Levensvatbaar Bedrijf: Betekenis en Beoordeling

In de huidige economische omstandigheden, met name tijdens periodes van crisis zoals de coronapandemie, wordt het begrip levensvatbaar bedrijf steeds vaker gehoord. Een bedrijf dat direct getroffen wordt door een crisis, kan in zwaar weer terechtkomen. Een tweede lockdown kan zelfs de genadeklap betekenen. Om te bepalen of een bedrijf deze uitdagingen kan doorstaan, is het essentieel om de levensvatbaarheid ervan te beoordelen.

Inzicht in de levensvatbaarheid biedt zowel de ondernemer zelf als leveranciers en financiers een duidelijke indicatie over de financiële gezondheid van het bedrijf. Kennis van de factoren die de gezondheid bepalen, stelt de ondernemer in staat om betere beslissingen te nemen over vervolgstappen. Dit kan variëren van kostenverlaging en aanpassing van het verdienmodel tot het zoeken naar financiering of, in het uiterste geval, het beëindigen van de onderneming.

Financiers baseren hun oordeel over het verstrekken van financiering dan ook sterk op de factoren die de levensvatbaarheid van een onderneming bepalen. Deze levensvatbaarheid wordt beoordeeld aan de hand van zowel financiële als niet-financiële factoren. Daarbij wordt gekeken naar cijfers op het gebied van rentabiliteit, vermogen, liquiditeit, cashflow en privé-inkomen. Met behulp van deze cijfers kunnen ratio's worden berekend of rekenmodules worden opgesteld. De benodigde gegevens worden doorgaans verkregen uit de winst- en verliesrekening en de balans, die samen de jaarrekening vormen.

De levensvatbaarheidstoets is niet uitsluitend van toepassing wanneer een ondernemer zijn coronaschulden wil saneren. Ook ondernemers die reeds financiering hebben, kunnen te maken krijgen met een dergelijke toets. Eigenlijk zou echter iedere ondernemer zich periodiek de vraag moeten stellen: 'Ben ik op termijn nog wel levensvatbaar?'

De Rol van de Accountant bij Levensvatbaarheid

De accountant speelt een cruciale rol in het beoordelen van de levensvatbaarheid van een onderneming. Hoewel accountants die actief zijn in het mkb (midden- en kleinbedrijf) vaak primair gericht zijn op het samenstellen van de jaarrekening, zou de accountant ook het gesprek moeten aangaan met de ondernemer over aspecten als de houdbaarheid van een verdienmodel of de correctheid van het kostprijsmodel. Veel ondernemers komen in de problemen doordat deze modellen niet op orde zijn.

Er is een verwachting dat accountants proactiever het gesprek aangaan met ondernemers over hun lange termijn levensvatbaarheid. Dit is een belangrijk signaal dat niet genegeerd kan worden. Het blijkt dat de levensvatbaarheid niet altijd een standaard agendapunt is in de gesprekken tussen accountants en ondernemers, wat ook opvalt tijdens managementaccountinglessen voor MKB-accountants. Het is nog geen standaard kantoorbeleid om hier meer aandacht aan te besteden.

Bij het uitwerken van adviesopdrachten voor studenten is het echter wel belangrijk om aandacht te besteden aan de levensvatbaarheid van de onderneming.

Aandachtspunten voor Accountants bij Levensvatbaarheidsgesprekken

Om ondernemers te ondersteunen bij het beoordelen van hun levensvatbaarheid, zijn er diverse aandachtspunten waar accountants op moeten letten:

1. Kostprijsberekening en Dekking door Omzet

Ondernemers hebben vaak onvoldoende inzicht in hun kostprijs of hanteren een onjuiste kostprijs. In sommige gevallen worden de directe kosten al jarenlang niet gedekt door de omzet. Dit werd lange tijd gemaskeerd door bijvoorbeeld corona-uitstel van belastingen of te veel ontvangen NOW- of TVL-subsidies, wat liquiditeitsproblemen voorkwam. Een andere oorzaak ligt in het niet werken met een bedrijfseconomische balans en winst- en verliesrekening in de jaarrekening.

