Astigmatisme, ook wel bekend als een cilinderafwijking, is een veelvoorkomende refractie-afwijking die leidt tot een onscherp of vervormd zicht, zowel op korte als op lange afstand. Dit fenomeen ontstaat wanneer het hoornvlies (cornea) of de ooglens niet de gebruikelijke bolvorm heeft, maar eerder een ovale of onregelmatige kromming vertoont. Hierdoor worden lichtstralen die het oog binnenkomen niet op één enkel punt op het netvlies gefocust, wat resulteert in een onscherp beeld.
De mate van astigmatisme wordt uitgedrukt in dioptrieën en de specifieke richting van de afwijking wordt aangegeven in graden (0 tot 180). Een bril of contactlenzen met een cilinder correctie worden vaak ingezet om deze afwijking te verhelpen.
De Anatomie van een Astigmatisch Oog
Om astigmatisme te begrijpen, is het essentieel om de rol van het hoornvlies en de ooglens te kennen. Het hoornvlies, de voorste transparante laag van het oog, is verantwoordelijk voor een groot deel van de breking van lichtstralen die het oog binnenkomen. Voor een scherp zicht is een gelijkmatige en regelmatige kromming van het hoornvlies in alle richtingen noodzakelijk. Bij een oog met astigmatisme is deze kromming echter ongelijk. In plaats van de symmetrische vorm van een voetbal, heeft het hoornvlies de vorm van een rugbybal, met een steilere en een vlakkere as. Dit resulteert in een breking van licht op verschillende punten, wat leidt tot het onscherpe zicht.
Ook de ooglens kan, in mindere mate, bijdragen aan astigmatisme, wat wordt aangeduid als lenticulair astigmatisme. In dat geval is de kromming van de lens onregelmatig, zelfs als het hoornvlies normaal gevormd is.
Oorzaken van Astigmatisme
Astigmatisme kan verschillende oorzaken hebben, variërend van aangeboren factoren tot verworven aandoeningen.
Erfelijkheid als Primaire Oorzaak
De meest voorkomende oorzaak van astigmatisme is erfelijkheid. Veel mensen worden geboren met een lichte onregelmatigheid in de kromming van hun hoornvlies. Onderzoek, waaronder genome-wide association studies (GWAS), heeft verschillende genen geïdentificeerd die mogelijk betrokken zijn bij de ontwikkeling van astigmatisme, zoals het PDGFRA-gen en het VAX2-gen. Hoewel de genetische basis complex is, verhoogt een familiegeschiedenis van astigmatisme de kans op het ontwikkelen ervan.
Verworven Oorzaken
Naast erfelijkheid kan astigmatisme ook ontstaan door andere factoren:
- Oogletsel en Trauma: Een directe klap op het oog, penetrerende verwondingen, chemische brandwonden of ernstige ooginfecties kunnen de vorm van het hoornvlies permanent veranderen, wat leidt tot onregelmatig astigmatisme.
- Keratoconus: Dit is een progressieve oogaandoening waarbij het hoornvlies dunner wordt en een kegelvormige uitstulping ontwikkelt. Keratoconus kan leiden tot ernstig onregelmatig astigmatisme en aanzienlijke zichtproblemen.
- Oogchirurgie: Bepaalde oogoperaties, zoals staaroperaties of refractieve chirurgie, kunnen de vorm van het hoornvlies beïnvloeden en in sommige gevallen astigmatisme veroorzaken of verergeren.
- Littekenvorming op het Hoornvlies: Littekens als gevolg van infecties (zoals herpes simplex keratitis) of verwondingen kunnen de regelmatige kromming van het hoornvlies verstoren en astigmatisme veroorzaken.
- Leeftijdgerelateerde Veranderingen: Met het ouder worden kunnen natuurlijke veranderingen in de structuur van het oog leiden tot het ontstaan of verergeren van astigmatisme.
- Onjuist Gebruik van Contactlenzen: Met name het langdurig dragen van harde contactlenzen kan tijdelijk de vorm van het hoornvlies veranderen, wat kan leiden tot een cilinderafwijking.
Symptomen en Gevolgen van Astigmatisme
De symptomen van astigmatisme variëren per persoon en zijn afhankelijk van de ernst van de afwijking. Veelvoorkomende klachten zijn:
- Onscherp of Vervormd Zicht: Objecten, zowel op afstand als dichtbij, kunnen wazig of vervormd lijken.
- Hoofdpijn: De inspanning die de ogen moeten leveren om te focussen, kan leiden tot hoofdpijn, vooral na visuele inspanning zoals lezen of computerwerk.
- Oogvermoeidheid: Langdurige visuele taken kunnen leiden tot vermoeide en branderige ogen.
- Ogen Knijpen: Mensen met astigmatisme knijpen vaak hun ogen samen om het zicht te verbeteren.
