Kraamzorg na verlies van een baby

Het verlies van een kindje tijdens de zwangerschap of rondom de bevalling is een uiterst verdrietige en moeilijke periode waarin de wereld stil lijkt te staan. In deze situatie is het mogelijk om kraamzorg te ontvangen. Een kraamverzorgende kan u en uw eventuele partner bijstaan op zowel emotioneel als praktisch gebied. Dit omvat luisteren, vragen beantwoorden en praktische hulp bieden, terwijl tegelijkertijd de lichamelijke herstel na de bevalling nauwlettend in de gaten wordt gehouden.

Er bestaan gespecialiseerde uitvaartorganisaties met veel ervaring in het ondersteunen van ouders die hun baby verliezen. Alles is bespreekbaar met de kraamverzorgende. Een folder kan u informeren en helpen bij het maken van beslissingen in de eerste periode na het verlies van uw kindje, als aanvulling op de gesprekken die met u worden gevoerd. Het is belangrijk om goed na te denken over uw eigen wensen en deze kenbaar te maken.

Voorbereiding op de bevalling

Indien er geen medische reden is voor een directe ziekenhuisopname, kunt u wachten tot de bevalling spontaan op gang komt, in overleg met uw gynaecoloog. Een andere optie is het opwekken (inleiden) van de bevalling. Voordat dit gebeurt, kan het advies luiden om nog enige tijd thuis door te brengen. Dit wordt bewust gekozen omdat uit de praktijk blijkt dat deze tijd essentieel is voor een beter rouwproces.

Om het lichaam voor te bereiden op de bevalling, is het vaak nodig de baarmoedermond te laten rijpen of week te maken. Dit kan gebeuren door middel van een ballonkatheter, een slangetje met een opgeblazen ballonnetje aan het uiteinde, dat in de baarmoedermond wordt ingebracht.

Om uw kindje ter wereld te brengen, zijn weeën noodzakelijk. Op de afgesproken dag en tijd meldt u zich op de betreffende afdeling. U wordt opgevangen door een verpleegkundige en verloskundige. Indien u thuis bloedverlies, vochtverlies, koorts of buikpijn/krampen ervaart, dient u contact op te nemen met de verloskundige.

Pijnbestrijding en de rol van de partner

U kunt altijd om pijnstilling vragen wanneer de situatie voor u te oncomfortabel of pijnlijk wordt. De behoefte aan pijnstilling is individueel. Er zijn verschillende middelen beschikbaar, zoals een ruggenprik, een morfinepompje of een injectie met pethidine.

Uw partner maakt de bevalling mee en kan gedurende de gehele opnameduur bij u zijn. Partners kunnen zich soms overbodig, onzeker of machteloos voelen, en de neiging hebben om sterk te moeten zijn. Het is echter belangrijk dat ook zij hun emoties tonen en delen.

Na de geboorte: Afscheid en herinneringen

Nadat uw kindje geboren is, mag u hem of haar direct zien en vasthouden. Sommige ouders vinden dit in eerste instantie eng en hebben hier meer tijd voor nodig. U geeft zelf aan wanneer u hier klaar voor bent. Het zien of vasthouden van uw overleden baby kan troost bieden, nu en in de toekomst. Indien u uw kindje niet wilt zien, wordt dit volledig begrepen.

Als uw kindje al enkele dagen voor de bevalling in de buik is overleden, kan de huid donkerder van kleur zijn en op sommige plekken wat ontveld. Soms wordt de placenta na de geboorte niet spontaan geboren en is een ingreep in de operatiekamer noodzakelijk.

Het kan prettig zijn om over uw kindje te praten en een naam te geven. Het is mogelijk om uw overleden kindje in een koelbedje of in koud water op te baren (de watermethode). Dit helpt om verkleuring tegen te gaan en het lichaam zo lang mogelijk in goede conditie te houden. De watermethode bootst de natuurlijke omgeving van het vruchtwater na, waarbij het kind een natuurlijke houding aanneemt. Dit gaat donkere verkleuring tegen en zorgt voor een mooiere roze kleur van de huid, lippen en nagels.

Uw eigen inbreng is van groot belang. U kunt zelf kleding, een mooie doek of sjaal meenemen om uw overleden kindje in te wikkelen na de geboorte. De mogelijkheid om kleertjes aan te trekken is afhankelijk van de zwangerschapsduur; soms is het beter voor de huid om het kindje bloot te houden en later kleertjes aan te trekken. U mag ook een knuffel, mandje of bakje (voor de watermethode) meenemen.