2. Prijs- en Volumecomponent van de Omzet

Omzet bestaat uit een prijs- en een volumecomponent. Vaak wordt omzet gepresenteerd als een totaalgetal, zonder duidelijkheid over de invloed van prijsveranderingen en volume (stuks, uren). Een stijgende omzet zegt daardoor niet per definitie dat het goed gaat met een onderneming. Dalende volumes gecombineerd met stijgende prijzen kunnen een mooie omzetstijging laten zien, maar de vraag is of de onderneming op termijn levensvatbaar blijft als de volumes blijven dalen. Ook stijgende volumes tegen lagere prijzen kunnen op termijn problemen veroorzaken. Daarom is het cruciaal om de prijs- en volumecomponent van de omzet te analyseren.

3. Productie- en Arbeidscapaciteit

Om omzet te realiseren, is productie- en arbeidscapaciteit noodzakelijk. Het is belangrijk dat deze capaciteit beschikbaar is. Met de toenemende krapte op de arbeidsmarkt wordt het voor veel ondernemingen lastiger om de gewenste omzet te realiseren. Ook tekorten aan materialen of grondstoffen kunnen de omzetbehaalde omzet belemmeren. Dit heeft een directe relatie met het eerste aandachtspunt.

4. Samenstelling van de Omzet

Naast de prijs- en volumecomponent is het inzichtelijk maken van de samenstelling van de omzet belangrijk. Welke klanten dragen significant bij aan de omzet en het resultaat? Wat is de omloopsnelheid van de omzet? Welke locaties, regio's of landen genereren de omzet? Hoeveel procent van de omzet komt van de vijf of tien belangrijkste klanten, en wat zegt dit over de afhankelijkheid van deze klanten?

5. Noodzakelijke Investeringen (Duurzaamheid en Digitalisering)

Veel ondernemingen hebben bedrijfsmiddelen en personeel nodig om hun doelen te bereiken. Ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid en digitalisering kunnen ertoe leiden dat ondernemingen de komende periode moeten investeren om een 'license to operate' te behouden. Grote ondernemingen en overheden stellen steeds meer eisen aan hun toeleveranciers op het gebied van duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo). Daarnaast wordt de toegang tot veel binnensteden vanaf 1 januari 2025 beperkt tot elektrische bestelwagens.

6. Rentelasten en Herfinanciering

De rente stijgt, en veel ondernemingen met een financiering zullen de komende periode, bij het einde van de looptijd, te maken krijgen met een herfinanciering of renteherziening. Ondernemingen zullen moeten aantonen dat zij deze extra rentelasten kunnen blijven dragen.

7. Kasstroomontwikkeling

De kasstroom die een onderneming genereert, bepaalt uiteindelijk de levensvatbaarheid op lange termijn. Het is belangrijk om inzicht te geven in de maandelijkse ontwikkeling van de kasstroom en de componenten waaruit deze is opgebouwd. Bij een verzoek tot sanering van coronaschulden vereisen de Belastingdienst, UWV en RVO twee versies van de kasstroomopbouw voor de komende twee jaar.

Het regelmatig aangaan van het gesprek over levensvatbaarheid met ondernemers betaalt zich bijna altijd terug. De ondernemer krijgt hierdoor meer inzicht in de bedrijfsvoering en kan sneller bijsturen om de onderneming op koers te houden. Data-analyse is hierbij een uitstekend hulpmiddel.

Nieuwe Definitie van Levensvatbaarheid

Overleg tussen de NBA (Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants) en stakeholders heeft geleid tot een nieuwe definitie van de levensvatbaarheid van een onderneming. De NBA participeert in overleggen met de Belastingdienst, banken, MKB-Nederland, het Ministerie van Financiën en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Hierin is het voorstel ingebracht om voor belastingschulden ontstaan in de periode maart 2020-juni 2021 een terugbetalingstermijn van vijf jaar te hanteren, met een later startmoment voor invordering. Dit voorstel is overgenomen.

Hoewel dit een groot deel van de ondernemingen ten goede komt, blijft er een categorie ondernemers over voor wie de versoepelingen onvoldoende zijn. Een deel van deze ondernemingen zal willen onderzoeken of een minnelijke schuldsanering mogelijk is, een ander deel kan gebruikmaken van de WHOA (Wet Homologatie Onderhands Akkoord), en voor sommigen zal een faillissement de enige uitweg zijn.

