Fertiliteitsarts Kimiko Kleiman, nu 46 jaar, heeft talloze koppels begeleid die hun kinderwens nog niet vervuld zagen. Haar eigen weg naar moederschap bleek echter ook niet vanzelfsprekend, waardoor haar rol transformeerde van arts naar patiënt. Dit persoonlijke traject inspireerde haar tot het schrijven van het boek Verbeter je Vruchtbaarheid, waarin ze vrouwen en mannen adviseert over het vergroten van hun kansen op zwangerschap.
In Nederland kampt 1 op de 6 volwassenen met vruchtbaarheidsproblemen. Wanneer een koppel na een jaar proberen geen zwangerschap tot stand brengt, terwijl de vrouw een regelmatige cyclus heeft, kan een doorverwijzing naar het ziekenhuis volgen. Kleiman werkte jarenlang op de vruchtbaarheidsafdeling van het Amsterdamse AMC. Gedurende deze periode, waarin ze koppels bijstond met hun kinderwens, ervoer ze zelf twee miskramen. Hoewel ze zich bewust was van de risico's en hier ook open over was naar haar patiënten, had Kleiman altijd een voorgevoel dat ze zelf ooit patiënt in haar vakgebied zou worden.
Na haar twee miskramen werd Kleimans zoon geboren toen ze 34 was. Toen ze echter een tweede kind wenste, duurde het drie jaar voordat dit lukte. Ze bevond zich opnieuw in de rol van patiënt. Hoewel eerdere zwangerschappen, inclusief de miskramen, zonder problemen verliepen, bleef een nieuwe zwangerschap uit. Kleiman onderging een IVF-traject en een operatie aan haar baarmoeder. Ze legt uit dat de reguliere geneeskunde zich binnen vruchtbaarheidsproblematiek richt op een beperkt aantal onderzoeken en tests, waarna de mogelijkheden vaak opraken. Bij haarzelf werd, ondanks de uitblijvende zwangerschappen, geen specifieke oorzaak gevonden.
Omdat Kleiman zowel arts als patiënt was, durfde ze breder te kijken dan de standaard protocollen. Ze benadrukt dat vruchtbaarheid sterk persoonsgebonden is. Waar artsen vaak kijken naar grote studies en gemene delers, focuste Kleiman zich als patiënt op haar eigen individuele situatie. Dit leidde tot een andere kijk op haar vakgebied, waarbij ze streefde naar het toepassen van zoveel mogelijk zinvolle en effectieve methoden om haar kinderwens te vervullen. De focus van een fertiliteitsarts ligt doorgaans op diagnoses zoals 'geen eisprong', 'traag zaad' of een 'afgesloten eileider', waarvoor specifieke protocollen bestaan. Uiteindelijk beviel Kleiman vlak voor haar 40e van haar dochter. Deze persoonlijke ervaringen vormden haar tot een arts met een vernieuwde visie.
Met haar medische kennis en achtergrond ontwikkelde Kleiman zich verder als hormoontherapeut. Ze verdiepte zich in literatuur en volgde diverse experts op dit gebied. Het cijfer dat 1 op de 6 koppels vruchtbaarheidsproblemen ervaart, herkent zij ook in de praktijk, met een waargenomen stijging sinds haar afstuderen. De oorzaken hiervoor ziet ze mede in maatschappelijke veranderingen:
- De maatschappij die 24/7 'aan' staat, leidt tot chronische stress.
- De moderne voeding wijkt af van wat evolutionair bedoeld is.
Kleiman stelt dat de mens het contact met de natuur is kwijtgeraakt en steeds meer een 'wandelend hoofd' is geworden, met minder connectie met het eigen lichaam. De nadruk op mentale activiteit, gecombineerd met een veeleisende levensstijl, voeding en gebrek aan lichaamsconnectie, bemoeilijkt het zwanger worden. Ironisch genoeg beviel Kleiman zelf van haar laatste kind tijdens een periode van burn-out en stress, wat haar eigen visie op de directe invloed van stress op vruchtbaarheid nuanceert.