Het maken of laten maken van foto's kan u steun bieden en helpen bij de verwerking van het verlies. U kunt hiervoor ook een professionele fotograaf inschakelen, kosteloos via de Stichting Make a Memory (vanaf 23 weken zwangerschap) of Stichting Still (vanaf 13 weken zwangerschap).

Juridische en praktische zaken

Er kan worden voorgesteld om een obductie te laten plaatsvinden bij uw overleden kindje. Een obductie is een nader onderzoek om de doodsoorzaak te achterhalen. De bevindingen kunnen helpen bij het begrijpen en accepteren van het overlijden. Het onderzoek kan ook informatie opleveren over erfelijke aspecten, wat van belang kan zijn voor een volgende zwangerschap. Een obductie is echter niet verplicht.

Indien uw kindje is geboren na een zwangerschapsduur van meer dan 24 weken, bent u wettelijk verplicht aangifte te doen van geboorte en overlijden bij de gemeente. De arts verstrekt hiervoor een overlijdensverklaring. Bij een zwangerschapsduur van minder dan 24 weken is dit niet verplicht.

Als uw baby is overleden tijdens de zwangerschap of kort na de geboorte, kan dit leiden tot pijnlijke vragen. Er is geen verplichting tot begraven of cremeren bij een zwangerschapsduur van minder dan 24 weken, maar het mag wel. U kunt er ook voor kiezen om afscheid te nemen in het ziekenhuis, waarna het kindje gezamenlijk met andere overleden kindjes kosteloos wordt gecremeerd bij crematorium Jonkerbos te Nijmegen. Bij deze crematie kunt u niet aanwezig zijn.

Na een zwangerschapsduur van 24 weken bent u wettelijk verplicht uw kindje te begraven of te cremeren.

Kraamzorg en lichamelijke veranderingen

Vaak heeft u recht op kraamzorg, ook al is er geen kindje om voor te zorgen. De vergoeding en het aantal uren kraamzorg zijn afhankelijk van uw zorgverzekering en de zwangerschapsduur. De eerste dagen thuis zal uw verloskundige controles uitvoeren, soms in samenwerking met de kraamzorg.

Na een bevalling treden 'normale' reacties op zoals naweeën, bloedverlies en soms pijn van hechtingen, wat het gemis des te meer kan doen voelen. Ook wordt er moedermelk aangemaakt, wat kan leiden tot stuwing. Borststuwing zonder een kindje om te voeden kan pijnlijke en emotionele momenten veroorzaken. Een nauwsluitende bh kan verlichting bieden. De melkproductie zal na verloop van tijd stoppen, wat per persoon verschilt.

In het kraambed kunnen ook andere lichamelijke en psychische klachten optreden, als normale uitingen van hevig verdriet. Kinderen uiten zich vaak anders, bijvoorbeeld via verhalen of tekeningen. Het is belangrijk hen eerlijk en eenvoudig te vertellen wat er is gebeurd en hoe u zich voelt. Er zijn diverse kinderboeken beschikbaar over sterven en de dood.

Rouwverwerking en professionele hulp

Rouwverwerking is het proces waarbij het verdriet om het verlies van uw baby geleidelijk draaglijker wordt. U zult uw kindje nooit vergeten. Sommigen willen voortdurend praten over hun kind en verdriet, anderen trekken zich terug, en weer anderen huilen veel. Al deze reacties zijn normaal en begrijpelijk. Het is goed om uw gevoelens te uiten. Het delen van verdriet met anderen kan het draaglijker maken. Aarzel niet om medische hulp in te schakelen bij rouwverwerking.

Stichting Make a Memory en Stichting Still bieden kosteloos fotografie aan voor families van overleden baby's, met specifieke zwangerschapsduren als voorwaarde.

Begeleiding door de kraamverzorgende

Wanneer een kindje overlijdt tijdens de zwangerschap, bevalling of kort daarna, volgt een periode van verdriet, verwarring, boosheid en onmacht. Een moeilijke en verdrietige periode breekt aan waarin beslissingen genomen en zaken geregeld moeten worden. Of u in deze periode hulp en steun wilt van een kraamverzorgende, bepaalt u zelf. De kraamverzorgende zal haar uiterste best doen om u zo goed mogelijk bij te staan.

De kraamverzorgende houdt uw algehele conditie nauwlettend in de gaten en ondersteunt u waar nodig, bijvoorbeeld bij de zorg voor andere gezinsleden en het huishouden. Zij biedt een luisterend oor en emotionele ondersteuning, waarbij uw wensen en behoeften centraal staan. Gedurende de kraamweek houdt de kraamverzorgende een zorgplan bij.

