Jan Willem Zwang, een ervaren energietrendwatcher en ondernemer met meer dan 25 jaar ervaring in de energiesector, benadrukt de ingrijpende veranderingen die de energiemarkt de afgelopen jaren heeft ondergaan. De stabiliteit van twintig jaar geleden heeft plaatsgemaakt voor een dynamische en onvoorspelbare realiteit, gekenmerkt door extreme prijsschommelingen, overbelaste elektriciteitsnetten en onzekerheden rondom leveringszekerheid. Deze situatie is geen tijdelijke hapering, maar een blijvende realiteit.
De Dubbele Uitdaging: Onvoorspelbaarheid en Netcongestie
Volgens Zwang zijn de twee grootste uitdagingen waar de energiemarkt momenteel voor staat de onvoorspelbaarheid van de energiemarkt en de aansluitingscapaciteit van het net. De geopolitieke gebeurtenissen, zoals de inval van Rusland in Oekraïne, hebben geleid tot een snelle verschuiving van pijpleidinggas naar LNG (Liquefied Natural Gas). Europa importeert nu geen aardgas meer uit Rusland en een aanzienlijk deel van het gebruikte aardgas komt uit Amerika in de vorm van LNG, waarmee Europa concurreert met Azië.
Deze mondiale afhankelijkheid van LNG en de groei van duurzame energieopwekking zorgen voor sneller schommelende prijzen. Hoewel de koppeling tussen gas- en elektriciteitsprijzen langzaam vervaagt, met name in de zomermaanden wanneer hernieuwbare energieproductie hoog is, blijft deze correlatie in de avonduren bestaan door het gebruik van gascentrales. De koppeling is gebaseerd op marktwerking, niet op een officiële afspraak.
De druk op het elektriciteitsnet vormt de tweede grote uitdaging. Bedrijven die willen uitbreiden of elektrificeren, worden geconfronteerd met beperkte capaciteit op het net, wat de leveringszekerheid onder druk zet. Het hebben van voldoende capaciteit wordt steeds belangrijker, met als grootste uitdagingen het betaalbaar houden van elektriciteit en de beschikbaarheid van stroom op de juiste momenten. Investeringen in netten door netbeheerders zijn noodzakelijk om voldoende stroom uit het net te kunnen halen.
Netcongestie voor bedrijven. Wat zijn de oplossingen?
Flexibiliteit als Nieuwe Norm en Concurrentievoordeel
Zwang benadrukt dat flexibiliteit de nieuwe norm wordt in de energiemarkt. Om het net in balans te houden, is er behoefte aan meer regelbaar vermogen. Naast de verwachte batterijcapaciteit introduceert de landelijke netbeheerder nieuwe producten om het net in balans te houden. Energiecontracten zullen in de toekomst waarschijnlijk meer flexibiliteit vereisen, waarbij de mate waarin een stroomafnemer en/of -producent in staat is om flexibel uit het net te halen of op het net te zetten, cruciaal wordt.
Flexibiliteit wordt ook financieel aantrekkelijk. Bedrijven die hun energie slim plannen of tijdelijk kunnen aan- of afschakelen, profiteren van gunstigere tarieven. Vanaf 2027 of 2028 zullen Time of Use-tarieven (tarieven die variëren per tijdstip) de norm worden, waarbij de kosten voor het gebruik van de netcapaciteit gedurende de dag verschillen.
Van Onwetendheid naar Inzicht: De Kracht van Bewustzijn
De grootste kans voor bedrijven ligt volgens Zwang niet in technologie, maar in bewustzijn en inzicht in hun eigen energieverbruik. Veel bedrijven onderschatten hun eigen flexibiliteit. Door middel van metingen en het plaatsen van tussenmeters kunnen bedrijven inzicht krijgen in hun verbruiksprofielen en de grote verbruikers identificeren.