Tijdens de overleggen is uitgebreid stilgestaan bij het bepalen van de levensvatbaarheid. De huidige benadering van continuïteit door accountants geeft de Belastingdienst en financiers te weinig comfort. Zij hanteren een periode van minimaal drie tot vijf jaar voor levensvatbaarheids- of herstructureringsplannen, om de financiële weerbaarheid te kunnen beoordelen.

Het is daarom raadzaam voor accountants om het gesprek aan te gaan met ondernemers en directies over de levensvatbaarheid op langere termijn en tijdig aan te dringen op effectieve maatregelen.

Wat is Levensvatbaarheid?

Een levensvatbaar bedrijf is een onderneming die op lange termijn winstgevend kan blijven en tegelijkertijd aan zijn financiële en organisatorische verplichtingen kan voldoen.

Waarom is Inzicht Belangrijk?

Inzicht in de levensvatbaarheid helpt niet alleen de ondernemer, maar ook leveranciers en financiers om de gezondheid van de onderneming te begrijpen. Kennis van de financiële gezondheid en winstgevendheid maakt betere beslissingen mogelijk. Dit kan leiden tot kostenverlaging, aanpassing van het verdienmodel, of het zoeken naar nieuwe financiering. Soms is stoppen de beste optie.

Met een goed beeld van de financiële situatie staat een ondernemer sterker bij het aanvragen van financiering. Financiële adviseurs zoals boekhouders of accountants kunnen hierbij ondersteunen.

De Toekomstcheck

Om een beter beeld te krijgen van de financiële situatie, kan de Toekomstcheck worden gebruikt. Deze tool geeft inzicht in de liquiditeit en de verwachte situatie voor de komende twaalf maanden, en toont hoe goed het bedrijf bestand is tegen verschillende scenario's.

Belangrijke Cijfers voor Levensvatbaarheid

De levensvatbaarheid van een bedrijf wordt bepaald door financiële kengetallen zoals rentabiliteit, vermogen (solvabiliteit), liquiditeit en cashflow. Deze kengetallen worden berekend op basis van gegevens uit de winst- en verliesrekening en de balans. Daarnaast spelen niet-financiële factoren, zoals de manier van ondernemen en externe omstandigheden, een rol.

Rentabiliteit

Rentabiliteit geeft aan hoe winstgevend een onderneming is. Het wordt berekend door de nettowinst te vergelijken met het gemiddeld totaal geïnvesteerd vermogen (eigen en vreemd vermogen).

Berekening Rentabiliteit

Voor een eenmanszaak, vof of maatschap wordt een deel van de winst als arbeidsbeloning beschouwd (ondernemersvergoeding). Een richtlijn hiervoor is €30.000.

Formule: (nettowinst + betaalde rente - ondernemersvergoeding) / gemiddeld totaal geïnvesteerd vermogen x 100% = rentabiliteit

Voorbeeld Eenmanszaak:

((€40.000 + €2.500 - €30.000) / €50.000) x 100% = 25%

Bij een bv is de arbeid van de ondernemer al beloond via salaris of managementvergoeding. De berekening is dan:

Formule: (nettowinst + betaalde rente + belasting over winst) / totaal vermogen x 100% = rentabiliteit

Voorbeeld BV:

((€50.000 + €25.000 + €45.000) / €500.000) x 100% = 24%

Financiers vinden een rentabiliteit tussen de 5% en 10% over het algemeen acceptabel. Hogere percentages duiden op bovengemiddelde winstgevendheid.

Balansvoorbeeld

Solvabiliteit

Solvabiliteit geeft aan of een onderneming op lange termijn aan haar verplichtingen kan voldoen. Het wordt berekend door het eigen vermogen te delen door het totale vermogen.

Formule: (eigen vermogen / totale vermogen) x 100% = solvabiliteit

Voorbeeld (gebaseerd op de voorbeeldbalans):

(€55.000 / €170.000) x 100% = 32%

Een solvabiliteitspercentage tussen de 25% en 40% wordt over het algemeen als gezond beschouwd.

Liquiditeit

Liquiditeit toont aan of een bedrijf in staat is om op korte termijn aan zijn betalingsverplichtingen te voldoen. Dit wordt gemeten met de current ratio, quick ratio en netto werkkapitaal.

