Prematuur retinopathie: een risico na vroeggeboorte

Prematuur retinopathie (ROP) is een oogaandoening die kan ontstaan bij te vroeg geboren kinderen. Het betreft een verstoring in de ontwikkeling van de bloedvaten in het netvlies (retina), het deel van het oog dat essentieel is voor het zien. Normaal gesproken groeien de bloedvaten in het netvlies tijdens de zwangerschap vanuit het centrum, nabij de oogzenuw, geleidelijk naar de randen (periferie). Deze uitgroei is doorgaans voltooid rond 38 tot 40 weken zwangerschapsduur. Bij prematuren zijn de netvliesvaten nog 'onrijp', waardoor hun verdere ontwikkeling na de geboorte verstoord kan raken.

De ontwikkeling van het netvlies en ROP

Het netvlies, de binnenbekleding van het oog, is cruciaal voor scherp zicht, met name het middelste deel, de gele vlek (macula). De randen van het netvlies worden de periferie genoemd. Tijdens de normale embryonale ontwikkeling, vanaf de vierde maand van de zwangerschap, groeien de bloedvaten vanuit het centrum naar de periferie. Deze uitgroei is normaal gesproken één maand na de geboorte voltooid.

Bij premature retinopathie treedt een verstoring op in deze normale uitgroei van bloedvaten. Dit kan leiden tot vaatnieuwvorming, met name in het perifere deel van het netvlies. Deze abnormale, vaak zwakkere bloedvaten kunnen aan het netvlies trekken, wat uiteindelijk kan resulteren in lokale of volledige netvliesloslating. Dit kan leiden tot blindheid of slechtziendheid.

De bloedvaten bereiken normaal gesproken in de achtste maand van de zwangerschap de nasale periferie (aan de neuszijde) en pas een maand na de bevalling de temporale periferie (aan de oorzijde). Indien de bloedvaten niet volledig uitgroeien, ontstaan er afwijkingen in het overgangsgebied tussen deze twee delen van het netvlies, dat zich ongeveer aan de randen van het netvlies bevindt.

Risicofactoren en oorzaken

De kans op ROP is groter naarmate een kind prematuurder is en een lager geboortegewicht heeft. Verschillende factoren kunnen een rol spelen bij het ontstaan van ROP, waaronder:

• Zuurstoftherapie: Hoewel zuurstof essentieel is, kan een te hoge zuurstofspanning in het arteriële bloed leiden tot vaatveranderingen in het zich ontwikkelende netvlies. Vroege inzichten suggereerden dat hoge zuurstofconcentraties een rol speelden bij het ontstaan van retrolentale fibroplasie (RLF), de voorloper van ROP. Tegenwoordig wordt aangenomen dat niet zozeer de concentratie in de omgevingslucht, maar de zuurstofspanning in het bloed kritisch is.
• Immaturiteit van het netvlies: Hoe korter de zwangerschapsduur, hoe groter het risico op het ontstaan van ROP.
• Bloeddruk: Een te lage bloeddruk kan leiden tot de aanmaak van vrije radicalen in het netvlies, die schade veroorzaken en de vaatontwikkeling onderbreken.
• Vrije radicalen: Deze kunnen schade aan het netvlies veroorzaken, waardoor de ontwikkeling van bloedvaten wordt onderbroken.

Diagnostiek: ROP screening

Om ROP tijdig op te sporen, worden alle vroeggeboren kinderen met risicofactoren gescreend in de periode na hun geboorte. Deze ROP screening gebeurt door middel van oogspiegelonderzoek met verwijde pupillen, volgens een specifiek screeningsprotocol.

Het moment van het eerste onderzoek wordt bepaald aan de hand van de postnatale leeftijd (PNA) en de postmenstruele leeftijd (PMA). Het is onwaarschijnlijk dat ROP die het gezichtsvermogen bedreigt, optreedt vóór de 5e week na de geboorte of voor de 31e week PMA. Meestal wordt het eerste onderzoek rond de 5e of 6e week na de geboorte uitgevoerd.