Eenvoudige aanpassingen, zoals het instellen van tijdschakelaars voor het laden van elektrische voertuigen, kunnen al aanzienlijke problemen oplossen en kosten besparen. Het is essentieel om het probleem te kennen om een effectieve oplossing te kunnen vinden.
De Wendbare Ondernemer Wint: Navigeren door de Energietransitie
De energietransitie vereist meer flexibiliteit van bedrijven dan ooit tevoren. Wie blijft afwachten, loopt het risico op hogere kosten of ontoereikende stroomtoevoer. Het slim organiseren van energieverbruik biedt niet alleen operationele continuïteit, maar ook financiële voordelen.
Zwang adviseert bedrijven om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen, bijvoorbeeld door Google Alerts in te stellen met relevante zoektermen. Het aanstellen van een verantwoordelijke voor dit onderwerp binnen het bedrijf is cruciaal, gezien het belang ervan. Zelfs zonder budget voor een fulltime energiemanager, mag dit onderwerp niet genegeerd worden.
De energiemarkt raakt iedereen. Door wendbaar te zijn en samen te werken, kunnen bedrijven de energietransitie omzetten in toekomstbestendige waarde. Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Vattenfall, een partner die zich inzet voor de klimaattransitie en inspirerende praktijkvoorbeelden deelt.
De Realiteit van Netcongestie: Een Urgent Probleem met Oplossingen
Het wordt steeds minder vanzelfsprekend dat we probleemloos stroom uit het stopcontact halen. De snelle groei van duurzame opwek, elektrisch vervoer en warmtepompen leidt tot overbelasting van het stroomnet. Netbeheerders waarschuwen voor een toenemende kans op stroomuitval, met name op zonnige dagen. Toch liggen de oplossingen dichterbij dan men denkt.
Jan Willem Zwang, als energietrendwatcher en ondernemer, deelt zijn visie op de trends en kansen voor de toekomst. Hij benadrukt dat Nederland in 2024 ternauwernood aan een grootschalige blackout is ontsnapt. Een dergelijk incident had de overheid mogelijk wakker kunnen schudden om netcongestie serieuzer aan te pakken. Het simpelweg bijleggen van stroomkabels is niet voldoende; slimme oplossingen zijn nodig om bedrijven te helpen vastlopen op netcongestie te voorkomen.
Succesvolle Oplossingen in de Praktijk
Er zijn tal van praktijkvoorbeelden van succesvolle oplossingen. Flexibel energiegebruik, populair bij tuinders, en het inzetten van batterijen zijn effectieve manieren om congestieproblemen op te lossen. Sommige oplossingen bieden zelfs financiële voordelen. Met een flexibele asset, zoals een batterij, kunnen bedrijven inkomsten genereren door opgeslagen energie op meerdere energiemarkten tegelijkertijd aan te bieden.
GOPACS is een voorbeeld van zo'n energiemarkt waar bedrijven met hun batterij of warmte-krachtkoppeling flexibel vermogen kunnen aanbieden en meeverdienen aan netbalancering. Ondanks de potentie blijft de GOPACS-markt onderbenut, met slechts een fractie van de grootverbruikers die eraan deelneemt.
Nieuwsberichten Spreken voor Zich: Netcongestie is Overal Voelbaar
De ernst van de situatie blijkt uit nieuwsberichten: Enexis waarschuwt voor wachttijden tot 70 weken voor verzwaarde huisaansluitingen, wat de energietransitie remt. Stedin moest tijdens de kerst aggregaten inzetten om aan de stroomvraag te voldoen. Netbeheerders overwegen om energie tijdens de spitsuren duurder te maken om het gebruik te spreiden.
Hoewel TenneT miljarden investeert in netuitbreiding, is het volgens Zwang te risicovol om hierop te vertrouwen als enige oplossing. Gelukkig zijn er al voldoende slimme oplossingen om het energienet te ontlasten zonder ingrijpende netuitbreidingen.
