Het kiezen van de juiste slaapplek voor je baby is een belangrijke beslissing voor ouders. Vragen over de veiligheid van samen slapen, nachtkleding, de overstap naar een ledikant en het gebruik van een dekbed komen vaak naar voren. Om deze prangende vragen te beantwoorden, organiseerde WIJ, in samenwerking met VeiligheidNL, een livestream Q&A op Instagram. Expert Mieke Cotterink deelde deskundige informatie en adviezen over kinderveiligheid en slaapgewoonten. Deze informatie is nu beschikbaar in videoformaat en als een overzicht van veelgestelde vragen met antwoorden.
De veiligheid van het eigen bedje
Voor jonge kinderen tot ongeveer vier maanden oud is hun eigen bedje de veiligste slaapplek. Het ouderlijk bed brengt risico's met zich mee, zoals het risico op oververhitting door de warmte die ouders afgeven, en de aanwezigheid van een dekbed en een matras met mogelijke naden. Deze factoren kunnen risico's met zich meebrengen voor het kind. Vooral wanneer ouders erg moe zijn, alcohol hebben genuttigd of zich in een stressvolle periode bevinden, is het raadzaam om het kind de eerste zes maanden in het eigen bedje te laten slapen.
Als je je kind dichtbij wilt hebben, bijvoorbeeld tijdens het geven van borstvoeding of om je kleintje te troosten, is het belangrijk om, zodra het moment daar is en jullie beiden gaan slapen, het kind weer in zijn eigen bedje te leggen. Hoewel het verleidelijk kan zijn om je kind dichtbij te houden, is de eigen slaapplek voor de allerkleinsten het veiligst.
Plaatsing van het babybedje
De plaatsing van het babybedje is een persoonlijke keuze, maar het advies is om het bedje de eerste zes maanden bij de ouders op de slaapkamer te plaatsen. Dit kan rustgevend zijn voor zowel de baby als de ouders, doordat ze elkaar kunnen horen. Sommige ouders ervaren dit echter als onrustig en slapen daardoor minder goed. Het is belangrijk om zelf af te wegen wat de beste oplossing is. Als je na drie tot vier maanden besluit de baby op de eigen kamer te leggen, is dit ook een goede optie.
Keuze van het babybedje: wieg, ledikant of co-sleeper?
Bij de geboorte van een baby valt de keuze vaak op een wiegje of een ledikant. Een wiegje is kleiner en knusser, en daardoor ook praktischer om op de ouderlijke slaapkamer te plaatsen. Een pasgeboren baby kan echter ook vanaf het begin in een ledikant slapen, mits het bedje kort is opgemaakt. De co-sleeper, ook wel aanschuifbedje genoemd, is een ideale tussenoplossing. Het stelt je in staat om je kind dichtbij te hebben en gemakkelijk borstvoeding te geven zonder het bed uit te hoeven.
De overstap naar een ledikant
Er is geen te vroege overstap naar een ledikant als het om veiligheid gaat; een kind kan er al vanaf de geboorte in slapen. Echter, zodra een baby meer gaat draaien, is een overstap naar een ledikant verstandig. Een wiegje is compacter, waardoor een rollende baby sneller tegen de zijwanden kan komen te liggen, zichzelf wakker kan maken of met het gezichtje tegen de wand kan komen. Vanaf dat moment wordt een groter bed, zoals een ledikant, aangeraden.
Als je kind op zijn eigen kamer wil slapen, kan dit in een wiegje, ledikant of co-sleeper. Een co-sleeper is echter specifiek ontworpen om aan het ouderlijk bed te worden bevestigd. Sommige co-sleepers kunnen ook als vrijstaand wiegje worden gebruikt en zijn dan geschikt voor de eigen kamer.