Tijdens het onderzoek worden de pupillen van de baby eerst verwijd met oogdruppels. Om het oog goed open te houden, wordt een spreider tussen de oogleden geplaatst, wat voor ouders vaak belastend is om te zien. Verdovende oogdruppels worden eerst toegediend om het kind comfortabeler te maken.

Gespecialiseerde verpleegkundigen of oogartsen maken opnames van het netvlies met behulp van een RetCam, een speciale camera voor dit doel. Deze beelden worden beoordeeld in een ROP-centrum.

Classificatie en ernst van ROP

De lokalisatie van de afwijkingen in het netvlies wordt ingedeeld in zones: Zone I, II en III. Daarnaast wordt de ernst van de ROP beoordeeld aan de hand van de "plus disease", "pre-plus disease" en "threshold disease". Bij de "Plus disease" worden de dikte en kronkeling van de bloedvaten in het netvlies geëvalueerd.

ROP kent 5 stadia, waarvan stadium 1 en 2 het meest voorkomen. Ongeveer 20% van de kinderen met actieve ROP bereikt uiteindelijk een "litteken stadium" in het oog, waarbij littekenweefsel (fibrose) ontstaat. Dit beeld kan vergelijkbaar zijn met de netvliesafwijking FEVR (familiaire exsudatieve vitreoretinopathie).

Behandeling van Prematuur Retinopathie

Helaas is het ontstaan van ROP bij te vroeg geboren kinderen tot op heden niet te voorkomen. De vooruitgang in neonatologische technieken maakt het mogelijk om steeds jongere premature kinderen in leven te houden, juist bij hen is de kans op ROP het hoogst.

Bij een klein aantal kinderen is behandeling noodzakelijk om blind- of slechtziendheid te voorkomen. De behandeling kan bestaan uit:

• Laserbehandeling: Dit is de meest voorkomende behandeling. Hierbij wordt het deel van het netvlies dat zuurstoftekort heeft en abnormale bloedvatengroei stimuleert, uitgeschakeld. Dit kan de productie van groeifactoren verminderen. Soms is herhaling van de laserbehandeling nodig.
• Cryotherapie: Een koudebehandeling die ook gericht is op het uitschakelen van getroffen netvliesdelen.
• Medicatie: Een injectie in het oog met een medicament (anti-VEGF) dat de bloedvatnieuwvorming afremt.
• Vitrectomie: In vergevorderde stadia van ROP, waarbij littekenweefsel in het glasvocht groeit en aan het netvlies trekt, kan deze hooggespecialiseerde netvlieschirurgie worden toegepast. Hierbij wordt een deel van het glasvocht en littekenweefsel verwijderd en vervangen door lucht, om het netvlies weer op zijn plaats te krijgen en visuele functie te behouden.

Niet elk centrum beschikt over de mogelijkheid om een laserbehandeling uit te voeren, waardoor kinderen soms tijdelijk naar een gespecialiseerd centrum moeten worden overgeplaatst.

Prognose en latere complicaties

Bij ongeveer 80% van de gevallen herstelt ROP zich spontaan. Indien ROP aanwezig is, kan de ernst ervan per week toenemen. De noodzaak tot behandeling hangt af van diverse factoren, waaronder de plaats en ernst van de afwijkingen, en de mate van progressie.

Onbehandeld kan ROP stadium 4 (vroege netvliesloslating) leiden tot volledige blindheid. Zelfs na behandeling kan een deel van de kinderen slechtziend of blind worden. Er bestaat een verhoogde kans op latere complicaties, met name bij behandelde ROP's, zoals:

• Amblyopie (lui oog)
• Myopie (sterke bijziendheid)
• Strabismus (scheelzien)
• Ablatio retinae (late netvliesloslating)
• Astigmatisme (cilindrische vorm van het hoornvlies)

De incidentie van ROP verschilt per land, mede door verschillen in overlevingskansen en screeningscriteria. Over het algemeen geldt dat de ernst van de restafwijkingen evenredig is met de ernst van de afwijkingen in de acute fase.

tags: #oogaandoening #prematuur #na #zuurstofintoxicatie