Vruchtbaarheidstesten en Onderzoek bij Mannen en Vrouwen

Het krijgen van een kinderwens is een bijzondere periode, maar wanneer een zwangerschap uitblijft, kan dit leiden tot onzekerheid en vragen over de vruchtbaarheid. Gelukkig zijn er tegenwoordig diverse mogelijkheden om zowel de mannelijke als vrouwelijke vruchtbaarheid te onderzoeken, variërend van betrouwbare zelftesten voor thuisgebruik tot uitgebreide medische onderzoeken in klinieken.

Mannelijke Vruchtbaarheidstesten

De mannelijke vruchtbaarheidstest, zoals die van Newfoundland Diagnostics of Zelftestlab, biedt een laagdrempelige manier om de spermakwaliteit thuis te controleren. Deze zelftesten zijn ontworpen om de concentratie zaadcellen in het sperma te meten, een cruciale factor voor de mannelijke vruchtbaarheid. Een te lage concentratie kan de kans op een natuurlijke zwangerschap verkleinen.

Deze testen geven een eerste indicatie en kunnen helpen bij het beantwoorden van vragen wanneer een zwangerschap uitblijft. Ze zijn voorzien van een CE-keurmerk en worden geleverd als discreet zelftestpakket met duidelijke instructies voor thuisgebruik. De betrouwbaarheid van deze testen ligt vaak rond de 98%.

Het is echter belangrijk te beseffen dat een zelftest geen volledig beeld geeft van de spermakwaliteit. Factoren zoals de beweeglijkheid (motiliteit) en vorm (morfologie) van de zaadcellen, evenals de totale hoeveelheid zaadvocht, worden in een uitgebreider laboratoriumonderzoek beoordeeld. Bij een afwijkende uitslag van een zelftest is het daarom verstandig om contact op te nemen met de huisarts voor verder onderzoek.

Symptomen en Oorzaken van Verminderde Mannelijke Vruchtbaarheid

Verminderde vruchtbaarheid bij mannen geeft vaak geen duidelijke klachten en wordt meestal pas duidelijk wanneer een zwangerschap na langere tijd uitblijft. Toch kunnen er signalen aanwezig zijn:

• Het uitblijven van een zwangerschap na 12 maanden onbeschermde seks.
• Pijn, zwelling of een zwaar gevoel in de balzak.
• Zichtbare of voelbare spataderen rond de teelballen (varicocèle).
• Afwijkingen aan de teelballen, zoals een duidelijk kleiner formaat.
• Problemen met zaadlozing (bijvoorbeeld geen of weinig zaad bij orgasme).
• Hormonale klachten zoals verminderde baardgroei of minder spiermassa.
• Eerdere ontstekingen of infecties van de zaadballen of bijballen.
• Een voorgeschiedenis van niet-ingedaalde teelballen.

De hoeveelheid zaadvocht zegt niets over het aantal of de kwaliteit van de zaadcellen. Erectieproblemen staan meestal los van de vruchtbaarheid, tenzij er sprake is van een onderliggende hormonale aandoening.

Verschillende oorzaken kunnen leiden tot verminderde mannelijke vruchtbaarheid, vaak gerelateerd aan de hoeveelheid en beweeglijkheid van de zaadcellen. Mogelijke oorzaken van een verminderde zaadkwaliteit zijn onder andere:

• Een vroegere ontsteking in de zaad- of bijballen.
• Een operatie op jonge leeftijd in verband met niet ingedaalde zaadballen.
• Bestraling of chemotherapie.
• De aanwezigheid van varicocèle (spatader in de balzak).

Het is belangrijk te weten dat medicijnen, zoals chemotherapie, bepaalde hormoontherapieën en langdurig gebruik van steroïden, de mannelijke vruchtbaarheid kunnen verminderen. Hoewel mannen over het algemeen langer vruchtbaar blijven dan vrouwen, neemt de spermakwaliteit af met de leeftijd.

Mannelijke onvruchtbaarheid komt relatief vaak voor. Geschat wordt dat ongeveer 1 op de 6 stellen wereldwijd moeite heeft met zwanger worden, en in ongeveer 40-50% van de gevallen ligt de oorzaak (gedeeltelijk) bij de man. Ongeveer 7% van de mannen in Nederland ervaart onvruchtbaarheid.

Wanneer een Vruchtbaarheidstest Laten Uitvoeren?

Als er een kinderwens is en het lukt niet om binnen een jaar zwanger te worden, kan het zinvol zijn om de zaadkwaliteit te laten testen. Een sperma zelftest kan een eerste indicatie geven door het aantal zaadcellen te meten. Echter, omdat deze testen vaak niet de beweeglijkheid (motiliteit) of vorm (morfologie) van de zaadcellen meten, is voor een volledig en betrouwbaar beeld een laboratoriumonderzoek nauwkeuriger.

Traag zaad, oftewel verminderde zaadbeweeglijkheid (motiliteit), betekent dat de zaadcellen zich niet goed of niet snel genoeg voortbewegen, wat de kans op natuurlijke bevruchting kan verkleinen. Oorzaken hiervan kunnen roken, alcoholgebruik, overgewicht, stress, hoge temperaturen bij de balzak, bepaalde medicijnen of hormonale disbalans zijn.

Een gezonde levensstijl kan de zaadkwaliteit verbeteren. Stoppen met roken, matigen met alcohol, gezond eten, voldoende bewegen en stress beperken zijn aan te raden. Ook het voorkomen van oververhitting van de zaadballen (bijvoorbeeld door laptops op schoot te vermijden of sauna's te mijden) is belangrijk.

