Een miskraam, ook wel spontane abortus genoemd, is het verlies van een vroege zwangerschap, doorgaans vóór de 16e week. Het kan een ingrijpende gebeurtenis zijn die gepaard gaat met diverse lichamelijke en emotionele gevolgen. Het is belangrijk om de symptomen te herkennen, de mogelijke oorzaken te begrijpen en de beschikbare opties voor behandeling te kennen.
Herkennen van een Miskraam
Een miskraam kan op verschillende momenten in het begin van de zwangerschap optreden. Soms merkt u slechts dat u net overtijd bent en een heftigere menstruatie krijgt dan normaal. Dit kan duiden op een vroege miskraam, zeker als u eerder een positieve zwangerschapstest heeft gehad. De meeste miskramen vinden plaats voordat het hartje van het ongeboren kind zich heeft ontwikkeld, maar latere miskramen komen ook voor.
Vaginaal bloedverlies en menstruatieachtige pijn kunnen de eerste tekenen van een miskraam zijn. Deze klachten nemen vaak geleidelijk toe. Zwangerschapsverschijnselen, zoals gespannen borsten en ochtendmisselijkheid, kunnen vlak voor een miskraam afnemen.
Bij een miskraam wordt het embryo of de vruchtzak uit de baarmoeder gedreven, wat leidt tot krampende pijn en bloedverlies. Wanneer de baarmoeder volledig is geleegd, nemen de pijn en het bloedverlies af en sluit de baarmoedermond zich weer. Soms blijft er echter zwangerschapsweefsel achter in de baarmoeder, wat resulteert in een onvolledige miskraam.
Belangrijk: Bij aanhoudend bloedverlies, zelfs na een vermoedelijke miskraam, is het cruciaal om contact op te nemen met uw huisarts of het ziekenhuis. Dit kan wijzen op achtergebleven miskraamweefsel of een buitenbaarmoederlijke zwangerschap.
Bloedverlies in het begin van de zwangerschap komt relatief vaak voor (bij ongeveer 20% van de vrouwen). Niet al dit bloedverlies duidt echter op een miskraam. Een innestelingsbloeding, veroorzaakt door de innesteling van het embryo in de baarmoederwand, is een veelvoorkomende, onschuldige oorzaak. Ook afwijkingen aan de baarmoedermond, zoals een poliep of ontsteking, kunnen bloedverlies veroorzaken zonder de zwangerschap te beïnvloeden.
Wat is een Miskraam?
Een miskraam is het verlies van een zwangerschap in een vroeg stadium. Bij een normale zwangerschap wordt een vruchtzak gevormd met daarin een embryo. Bij een vroege miskraam stopt de groei al vroeg en ontwikkelt zich geen embryo. Op een echo is dan enkel een 'lege' vruchtzak zichtbaar. Bij een latere miskraam is er wel een embryo zichtbaar op de echo, maar ontbreekt de hartactie en is het embryo kleiner dan verwacht voor de zwangerschapsduur.
Deze vormen van miskraam kunnen onopgemerkt blijven of gepaard gaan met mild (bruin) bloedverlies en lichte buikpijn.
Oorzaken van een Miskraam
De meest voorkomende oorzaak van een miskraam is een chromosomale afwijking (een afwijking in het erfelijk materiaal) die is ontstaan bij de bevruchting van de eicel. Dit leidt tot een stoornis in de ontwikkeling van de zwangerschap, waardoor deze niet verder groeit en wordt afgestoten.
In meer dan 95% van de gevallen is een miskraam te wijten aan een aanlegstoornis van het vruchtje. Dit betekent dat het vruchtje niet levensvatbaar is en de natuur dit corrigeert door het af te stoten. Deze chromosoomafwijkingen zijn meestal niet erfelijk, wat betekent dat ze geen verhoogd risico vormen voor een volgende zwangerschap.
Andere, minder frequente oorzaken kunnen zijn:
- Hormonale disbalans
- Afwijkingen aan de baarmoeder (zoals een afwijkende vorm of een ongeschikt baarmoederslijmvlies)
- Chronische infecties
- Bepaalde medicijnen, straling of toxische stoffen
- Gezondheidsproblemen bij de moeder, zoals slecht ingestelde diabetes.
Het is belangrijk te weten dat factoren zoals lichamelijke inspanning, sporten, vallen, vrijen, paardrijden of fietsen een miskraam niet veroorzaken. Een goed aangelegd vruchtje is beschermd in de baarmoeder.