• Current ratio:

Formule: vlottende activa + liquide middelen / kort vreemd vermogen = current ratio

(€25.000 + €10.000 + €10.000) / (€25.000 + €10.000) = 1,29

• Quick ratio:

Formule: (debiteuren + liquide middelen) / (rekening-courantkrediet + crediteuren) = quick ratio

(€10.000 + €10.000) / (€25.000 + €10.000) = 0,57

• Nettowerkkapitaal:

Formule: vlottende activa + liquide middelen - kort vreemd vermogen = netto werkkapitaal

(€25.000 + €10.000 + €10.000) - (€25.000 + €10.000) = €10.000

Cashflow

Cashflow is het verschil tussen de inkomsten en uitgaven over een bepaalde periode. Een positieve cashflow betekent dat er meer geld binnenkomt dan eruit gaat.

Voorbeeld:

Als een ondernemer in een kwartaal €30.000 aan omzet ontvangt en €20.000 uitgeeft, is de cashflow €10.000 positief.

Privé-inkomen

Het bedrijf moet genoeg opleveren om in persoonlijke behoeften te voorzien. Banken hanteren meestal een minimumgrens van €30.000 voor eenmanszaken, vof's en maatschappen, en voor een bv ligt dit op minimaal €58.000 in 2026.

Niet-Financiële Factoren

Naast de financiële cijfers spelen ook niet-financiële factoren een rol bij de levensvatbaarheid:

Leiderschap en Bedrijfscultuur

De manier waarop een bedrijf wordt gerund, is cruciaal. Financiers kijken naar de toekomstvisie, ervaring, opleiding en het netwerk van de ondernemer. Ook de rechtsvorm en bedrijfsactiviteiten zijn van belang.

Externe Invloeden

Dit zijn externe ontwikkelingen zoals technologie, wetgeving of economische trends die invloed hebben op het bedrijf. Hoewel deze factoren niet te controleren zijn, kan er wel op ingespeeld worden in de strategie.

Stappenplannen voor Moeilijke Tijden

Als de financiële en niet-financiële factoren positief zijn, is een bedrijf in principe levensvatbaar. Financiers hanteren echter vaak strengere criteria, dus een solide plan is essentieel.

• Doorgaan of stoppen: Maak de balans op en bepaal of verder gaan de beste optie is.
• Gecontroleerd stoppen: Wanneer stoppen onvermijdelijk is, volg dan de stappen om dit netjes af te handelen.
• Schulden: Zoek naar oplossingen voor problematische schulden.

Met de juiste hulp, een goed financieel plan en een passende financier, vergroot je de kans op succes. Een stroomschema kan helpen bij het vinden van de juiste financieringsvorm.

Wat is een Levensvatbare Onderneming?

Een onderneming wordt als levensvatbaar beschouwd wanneer deze op lange termijn winstgevend kan zijn en tegelijkertijd aan alle financiële en organisatorische verplichtingen kan voldoen. Dit is van essentieel belang voor het succesvol aanvragen van financiering. Door zelf inzicht te hebben in de levensvatbaarheid, kan ook een potentiële financier of leverancier overtuigd worden van de gezondheid van het bedrijf.

De levensvatbaarheid wordt bepaald door te kijken naar de cijfers van vijf kernfactoren: rentabiliteit, vermogen (solvabiliteit), liquiditeit, cashflow en privé-inkomen.

Rentabiliteit

Rentabiliteit geeft de winstgevendheid van een bedrijf aan door de winst te vergelijken met het gemiddeld totaal geïnvesteerd vermogen.

Solvabiliteit

De verhouding tussen eigen vermogen en totaal vermogen wordt solvabiliteit genoemd. Deze verhouding laat zien hoe afhankelijk een bedrijf is van vreemd vermogen. Een hogere solvabiliteit betekent minder risico voor de financier, hoewel de norm hiervoor per type onderneming kan verschillen.

Liquiditeit

Bedrijven berekenen de liquiditeit om te bepalen of ze voldoende geldmiddelen hebben om hun schulden op korte termijn te kunnen betalen, zoals openstaande rekeningen, belastingen en rente over kortlopende leningen.