- Moeite met Nachtzicht: Vooral bij autorijden in het donker kunnen de symptomen verergeren.
Astigmatisme kan een aanzienlijke invloed hebben op het dagelijks leven, variërend van lees- en schrijfproblemen tot beperkingen bij sportactiviteiten en autorijden.
Verschillende Typen Astigmatisme
Astigmatisme kan worden onderverdeeld in verschillende typen, gebaseerd op de locatie van de onregelmatige kromming en de aanwezige refractie-afwijking:
- Corneaal Astigmatisme: De meest voorkomende vorm, veroorzaakt door een onregelmatige kromming van het hoornvlies.
- Lenticulair Astigmatisme: Veroorzaakt door een onregelmatige vorm van de ooglens.
- Myopisch Astigmatisme: Eén of beide hoofdassen van het oog zijn bijziend. Dit kan eenvoudig myopisch astigmatisme zijn (één as bijziend) of samengesteld myopisch astigmatisme (beide assen bijziend, maar in verschillende mate).
- Hyperopisch Astigmatisme: Eén of beide hoofdassen van het oog zijn verziend. Dit kan eenvoudig hyperopisch astigmatisme zijn of samengesteld hyperopisch astigmatisme.
- Gemengd Astigmatisme: Eén hoofdase is bijziend en de andere is verziend, wat leidt tot wazig zicht op zowel korte als lange afstand.
Diagnose van Astigmatisme
De diagnose van astigmatisme wordt gesteld door middel van een uitgebreide oogmeting. Een opticien of oogarts zal verschillende tests uitvoeren:
- Autorefractie: Een apparaat meet de vorm en focus van het oog door de weerkaatsing van licht te analyseren.
- Subjectieve en Objectieve Tests: Met behulp van een retinoscoop en de Jackson cross-cylinder test wordt de brekingsfout nauwkeurig bepaald, mede op basis van de verbale reacties van de patiënt.
Regelmatige oogcontroles, bij voorkeur elke twee jaar, zijn essentieel om veranderingen in het zicht tijdig op te sporen.
Behandeling van Astigmatisme
Astigmatisme kan effectief worden behandeld met verschillende methoden, afhankelijk van de ernst en het type afwijking:
1. Brillen
Een bril met cilindrische glazen is de meest gangbare correctiemethode. Deze glazen worden zo geslepen dat ze de onregelmatige kromming van het hoornvlies of de lens compenseren en het licht weer correct op het netvlies focussen.
2. Contactlenzen
Er zijn speciale torische contactlenzen ontworpen om astigmatisme te corrigeren. Deze lenzen hebben verschillende sterktes in verschillende meridianen om de cilinderafwijking te compenseren. Voor onregelmatiger astigmatisme, bijvoorbeeld na een oogletsel of bij keratoconus, kunnen stijve gasdoorlatende lenzen een stabieler zicht bieden.
3. Refractieve Chirurgie (Ooglaseren)
Verschillende laserbehandelingen, zoals LASIK, PRK/LASEK of SMILE, kunnen astigmatisme corrigeren door de vorm van het hoornvlies permanent te veranderen. Hierdoor is na de ingreep vaak geen bril of contactlenzen meer nodig.
4. Lensvervanging
In sommige gevallen, met name bij oudere patiënten of wanneer er ook sprake is van staar, kan een lensvervanging overwogen worden. Hierbij wordt de natuurlijke ooglens vervangen door een kunstlens, vaak een torische intraoculaire lens die specifiek is ontworpen om astigmatisme te corrigeren.
Risico's en Complicaties
Astigmatisme zelf is een refractie-afwijking en geen oogziekte. Echter, onbehandeld astigmatisme kan leiden tot:
- Amblyopie (Luie Oog): Bij jonge kinderen kan astigmatisme in één oog leiden tot een "lui oog", waarbij de hersenen het beeld van het goede oog bevoordelen en het zicht in het andere oog zich niet volledig ontwikkelt. Vroege detectie en behandeling zijn cruciaal.
- Verergering van Symptomen: De klachten zoals hoofdpijn, oogvermoeidheid en wazig zicht kunnen significant toenemen als de aandoening niet wordt gecorrigeerd.
Preventie
Gezien astigmatisme vaak erfelijk bepaald is of ontstaat door anatomische veranderingen van het oog, is preventie in de strikte zin van het woord niet mogelijk. Wel is het belangrijk om de ogen goed te verzorgen:
- Laat regelmatig je ogen controleren.
- Draag beschermende brillen bij activiteiten waarbij de ogen beschadigd kunnen raken.
- Neem pauzes bij langdurig computergebruik om oogvermoeidheid te voorkomen.
tags: #natuurlijke #geboorte #astigmatisme