Slimme Oplossingen voor Netcongestie
- Bidirectioneel laden met elektrische auto's: Elektrische auto's kunnen tijdens piekuren stroom terugleveren aan het net en worden opgeladen wanneer er veel duurzame stroom beschikbaar is, wat helpt het net in balans te houden.
- Batterijen: Door dalende prijzen zijn batterijen betaalbare oplossingen voor lokale congestieproblemen. Ze helpen piekbelastingen af te vlakken, energie op te slaan en in te spelen op prijsschommelingen.
- Flexibel energiegebruik: Bedrijven kunnen op piekmomenten minder stroom gebruiken of juist leveren voor een aantrekkelijke vergoeding, zoals tuinders die al doen met ‘flextenders’.
- Verdienmodellen met ‘revenue stacking’: Door flexibele assets, zoals batterijen, te laten deelnemen aan meerdere markten (onbalansmarkt, intraday handel, congestiemanagement via GOPACS), wordt de investering aantrekkelijker en wordt er meer waarde uit dezelfde asset gehaald.
Definities van de Verschillende Energiemarkten
- Onbalansmarkt: TenneT zorgt dat het net stabiel blijft door extra stroom te kopen of te verkopen wanneer het werkelijke energiegebruik afwijkt van het voorspelde gebruik.
- Intraday handel: Leveranciers kunnen op kwartierbasis handelen en tot 30 minuten voor verbruik energie in- en verkopen.
- GOPACS: Een marktplaats waar vraag en aanbod van flexibel vermogen samengebracht worden, gebruikt door netbeheerders om capaciteitstekorten op het elektriciteitsnet te verminderen.
Praktijkvoorbeelden van Oplossingen tegen Netcongestie
Veel slimme toepassingen zijn al in de praktijk te zien:
- Rijksvastgoedbedrijf Utrecht: Twee batterijen vangen pieken in de energievraag op, waardoor het pand weer (gedeeltelijk) benut kan worden na een verbouwing.
- Afvalbedrijf: Ondanks de ambitie om volledig elektrisch te rijden, konden door slimme inzet van batterijen en het niet volledig elektrificeren van vrachtwagens, toch verduurzamingsstappen gezet worden.
- Papierproducent Sappi: Met een afspraak met Enexis om bij calamiteit stroom terug te leveren, kon de producent een extra e-boiler toevoegen en 24 megawatt extra leververmogen krijgen, zelfs in een congestiegebied.
- Fastned: Het snellaadnetwerk omzeilde wachttijden voor nieuwe stroomaansluitingen door op bestaande aansluitingen vermogen terug te geven en energie te sturen via een capaciteitsbeperkend contract.
Publieksvragen: Batterijen en Toekomstperspectieven
1a. Risico op tekort aan batterijen: Er is zeker een risico op een tekort aan batterijen op de langere termijn, vooral als de verkoop van elektrische auto's aantrekt en het net overbelast blijft. Momenteel is er sprake van overcapaciteit, wat de prijzen drukt.
1b. Impact op de prijs: Naarmate de vraag aantrekt, zal de prijs van batterijen waarschijnlijk stijgen.
2. Nieuwe batterijtechnologieën: Er worden veelbelovende alternatieven ontwikkeld, zoals zoutbatterijen, maar deze bevinden zich vaak nog in de ontwikkelingsfase. Lithiumbatterijen behouden voorlopig een voorsprong vanwege hun hoge energiedichtheid.
Niet Wachten, Maar Doen: De Kracht van Directe Actie
De uitdagingen rond netcongestie zijn urgent, maar korte termijn oplossingen zijn direct beschikbaar. Slimme toepassingen zoals flexibel energiegebruik, bidirectioneel laden en batterijen maken het nu al mogelijk om te groeien, het net te ontlasten en financieel voordeel te behalen. Het is daarom essentieel om actief naar deze mogelijkheden te kijken en te voorkomen tegen de grenzen van het elektriciteitsnet aan te lopen.