Kans op een Miskraam
De kans op een miskraam neemt toe met de leeftijd. Voor vrouwen van 30 jaar is de kans ongeveer 1 op 5 (20%), terwijl deze voor vrouwen van 42 jaar oploopt tot 1 op 2 (50%).
Andere factoren die de kans op een miskraam kunnen verhogen, zijn:
- Oudere leeftijd
- Gezondheidsproblemen (zoals slecht ingestelde suikerziekte)
- Leefstijlfactoren (roken en alcoholgebruik)
Eén miskraam betekent doorgaans geen verhoogd risico op herhaling bij een volgende zwangerschap. Bij meerdere opeenvolgende miskramen neemt de kans wel toe. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat stress een miskraam veroorzaakt, noch dat geslachtsgemeenschap de kans verhoogt.
Er zijn geen behandelingen of maatregelen die een miskraam kunnen voorkomen.
Verloop van een Miskraam
Bij een miskraam wordt het embryo of de vruchtzak uit de baarmoeder gedreven. Dit gaat gepaard met krampende pijn en bloedverlies, waardoor de baarmoedermond opengaat. Zodra alles is afgestoten, verdwijnen de pijn en het bloedverlies, en sluit de baarmoedermond zich weer.
Een miskraam kan op verschillende manieren verlopen:
- Spontane miskraam: Het lichaam stoot het zwangerschapsweefsel vanzelf uit. Dit kan enkele dagen tot weken duren na het eerste bloedverlies.
- Onvolledige miskraam: Er blijft zwangerschapsweefsel achter in de baarmoeder, wat kan leiden tot aanhoudend bloedverlies.
- Gemiste miskraam (missed abortion): Het vruchtje is afgestorven, maar wordt nog niet door het lichaam afgestoten. Er is dan geen bloedverlies of pijn, maar de zwangerschap is niet meer levensvatbaar.
De vruchtzak is herkenbaar als een met vocht gevuld blaasje met een vliezig omhulsel. Soms verliest men ook bloedstolsels. Bij twijfel kan een stolsel met de vingers worden uit elkaar getrokken; een vruchtzak blijft intact.
Medisch Onderzoek bij Bloedverlies
Bij bloedverlies in het begin van de zwangerschap kan de volgende onderzoeken plaatsvinden:
Lichamelijk en Echoscopisch Onderzoek
Dit onderzoek, dat zowel inwendig (via de vagina) als uitwendig (via de buik) kan plaatsvinden, beoordeelt de baarmoederholte en de zwangerschap. Het bepaalt of de zwangerschap nog intact is. Echoscopisch onderzoek heeft geen invloed op de uitkomst van de zwangerschap.
Onderzoek van het Zwangerschapsweefsel
Het weefsel kan macroscopisch (met het blote oog) of microscopisch worden onderzocht om te bevestigen dat het om een miskraam gaat. Deze onderzoeken geven echter geen informatie over de oorzaak en kunnen het geslacht van het embryo niet bepalen.
Bloedonderzoek
Bij ruim bloedverlies kan het bloed worden gecontroleerd op bloedarmoede (hemoglobinegehalte) en soms de bloedgroep en rhesusfactor. Een eerste miskraam is doorgaans geen reden voor aanvullend bloedonderzoek.
Belangrijk: Bij een zwangerschapsduur van 8 weken kan via een echo het hartje van de foetus worden waargenomen. Als het hartje klopt, is de kans op een miskraam klein, maar niet uitgesloten.
Wat als een Miskraam is Vastgesteld?
Wanneer een miskraam is vastgesteld, zijn er verschillende opties:
1. Afwachten
Dit is de meest natuurlijke gang van zaken. Meestal stoot het lichaam het embryo uiteindelijk vanzelf af. Dit kan enkele dagen tot weken duren. Afwachten kan medisch gezien geen kwaad en heeft geen gevolgen voor een volgende zwangerschap. Het wordt geadviseerd om maximaal 6 weken af te wachten. Bij 50% van de vrouwen treedt een complete miskraam binnen twee weken op. Er bestaat echter een kans op een niet-complete miskraam, waarbij bloedverlies aanhoudt. In dat geval worden de behandelingsopties opnieuw besproken.
Voordelen van afwachten:
- Natuurlijke gang van zaken.
- Het verdriet kan thuis beleefd worden.
- Complicaties van een curettage worden vermeden.
Nadelen van afwachten:
- Het wachten kan emotioneel zwaar zijn.
- Zelf de miskraam doormaken met pijn en bloedverlies.
- Latere curettage of medicamenteuze behandeling kan alsnog nodig zijn bij ruim bloedverlies, pijn of een incomplete miskraam.
