etc.] en alle dingen kunnen en doen die daarbij horen, zoals praten, snoep eten, sporten, spelen en naar school gaan? Daar heb je geen speen voor nodig. Hoe zou je het vinden als papa, mama, opa en oma met een speen in hun mond rond zouden lopen?"
Je tanden en kiezen gaan scheef staan.
Leg uit dat de kaak door het spenen smaller en spitser wordt, waardoor de tanden en kiezen minder ruimte krijgen en scheef kunnen gaan staan. Dit kan een beugel nodig maken om de tanden weer recht te zetten. Toon afbeeldingen van gebitten met een open beet door spenen of duimen.
Er zitten vieze beestjes op je speen.
Maak de onzichtbare bacteriën zichtbaar door een klodder modder aan een speen te smeren. Leg uit dat er overal vuil en bacteriën op de speen komen wanneer deze ergens wordt neergelegd. Deze bacteriën worden opgegeten wanneer de speen weer in de mond wordt gestopt. Laat je kind een 'bacteriemonster' tekenen of knutselen om het denken hierover te stimuleren.
De speen vervangen door kauwsieraden lijkt een goed idee
Hoewel kauwsieraden op het eerste gezicht een goede vervanging lijken voor de speen, worden ze afgeraden. Het gebruik van een bijtketting drukt de tong namelijk evengoed naar beneden, waardoor de verkeerde mondgewoonten en de gevolgen ervan (open mondgedrag, verstoorde kaakgroei, spraakproblemen) blijven bestaan. Een goed gesprek, uitleg geven en belonen wanneer je kind stopt met het gebruik van de speen, in combinatie met doorzettingsvermogen, is effectiever.
Open mondgedrag heeft belangrijke nadelen
Bij open mondgedrag houdt het kind de mond vaak open, zowel overdag als 's nachts, waardoor er door de mond wordt geademd. Dit is nadelig omdat:
- De lucht niet gefilterd wordt zoals bij neusademhaling, waardoor bacteriën en virussen gemakkelijker het lichaam binnendringen. Dit leidt tot vaker verkoudheid en terugkerende keel-, oor- en amandelontstekingen.
- De spraak kan worden beïnvloed. Kinderen praten vaak zacht en onduidelijk door verkeerde ademhaling en een onevenwichtige mondspierfunctie.
- De ademhaling sneller gaat, wat kan leiden tot hyperventilatie en weinig energie.
- De vorming van de bovenkaak kan worden beïnvloed. Mondademen en een afwijkend slikpatroon kunnen de bovenkaak smal maken en naar voren laten steken, waardoor de boventanden naar voren worden geduwd.
Om de vorm van de kaak te veranderen, is het belangrijk om de functie van de mondspieren aan te pakken. De meest effectieve manier hiervoor is specialistische logopedie: OMFT.
Wat is OMFT (oro-myofunctionele therapie)?
OMFT is een specialisatie binnen de logopedie die zich richt op het herstellen van het evenwicht van de mondspieren door middel van oefeningen. Een verstoorde spierbalans wordt vaak veroorzaakt door langdurig spenen, duimen, vingerzuigen en nagelbijten, waarbij ook het tonggebruik verstoord kan zijn (afwijkend mondgedrag). Dit kan leiden tot slissen, verkeerd slikken, kaakvervorming, scheefstand van tanden en kiezen, onduidelijk praten en open mondgedrag. De eerste stap in de OMFT-behandeling is het stoppen met de betreffende gewoonten, waarbij de logopedist helpt met uitleg en gericht advies.
Voorkom een beugel of verkort het beugeltraject met OMFT
Wanneer het evenwicht van de mondspieren op jonge leeftijd wordt hersteld, kan de vorm van de kaak verbeteren. In een normaal gevormde kaak hebben tanden en kiezen voldoende ruimte om recht te groeien, wat de kans op een scheef gebit verkleint. Bij veel kinderen die tijdig met OMFT beginnen, groeit of herstelt het gebit zodanig dat een beugel niet nodig is. Indien een beugel wel nodig is, duurt het beugeltraject korter. Bovendien vergroot OMFT de kans dat het behaalde resultaat van het beugeltraject blijvend is. De meest toegepaste volgorde is dan ook: OMFT-orthodontie-OMFT.
Op welke leeftijd werkt OMFT het beste?
Bij kinderen tussen de zes en acht jaar is de OMFT-behandeling het meest effectief. Hoe langer men wacht met behandelen, hoe langer de afwijkende mondgewoonten aanwezig zijn en hoe lastiger het wordt om deze aan te leren. Daarbij is het kaakbot dan nog in de gr... (de tekst eindigt hier abrupt)