Cashflow

De cashflow, of kasstroom, is het verschil tussen ontvangsten en uitgaven gedurende een bepaalde periode. Het geeft een indicatie van het cash genererende vermogen van een onderneming. Een negatieve cashflow vereist aanvullende financiering, terwijl een positieve cashflow aangeeft dat er meer geld binnenkomt dan eruit gaat.

Privé-inkomen

Een onderneming moet voldoende inkomen genereren voor privé-uitgaven. Banken hanteren vaak een minimumgrens van €30.000 per jaar. Indien het inkomen lager is, moet de ondernemer de financier kunnen overtuigen dat privéverplichtingen ondanks een lager inkomen kunnen worden voldaan.

Naast deze financiële factoren spelen ook niet-financiële factoren, zoals de manier van ondernemen en omgevingsfactoren (kansen bij nieuwe technologie, bedreigingen zoals een pandemie), een rol. Deze omgevingsfactoren hebben vaak weinig directe invloed op de ondernemer.

Financiële Levensvatbaarheid en Levensvatbaarheid in Bredere Zin

Financiële levensvatbaarheid verwijst specifiek naar het vermogen van een bedrijf, project of investering om financieel gezond te zijn en zichzelf te onderhouden. Dit betekent dat de inkomsten voldoende zijn om operationele kosten, investeringen en schulden te dekken. Een onderneming is financieel levensvatbaar wanneer zij winst maakt of een duidelijk pad naar winstgevendheid heeft.

Een project wordt als financieel levensvatbaar beschouwd als het meer oplevert dan het kost, wat wordt vastgesteld door een kosten-batenanalyse.

Levensvatbaarheid in bredere zin omvat niet alleen de financiële gezondheid, maar ook factoren zoals marktvraag, concurrentiepositie, operationele efficiëntie en strategische richting. Een bedrijf wordt als levensvatbaar beschouwd wanneer het beschikt over een duurzaam bedrijfsmodel, loyale klanten en een sterk merk, en zich kan aanpassen aan veranderende marktomstandigheden.

Een levensvatbare onderneming genereert stabiele inkomsten, opereert duurzaam en is toekomstbestendig. Dit omvat het vermogen om dagelijkse activiteiten te financieren, investeringen te doen en winst te maken. Een duidelijk bedrijfsmodel, goed management en een solide financiële basis zijn hierbij cruciaal.

Kenmerken van een Levensvatbare Onderneming

• Stabiele en groeiende omzet
• Positieve cashflow
• Sterk management en duidelijke strategie
• Duurzaam concurrentievoordeel

Bepalen van Financiële Levensvatbaarheid

Het bepalen van de financiële levensvatbaarheid vereist een grondige analyse van de financiële prestaties en vooruitzichten. Dit omvat het evalueren van de winst- en verliesrekening, de balans en de cashflowprognoses.

Stappen om de Financiële Levensvatbaarheid te Bepalen

1. Analyseer de omzet en kosten: Bekijk huidige en verwachte inkomsten en vergelijk deze met de totale kosten.
2. Bereken de winstgevendheid: Bepaal de nettowinstmarge (totale winst gedeeld door omzet) om de winst per euro omzet te meten.
3. Beoordeel de cashflow: Een positieve cashflow betekent dat het bedrijf voldoende geld binnenkrijgt om aan verplichtingen te voldoen.
4. Kijk naar de schuldenlast: Controleer de verhouding tussen schulden en eigen vermogen om de financiële gezondheid te beoordelen.
5. Maak toekomstprognoses: Voorspel de financiële ontwikkeling op basis van marktanalyse en verkoopprognoses.
6. Bepaal de break-evenanalyse: Dit is het punt waarop totale inkomsten gelijk zijn aan totale kosten; alles daarboven is winst.

Financiers en investeerders kijken naar verschillende factoren om de levensvatbaarheid van een onderneming te beoordelen. Het businessplan is hierin van belang, met daarin de visie, strategie, marktanalyse en doelgroep. De kwaliteiten en ervaring van de ondernemer(s) spelen ook een grote rol, evenals de financiële positie (startkapitaal en mogelijkheden voor financiering). Externe factoren zoals marktomstandigheden, concurrentie en wet- en regelgeving zijn eveneens relevant.

Een grondige analyse van al deze factoren geeft inzicht in de levensvatbaarheid van een onderneming.

tags: #levensvatbaar #bedrijf #betekenis