Opmaak van het babybedje en beddengoed
Het is essentieel om het babybedje kort op te maken. Dit betekent dat de voetjes van de baby zich dicht bij het voeteneinde van het bed bevinden en het beddengoed tot aan de schouders reikt. De zijkanten van de deken vouw je onder het matras, zonder de vlakheid van het matras te verstoren. Grote, gewatteerde knuffels in het bed worden afgeraden vanwege het risico dat de baby erin verstrikt raakt of ademhalingsproblemen krijgt. Een knuffeldoekje is een veilig alternatief.
Een molton onderlegger dient over het gehele matras te worden gelegd, gevolgd door een (hoes)onderlakentje dat glad wordt aangetrokken. Om het matras en onderlakentje te beschermen, wordt een smal zeiltje ter hoogte van de billen van de baby geplaatst. Het is cruciaal dat de onderlaag ter hoogte van het gezichtje goed luchtdoorlatend is, zodat de baby kan blijven ademen, zelfs als hij of zij onverhoopt op de buik terechtkomt. Het zeiltje wordt bedekt met een molton onderlegger of een flanellen luier. Ter hoogte van het hoofdje kan een hydrofiele luier worden geplaatst, wat praktisch is bij het spugen.
Twee dekentjes worden 20 centimeter onder de bovenkant van het lakentje gelegd en het lakentje wordt terughoudend. Het bedje wordt zo opgemaakt dat de kindervoetjes zich vrij dicht bij het voeteneinde bevinden en het beddengoed tot de schouders reikt. Deze methode staat bekend als verkort opmaken.
Dekbedden en slaapzakken
Er wordt geadviseerd om de eerste twee jaar geen dekbed of deken in een dekbedhoes te gebruiken. Dit kan leiden tot oververhitting en het risico dat het kind zich onder of in het beddengoed wurmt, wat de ademhaling kan belemmeren.
Voor pasgeboren baby's die nog weinig bewegen, is het gebruik van een lakentje met een dekentje prima, mits het bedje kort is opgemaakt. Zodra de baby beweeglijker wordt en zich door het bedje verplaatst, is het slim om een slaapzak te gebruiken. Bij gebruik van een slaapzak is extra beddengoed niet nodig.
Slaapzakken zijn verkrijgbaar in diverse soorten, maten en diktes. De TOG-waarde kan als richtlijn dienen voor de geschiktheid van de slaapzak. Het is ook belangrijk om te kijken naar de pasvorm: het lijfje en de hals moeten goed aansluiten om te voorkomen dat de baby met het hoofdje in de slaapzak kan verdwijnen. Slaapzakken die mee kunnen groeien, bieden een langere gebruiksduur, maar een goede aansluiting rond het lijfje is cruciaal.
Als een kind de dekens eraf trapt en een slaapzak eng vindt, is het belangrijk om te weten dat een slaapzak het draaien kan bemoeilijken. Als een kind goed kan draaien (van rug naar buik en terug), hoeft er geen zorg te zijn. Echter, in de fase waarin kinderen wel van rug naar buik kunnen draaien, maar nog niet goed terug, is het raadzaam om overdag veel te oefenen met buikligging. Dit versterkt de nek- en rugspieren en leert het kind omrollen.
Kleding en temperatuurregulatie
Bij koudere temperaturen wordt aangeraden om de slaapkamertemperatuur tussen de 16 en 18 graden Celsius te houden. De nachtkleding en het beddengoed moeten hierop worden aangepast. Het controleren van de temperatuur door in het nekje te voelen, geeft een betrouwbaarder beeld dan het voelen van de handjes, die vaak koud aanvoelen, zeker in de winter.
De keuze voor materialen zoals velours of polyester kleding, of fleece dekentjes, vergroot niet per definitie de kans op oververhitting of wiegendood. Het is belangrijker om te letten op de dikte van de stof; dikkere stoffen houden meer warmte vast.
Wat betreft de elektrische kruik: deze kan in de eerste weken na de geboorte worden gebruikt om het bedje voor te verwarmen. Het is echter af te raden om de kruik samen met de baby in bed te leggen vanwege het risico op verbranding. Moderne elektrische kruiken houden de warmte doorgaans goed vast.