In deze roerige tijd kan het zijn dat u door alle emoties niet alles goed heeft kunnen opnemen. Tastbare herinneringen aan de bevalling en de baby kunnen later van grote waarde blijken. De kraamverzorgende kan helpen bij het maken van een mooie herinneringsbox voor aandenkens zoals een naambandje, echo, haarlokje, voet- of handafdrukje, knuffeltje en/of een tekening van andere kinderen. Het (laten) maken van foto- of video-opnamen van uw baby kan hierbij ondersteunen.

Uitgestelde en adoptiezorg

In sommige gevallen is het nodig dat uw kindje na de geboorte een periode in de couveuse of op de kinderafdeling verblijft. Wanneer uw kindje naar huis mag, kunnen er vragen ontstaan waarvoor de kraamverzorgende ondersteuning kan bieden. Zij zorgt ervoor dat de overgang van het ziekenhuis naar thuis rustig verloopt. Uitgestelde kraamzorg kan gegeven worden vanaf de tiende dag tot maximaal drie maanden na de bevalling.

Ook als uw kindje niet uit uw buik, maar in uw hart is geboren, kunt u terecht voor kraamzorg. Het moment waarop uw kindje thuiskomt, is bijzonder. Hoewel u geen bevalling heeft meegemaakt, zijn er een vader en moeder ‘geboren’. Het is een emotioneel ingrijpende gebeurtenis waarbij zorg en aandacht voor u en uw gezin belangrijk is. Adoptiezorg wordt in de meeste gevallen vergoed vanuit een aanvullende zorgverzekering, maar valt niet binnen het basispakket. Informeer bij uw verzekeraar naar de mogelijkheden.

Zorg bij zwangerschapsverlies

Als de situatie anders loopt dan verwacht, kan dit veel emoties losmaken. Zorg voor u, uw partner en eventuele broertjes en zusjes is juist dan nodig. Na een bevalling kunnen lichamelijke ongemakken optreden. Isis Kraamzorg staat voor u klaar, ook wanneer uw kindje is overleden, u heeft dan recht op kraamzorg. De kraamverzorgende bespreekt samen met u en uw partner wat zij in deze periode voor u kan betekenen. Bij zwangerschapsverlies vanaf 18 weken heeft u recht op kraamzorg.

Wanneer u het slechte nieuws ontvangt dat uw baby is overleden of niet levensvatbaar is, staat uw wereld stil. U bent moeder geworden en dus kraamvrouw. De kraamverzorgende zal controles uitvoeren en ondersteunen bij uw lichamelijke verzorging. Tevens biedt zij praktische ondersteuning bij alles wat er op u afkomt, zoals het ontvangen van bezoek, lichte huishoudelijke werkzaamheden en het verzorgen van maaltijden. Zij werkt nauw samen met de uitvaartverzorger en is er ook om samen met u herinneringen te maken die steun en troost bieden.

Werkgebied en informatie

Onze diensten worden aangeboden in de regio Zuid-Gelderland en in verschillende gemeenten tussen Arnhem en Nijmegen. Voor adressen in Duitsland kunt u contact opnemen om de mogelijkheden te bespreken. Helaas eindigt niet elke zwangerschap in een levend geboren baby. Als kraamverzorgende kunt u te maken krijgen met een gezin waarin de baby is overleden. Het is belangrijk te weten hoe u zo'n gezin kunt begeleiden. Het verliezen van een baby betekent ook het verlies van de toekomst en verwachtingen. U kunt in de kraamweek een belangrijke rol hebben in het kennismaken en afscheid nemen van de baby. Naast kennis over verlies, krijgt u praktische tips over wat u wel en beter niet kunt zeggen of doen.

Hiske werkt als verliescoach met ouders die een baby zijn verloren rondom de zwangerschap en bevalling, en geeft trainingen en lezingen over babyverlies. Zij verloor in 2015 zelf haar zoontje Hugo tijdens de bevalling.

Kosten en scholing

De kosten voor deelname aan de online scholing ‘Kraamzorg na het verlies van een baby’ bedragen €65,- inclusief btw. Hierbij is een digitaal naslagwerk en certificaat inbegrepen. Deze scholing is primair gericht op kraamverzorgenden, maar is breder toepasbaar en ook interessant voor anderen die zich willen verdiepen in de zorg voor ouders die een baby verliezen.