Vruchtbaarheidsonderzoek bij Vrouwen

Wanneer een zwangerschap uitblijft, is een vruchtbaarheidsonderzoek essentieel om de oorzaak te achterhalen. Dit onderzoek brengt verschillende aspecten van de vruchtbaarheid in kaart, zowel bij de vrouw als bij de man.

Het Fertiliteitsonderzoek (OFO)

Het oriënterend fertiliteitsonderzoek (OFO) is een medisch onderzoek dat wordt uitgevoerd om inzicht te krijgen in de oorzaak van een uitblijvende zwangerschap. Dit onderzoek kan leiden tot een diagnose en een passende behandeling.

Voorafgaand aan het eerste bezoek ontvangen de vrouw en haar eventuele partner een uitgebreide vragenlijst (anamneseformulier). Deze gegevens worden door de arts bestudeerd en vormen de input voor het gesprek. Hierbij wordt gevraagd naar:

• Het verloop van de menstruatiecyclus.
• Eerdere gynaecologische problemen.
• Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's).
• Eventuele buikoperaties.
• Eerdere zwangerschappen en bevallingen.
• De duur van de kinderwens.

Een cyclusanalyse volgt, waarbij de eicelontwikkeling wordt gevolgd. Via echoscopie worden de eierstokken in beeld gebracht, waarbij de groei van de eiblaasjes (follikels) wordt gemonitord. Een week na de eisprong wordt bloed geprikt om het progesteron te meten, een hormoon dat essentieel is voor de voorbereiding van de baarmoeder op innesteling.

Een bloedonderzoek kan helpen bij het vaststellen van de oorzaak van een uitblijvende zwangerschap. Hierbij wordt gekeken naar hormonen die nodig zijn voor een goede eisprong en eventueel naar chlamydia-antistoffen.

De eileiders spelen een cruciale rol in het proces om zwanger te worden, omdat zij de zaadcellen naar de eicel leiden en de bevruchte eicel naar de baarmoeder transporteren. De doorgankelijkheid van de eileiders kan worden onderzocht middels een foam echo of HSG (hysterosalpingografie).

Een vaginale echoscopie (inwendige echo) wordt gebruikt om de baarmoeder en eierstokken te bekijken. De arts beoordeelt het baarmoederslijmvlies, de zichtbare follikelvoorraad (AFC) in de eierstokken en eventuele afwijkingen zoals cysten, myomen of poliepen.

Spermaonderzoek bij de Man

Het spermaonderzoek (semenanalyse) is een belangrijk onderdeel van het fertiliteitsonderzoek bij de man. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door een gespecialiseerd laboratorium.

Voor het onderzoek wordt het sperma via masturbatie verkregen. Het is van belang dat het sperma op lichaamstemperatuur blijft en binnen één uur na het klaarkomen bij het laboratorium wordt afgegeven. Een afwijkende bewaartemperatuur of -tijd kan de uitslag nadelig beïnvloeden.

Bij een onvoldoende zaadkwaliteit wordt het onderzoek na enkele weken herhaald. Als de kwaliteit van het zaad aanhoudend niet goed is, kan de huisarts doorverwijzen naar een gynaecoloog voor verder onderzoek van de balzak en teelballen.

Behandelingsmogelijkheden en Kansen

Na het fertiliteitsonderzoek wordt de kans op een spontane zwangerschap ingeschat. Bij een kans groter dan 40% wordt geadviseerd om regelmatig te blijven vrijen. Is de kans kleiner dan 30%, dan kan een verwijzing naar een polikliniek voor vruchtbaarheid zinvol zijn.

In veel gevallen wordt geen duidelijke reden gevonden voor het uitblijven van de zwangerschap; dit wordt onverklaarbare, verminderde vruchtbaarheid genoemd. Ook dan wordt eerst een spontane zwangerschap afgewacht, tenzij de kans op zwangerschap met een behandeling significant groter is.

Het succes van een vruchtbaarheidsbehandeling hangt af van diverse factoren, waaronder de leeftijd van de vrouw, de kwaliteit van het sperma, de medische voorgeschiedenis en persoonlijke omstandigheden. Er is niet één behandeling aan te wijzen als de meest succesvolle.

Koppels met een kinderwens kunnen ook gebruikmaken van combinatietesten, zoals de FertilTests van Babystart, die zowel de mannelijke als vrouwelijke vruchtbaarheid tegelijkertijd kunnen testen. De FertilCheck® test meet bijvoorbeeld de niveaus van Follikelstimulerend Hormoon (FSH) in urine bij de vrouw.

De Wereld Gezondheid Organisatie (WHO) heeft vastgesteld dat bij een bepaalde hoeveelheid zaadcellen een man vruchtbaar of onvruchtbaar is. Testen zoals de Vruchtbaarheids-Check gebruiken deze waarden en claimen een hoge betrouwbaarheid en snelheid.

Het is belangrijk te weten dat een slechte spermakwaliteit de kans op zwangerschap kan verkleinen, maar niet automatisch betekent dat iemand onvruchtbaar is. Veel mannen met verminderde zaadkwaliteit kunnen nog steeds op natuurlijke wijze vader worden, al kan het langer duren. Soms is medische begeleiding zoals IUI of IVF nodig.

Een vruchtbaarheidsonderzoek kan langer duren dan verwacht, omdat elke stap tijd kost. Vragen kunnen altijd gesteld worden aan de gynaecoloog of fertiliteitsarts. Indien nodig, wordt er ook mentale support geboden tijdens het traject.

tags: #onderzoek #of #je #vruchtbaar #bent