Er is de laatste tijd echter meer aandacht voor hormonen, de vrouwelijke cyclus en andere factoren die de algehele vruchtbaarheid beïnvloeden. Kleiman benadrukt dat reguliere medische zorg en aanvullende benaderingen naast elkaar kunnen bestaan. Bij vruchtbaarheidsproblemen adviseert ze om medisch advies in te winnen, maar gelooft ze tevens in de mogelijkheden buiten de reguliere weg.
Voor vrouwen met een kinderwens die moeite hebben met zwanger worden, zijn er verschillende aandachtspunten:
- Cyclus- en menstruatieklachten: Deze moeten serieus genomen worden om tijdig aan de bel te trekken.
- Lichaamsbehoeften: Voldoende aandacht voor voeding, slaap, ontspanning en beweging is cruciaal voor de vruchtbaarheid.
- Hormoonverstoorders: Blootstelling aan zaken als hormonen en antibiotica in vlees, bestrijdingsmiddelen, PFAS, antiaanbaklagen en bepaalde cosmetica kunnen de hormoonbalans negatief beïnvloeden.
Kleiman erkent dat een volledig natuurlijke levensstijl niet voor iedereen haalbaar is. Het gaat erom bewust te zijn van diverse factoren en kleine aanpassingen te doen. Ze waarschuwt voor obsessief gedrag en de controledrang die kan ontstaan bij een kinderwens, omdat dit juist stress kan veroorzaken. De arts benadrukt dat een kinderwens niet maakbaar is en dat niemand het succes kan garanderen, zelfs niet met optimale omstandigheden.
Kleiman deelt ook twee persoonlijke ervaringen die haar 'gepromoveerde doktersbrein' niet altijd kon verklaren:
- Een onbekende man in de sauna voorspelde na haar miskramen een zwangerschap binnen drie maanden, wat uitkwam.
- Vlak voor haar IVF-traject voor haar tweede kind zag ze tijdens een meditatie een beeld van haar man met een meisje.
Deze ervaringen suggereren dat niet alles in het leven te plannen of volledig te verklaren is. Het idee dat 'een kind komt, wanneer het komt' kan houvast bieden, en niemand zou zichzelf moeten kwalijk nemen als het niet direct lukt.
De impact van leefstijl en omgevingsfactoren op vruchtbaarheid
De Nationale VruchtbaarheidsTest, een initiatief van Ferring in samenwerking met dr. Astrid Cantineau en drs. [Naam niet gespecificeerd], onderzocht de invloed van leeftijd en leefstijl op vruchtbaarheid. Uit dit onderzoek, waaraan 3700 mensen deelnamen, bleek dat velen zich niet bewust zijn van de impact van leeftijd, leefstijl en seksfrequentie op de kans om zwanger te worden.
Voor vrouwen is het cruciaal om te stoppen met alcohol en roken vóór het stoppen met anticonceptie. Bijna de helft van de vrouwen is zich hier niet van bewust. Hoewel een gezonde leefstijl belangrijk is, kan deze de veroudering van eicellen niet terugdraaien. De invloed van stress op vruchtbaarheid wordt vaak overschat; het onderzoek suggereert dat het geen extreem grote invloed heeft, hoewel het voor niemand goed is.
Een ander onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel onder 16.000 vrouwen, in het kader van het programma 'Hoe Bevalt Nederland', toonde aan dat veel vrouwen de leeftijdsgrens voor IVF-behandelingen te hoog vinden. Hoewel de eerste IVF-baby in Nederland in 1983 werd geboren en behandelingen nu tot 50 jaar mogelijk zijn, vindt slechts 12% 50 jaar een geschikte leeftijd voor een kind via reageerbuisbevruchting. Een meerderheid van de deelneemsters (80%) vindt 50 te oud, waarbij bijna de helft (47%) een wettelijke grens van 45 jaar en een derde (30%) een grens van 40 jaar prefereert.
De deelneemsters benadrukken het belang van het niet uitstellen van zwangerschap zolang vrouwen biologisch vruchtbaar zijn, om risico's voor moeder en kind te minimaliseren. IVF wordt gezien als een dure methode die beschikbaar moet zijn voor stellen met serieuze vruchtbaarheidsproblemen.