- Zwangerschapsverschijnselen kunnen blijven bestaan zolang er weefsel in de baarmoeder aanwezig is.
2. Opwekken van de Miskraam met Medicatie
Medicatie, zoals Misoprostol (Cytotec), kan worden gebruikt om de miskraam op te wekken. Dit kan thuis worden gedaan volgens instructies. Bijwerkingen kunnen misselijkheid, diarree en buikpijn zijn. Het bloedverlies kan gedurende 24 tot 48 uur hevig zijn en daarna nog één tot twee weken aanhouden. Bij onvoldoende effect kan een tweede dosis medicatie worden gegeven. De kans op een complete miskraam ligt tussen de 60% en 85%. Bij 15% van de vrouwen is een spoedcurettage nodig.
Voordelen van medicatie:
- Vermijding van een operatieve ingreep en de bijbehorende complicaties.
- Iets grotere kans op een complete miskraam dan bij afwachten.
Nadelen van medicatie:
- Bijwerkingen zoals misselijkheid, braken, diarree en koorts.
- Zelf de miskraam doormaken met pijn en bloedverlies.
- In 15-20% van de gevallen is alsnog een curettage nodig.
3. Curettage
Een curettage is een operatieve ingreep waarbij het zwangerschapsweefsel via de vagina en baarmoederhals wordt verwijderd. Dit gebeurt meestal onder algehele narcose. De ingreep duurt kort en patiënten kunnen vaak dezelfde dag naar huis.
Voordelen van curettage:
- Minder onzekerheid en minder verstoring van het normale leven.
- Meer dan 95% van de curettages resulteert in directe en volledige verwijdering van zwangerschapsweefsel.
Nadelen van curettage:
- Een operatieve ingreep met inherente risico's.
- Een licht verhoogde kans op vroeggeboorte in een volgende zwangerschap.
- Zeldzame complicaties zoals het syndroom van Asherman (verklevingen in de baarmoeder) of een perforatie van de baarmoederwand.
- Risico op een incomplete curettage, waarbij restweefsel achterblijft.
- Risico's verbonden aan narcose.
Algemene risico's van een operatie:
- Overgevoeligheidsreacties op medicijnen.
- Infectie, vooral als er een geslachtsziekte zoals chlamydia aanwezig is.
- Trombose (bloedstolsel in een bloedvat).
Voorbereiding op een curettage:
- Een gesprek met de anesthesioloog.
- Vasten volgens instructies voor de operatie.
Inzicht in de dilatatie- en curettageprocedure (D&C) (3D-animatie) | D&C-vacuümaspirator
Wanneer Contact Opnemen?
Neem contact op met uw arts of verloskundige in de volgende situaties:
- Bij koorts, hevig bloedverlies en/of pijn die niet reageert op pijnstilling.
- Bij hevig bloedverlies en/of krampen die langer dan 48 uur aanhouden.
- Bij twijfel of ongerustheid over het verloop van de miskraam.
- Bij verlies van meer bloed dan een forse menstruatie, zeker met symptomen als sterretjes zien of flauwvallen.
- Als na een spontane miskraam of curettage krampende pijn en/of zeer fors bloedverlies aanhoudt (wijst op incomplete miskraam).
- Bij temperatuurverhoging (>37,5°C) tijdens of kort na een miskraam (kan wijzen op infectie).
Adviezen
- Gebruik bij buikpijn bij voorkeur paracetamol boven NSAID's (naproxen, ibuprofen, indocid).
- Bij verlies van de vruchtzak of het embryo hoeft u zich niet te melden indien pijn en bloedverlies afnemen.
- Gebruik geen bad, tampons of seks tot het bloedverlies gestopt is, om infectiegevaar te voorkomen.
- U krijgt een afspraak voor een echo om te controleren of de baarmoeder volledig leeg is.
- Bij een rhesusnegatieve bloedgroep en een zwangerschapsduur van 10 weken of meer, is een injectie met anti-D nodig.
Emotioneel Herstel
Een miskraam kan een grote emotionele impact hebben. Verdriet, schuldgevoelens, boosheid en een gevoel van leegte zijn veelvoorkomende emoties. Het verwerkingsproces is persoonlijk en kan variëren in duur. Het is belangrijk om steun te zoeken bij uw partner, familie of vrienden, en indien nodig professionele hulp te zoeken.
Het is geruststellend te weten dat een miskraam vaak veroorzaakt wordt door een aanlegstoornis van het vruchtje, wat betekent dat u geen schuld heeft aan het verlies. Het lichaam corrigeert zichzelf op een natuurlijke manier.