Matras en matrasbeschermers
Een matras voor een baby dient stevig en niet te zacht te zijn, zodat het hoofdje van het kind er niet in wegzakt. Het matras moet ook vlak zijn en goed in het bedje passen. Een Aerosleep matras heeft een extra toplaag met een luchtlaag, wat de hygiëne bevordert en voorkomt dat vocht direct in het matras trekt. Bij gebruik van een Aerosleep matras is een dunner hoeslaken aan te raden om het effect niet te verminderen.
Ventilerende matrasbeschermers zijn goed. Echter, niet-waterdoorlatende matrasbeschermers worden afgeraden voor jonge baby's, omdat deze te warm kunnen worden. Een zeiltje direct op het matras, vooral in de buurt van het gezichtje, wordt ontmoedigd vanwege het gebrek aan ventilatie en het risico op verstikking.
Veilige slaaphouding en spugen
Vanaf de geboorte is de rugligging de meest veilige slaaphouding voor een baby, ter preventie van wiegendood. Onderzoek heeft aangetoond dat het aantal sterfgevallen door wiegendood significant is gedaald sinds dit advies werd gegeven.
Een baby kan veilig op de buik slapen zodra hij of zij in staat is om zelfstandig te draaien, zowel van rug naar buik als andersom. In geval van spugen wordt aangeraden om niet in paniek te raken. Onderzoek toont aan dat baby's nog nooit in rugligging zijn gestikt in hun eigen braaksel; ze draaien hun hoofdje zelf weg of slikken het braaksel in.
Extra veiligheid in en rond het ledikant
Naast de opmaak van het bedje en het beddengoed, zijn er nog andere veiligheidsaspecten rondom het babybedje. Zorg ervoor dat er geen gordijnen naar binnen hangen, geen snoeren te dichtbij liggen en dat koorden van raambekleding buiten bereik zijn om verstrikking te voorkomen. Een mobiel boven het bedje kan wel, mits de baby er niet bij kan.
Een hoofdbeschermer in het babybedje wordt niet specifiek benoemd als aan te raden of af te raden in de verstrekte tekst, maar het algemene principe is om extra objecten in het bedje te minimaliseren.
Het ledikant 60x120: een populaire keuze
Het ledikant van 60x120 cm is de meest gangbare maat voor een babybed en biedt een ruime keuze aan modellen. Deze ledikanten zijn verkrijgbaar in diverse uitvoeringen, zoals met lades, deuren, legplanken of een combinatie daarvan. Ledikanten met lades zijn praktisch voor het opbergen van extra spullen.
De bodem van een ledikant is doorgaans verstelbaar in hoogte. Op de hoogste stand is het bedje gemakkelijk toegankelijk voor het oppakken van een kleine baby. Naarmate de baby groeit en zich kan optrekken, zitten of staan, kan de bodem lager worden geplaatst om te voorkomen dat het kind uit het bed klimt.
Het ledikant is geschikt vanaf de geboorte tot ongeveer 2,5 jaar. Daarna kan worden overgestapt op een peuterbed of een eenpersoonsbed. Een meegroei ledikant (vaak 70x140 cm) kan een alternatief zijn, omdat het kan worden omgebouwd van ledikant tot peuterbed en tot een leeftijd van ongeveer 5 jaar bruikbaar is.
De spijlen van een ledikant bieden voldoende bewegingsruimte en zorgen ervoor dat er geen gevaar voor ademnood ontstaat wanneer de baby tegen de zijkant komt te liggen. Bovendien zorgt de open structuur voor optimale ventilatie en goed zicht op het kind.
Bij het inrichten van de babykamer is het belangrijk om een sfeer te creëren waarin jij je prettig voelt. Een neutraal babybedje kan bijdragen aan een rustige en ontspannen sfeer. Gekleurde accessoires kunnen de kamer persoonlijker maken.