Embryoselectie: Mogelijkheden en ethische grenzen
De techniek van embryoselectie (PGD) heeft zich in hoog tempo ontwikkeld. In Nederland kunnen embryo's getest worden op 50 tot 90 ernstige erfelijke aandoeningen, wat door 75% van de ondervraagde vrouwen als een positieve ontwikkeling wordt gezien. Echter, de mogelijkheid om embryo's te selecteren op geslacht en uiterlijke kenmerken, wat in het buitenland al gebeurt, stuit op weerstand. Acht van de tien (80%) vinden uiterlijk geen reden om in te grijpen in de natuur.
Prenatale testen: Beperkte interesse in uitgebreide genetische tests
De helft van de zwangere vrouwen (48%) ondergaat een prenatale test om erfelijke afwijkingen op te sporen. Bij 36% betreft dit de NIPT-test voor drie syndromen, waaronder het syndroom van Down. De meeste vrouwen vinden dit voldoende. Slechts 13% toont interesse in uitgebreidere genetische tests die tientallen afwijkingen kunnen detecteren.
Luchtvervuiling en IVF: Een onverwacht verband
Luchtvervuiling, met name fijnstof, heeft een negatieve invloed op de kans op een geslaagde IVF-behandeling. Onderzoek heeft aangetoond dat een hoog niveau aan fijnstof de kans op zwangerschap via IVF met bijna 40% kan verkleinen. Wetenschappers analyseerden ruim 3700 IVF-behandelingen bij 1836 Australische patiënten, waarbij de blootstelling aan fijnstof op verschillende momenten rond de eicelverzameling en embryotransfer werd onderzocht.
Deze studie is de eerste die de effecten van blootstelling aan schadelijke stoffen gedurende de ontwikkeling van eicellen, de embryotransfercyclus en de vroege zwangerschap afzonderlijk analyseert. De resultaten laten een negatief verband zien tussen blootstelling aan fijnstof in de twee weken vóór de eicelverzameling en de geboortecijfers. Dit suggereert dat luchtvervuiling de kwaliteit van de eicellen aantast, en niet alleen de vroege stadia van de zwangerschap. Hoewel het verband tussen luchtvervuiling en vruchtbaarheid duidelijk is, zijn de precieze mechanismen en de omvang van de invloed nog onderwerp van verder onderzoek.
Persoonlijke verhalen van IVF-trajecten
De weg naar een kinderwens via IVF is vaak lang en emotioneel zwaar. Veel koppels ervaren eenzaamheid, isolatie en gevoelens van ontoereikendheid.
Een van de verhalen beschrijft een traject dat begon in 2010, waarbij de eerste IVF-ronde werd gekenmerkt door dagelijkse injecties, invasieve scans en hormoonbehandelingen die de hormoonbalans ontregelen. Het falen van de eerste pogingen versterkte de kinderwens, maar leidde ook tot gevoelens van jaloezie bij het zien van vrienden met kinderen. Het isolement was zo groot dat veel vriendschappen verloren gingen. Uiteindelijk bleek eiceldonatie in het buitenland de enige optie, naast adoptie. Ondanks de pijnlijke weg, heeft dit traject het koppel sterker gemaakt. De focus op het vullen van de leegte van kinderloosheid leidde tot de oprichting van een online hondvriendelijke gids, wat het leven en de mentale gezondheid transformeerde en een nieuw doel gaf.
Een ander verhaal vertelt over een tweede IVF-poging in 2020, na een eerste succesvolle zwangerschap. Ondanks het feit dat de ouders toen 40 en 41 waren, faalden de embryo-implantaties, wat leidde tot diepe teleurstelling. De emotionele tol van vruchtbaarheidstrajecten is enorm. Naast medische aspecten, spelen sociale connectie, het vinden van vreugde en emotionele ondersteuning een cruciale rol.
In een schrijnend geval uit Californië werden twee baby's verwisseld na IVF. Beide gezinnen brachten drie maanden door met de verkeerde baby voordat de verwisseling aan het licht kwam. Dit leidde tot gevoelens van angst, verraad en woede. De IVF-kliniek wordt geconfronteerd met een zware rechtszaak. Alle betrokken ouders voelden liefde voor de baby's, ongeacht de biologische band.
De ervaringen laten zien dat IVF zelden een snelle oplossing is en geduld vereist. Het is essentieel om te erkennen dat het leven zonder kinderen ook een volwaardig en acceptabel leven is, en dat de maatschappij dit perspectief moet omarmen.