Rouwzorg en nazorg

Geef ouders zoveel mogelijk informatie zodra duidelijk is dat de baby is overleden of gaat overlijden. Zij kunnen zich voorbereiden op de bevalling, het afscheid en de vele keuzes die op hen afkomen. Wijs hen op het bestaan van Stille Levens en de gratis brochures over afscheid nemen, de uitvaart en onderzoek na het overlijden van de baby. Stille Levens biedt ook informatiemiddelen voor zorgverleners.

Voor psychosociale nazorg is in ziekenhuizen met een verloskundeafdeling doorgaans maatschappelijk werk en/of een medisch psycholoog met affiniteit voor babysterfte aanwezig. Ouders krijgen minimaal één gesprek waarin informatie wordt gegeven over en hulp wordt aangeboden bij geboorteaangifte, begraven of cremeren, onderzoek naar de doodsoorzaak, het belang van de baby zien, een naam geven, en uitleg over eerste rouwreacties. Het contactpunt voor langere termijn nazorg verschilt per ziekenhuis.

Ouders willen na het overlijden van hun baby over het algemeen zo snel mogelijk naar huis. Indien de medische conditie van de moeder dit toelaat, wordt de zorg overgedragen aan de eerstelijns zorgverlener (verloskundige en/of huisarts). Medisch maatschappelijk werk en/of de medisch psycholoog blijven betrokken indien ouders dit wensen.

Zorg ervoor dat bij nacontroles de naam van de baby en de datum van overlijden correct worden genoteerd. Spreek niet over embryo, vrucht, foetus of IUVD, maar gebruik de naam van de baby. Vraag eventueel naar een foto en geef ruimte aan boosheid en schuldgevoelens, waarbij beide ouders betrokken worden.

Het is belangrijk om een protocol te hebben dat is aangepast aan de lokale situatie, goed leesbaar en helder is. Dit protocol geeft steun aan u als zorgverlener en laat ruimte voor het maken van keuzes in overleg met de ouders. De NVOG-richtlijn is een advies voor een basisprotocol.

Belang van kraamzorg na verlies

Hoewel ouders in bepaalde situaties geschokt kunnen zijn door het aanbieden van kraamzorg, is de aanwezigheid ervan geen overbodige luxe. De moeder is immers ook kraamvrouw met bijbehorende klachten en risico's. De kraamverzorgende heeft aandacht voor het door laten gaan van gewone zaken zoals rusten, slapen en eten. Bij andere kinderen in het gezin is het extra belangrijk dat de dagelijkse routine in stand blijft. Zowel de moeder als haar partner hebben zorg en ondersteuning nodig. Naast medische verzorging moet er tijd zijn om de ouders op verhaal te laten komen.

Bij een zwangerschapsduur van 24 weken of meer is er recht op kraamzorg. Hoewel opleidingen aandacht geven aan zorg na het overlijden van een baby, is niet elke kraamverzorgende hier even vertrouwd mee. Er zijn bureaus of zzp'ers met ervaring in het ondersteunen van ouders na het overlijden van hun baby. Vraag naar ervaring en kennis en zorg voor een uitgebreide overdracht.

In uitzonderingsgevallen kan tussen 18 (en bij hoge uitzondering tussen 16) en 24 weken kraamzorg worden gegeven. De kraamvrouw kan dit in overleg met de verloskundige en zorgverzekering bespreken. Particuliere kraamzorgorganisaties bieden ook langere zorg op maat.

In een kraamweek waarin ouders afscheid nemen van hun pasgeboren baby is elk moment van waarde. Als kraamverzorgende heeft u hierin een belangrijke begeleidende rol. Kraamzorg verlenen als een baby is overleden tijdens de zwangerschap of rondom de bevalling kan spannend zijn. Kennis over rouw en verlies, met name babyverlies, kan hierbij helpen. Maar naast kennis, zijn er vooral handvatten en tips nodig om gezinnen die met dit grote verlies geconfronteerd worden, zo goed mogelijk bij te staan en de zorg te bieden die ze nodig hebben.

Een kraamweek zonder levende baby ziet er anders uit dan een normale kraamweek. Scholing hierover geeft inzicht in de impact van zo'n groot verlies op het gezin. U leert met welke emoties u te maken kunt krijgen en hoe u hier op de juiste manier op reageert. U krijgt suggesties over wat u wel en beter niet kunt zeggen en praktische tips om zoveel mogelijk herinneringen te maken samen met de ouders.

tags: #kraamzorg #bij #doodgeboren #baby