Een dwarslaesie, ook wel bekend als een ruggenmergletsel, is een ernstige aandoening die de communicatie tussen de hersenen en de rest van het lichaam verstoort. Dit artikel belicht de oorzaken van dwarslaesie, met specifieke aandacht voor situaties rondom de geboorte en zwangerschap, de gevolgen ervan en de mogelijkheden voor revalidatie en kinderwens.
Wat is een dwarslaesie?
De wervelkolom is opgebouwd uit 26 wervels en herbergt het ruggenmerg, een vitale zenuwbaan die signalen van de hersenen naar het lichaam transporteert. Bij een dwarslaesie raakt dit ruggenmerg beschadigd, waardoor de doorgifte van deze signalen wordt onderbroken. De ernst van de uitvalverschijnselen hangt af van de locatie van de beschadiging: hoe hoger in de wervelkolom de laesie zich bevindt, hoe groter de gevolgen.
Een dwarslaesie kan compleet zijn, waarbij het gevoel en de motoriek volledig verloren gaan onder het niveau van de laesie, of incompleet (partieel), waarbij er op sommige plaatsen nog wel gevoel aanwezig is. De precieze locatie van de laesie wordt aangeduid met een letter/cijfercombinatie die verwijst naar de betreffende wervel.
Na een dwarslaesie treedt vaak een 'spinale shockfase' op, waarin tijdelijk functies uitvallen. Sommige functies kunnen zich gedeeltelijk herstellen, maar blijvend functieverlies is helaas vaak het gevolg.
Oorzaken van een dwarslaesie
De oorzaken van een dwarslaesie kunnen divers zijn en worden onderverdeeld in traumatische en niet-traumatische oorzaken:
Traumatische oorzaken
Dit zijn oorzaken van buitenaf, vaak plotseling optredend:
- Verkeersongelukken: Veruit de meest voorkomende oorzaak (ongeveer 35%).
- Valpartijen: Van grote hoogte of in ondiep water.
- Sportblessures: Vooral bij sporten als voetbal en duiken.
- Bedrijfsongevallen.
- Schot- of steekwonden.
- Complicaties tijdens operaties aan de wervelkolom.
Bij traumatische oorzaken kan de wervelkolom breken of verbrijzelen, waarbij delen van de wervels het ruggenmerg beschadigen. Dit wordt ook wel een traumatische laesie genoemd.
Niet-traumatische oorzaken
Deze oorzaken ontstaan van binnenuit, vaak geleidelijk:
- Ziekten van de wervelkolom en/of het ruggenmerg (ongeveer 18%):
- Multiple sclerose (MS)
- Virusinfecties
- Bloedingen
- Ontstekingen
- Een hernia
- Tumoren
Gevolgen van een dwarslaesie
De meest zichtbare consequentie van een dwarslaesie is het verlies van motorische functies, zoals het onvermogen om te lopen of armen te bewegen. Daarnaast treedt er een verlies van gevoel op in de aangedane lichaamsdelen, waardoor ook pijn, kou of andere sensaties niet meer worden waargenomen. Dit kan leiden tot het ontstaan van doorligwonden (decubitus), die onopgemerkt kunnen blijven.
Andere veelvoorkomende problemen zijn:
- Verlies van controle over blaas- en darmspieren, wat leidt tot incontinentie.
- Urineweginfecties (vaak voorkomend bij 27% van de patiënten).
- Pijnklachten (bij 61% van de patiënten).
- Spasmen (bij 69% van de patiënten).
- Decubitus (doorliggen) (bij 14% van de patiënten).
Bij een hoge dwarslaesie, waarbij de laesie zich in de nek bevindt en zowel armen als benen zijn aangetast, spreekt men van tetraplegie. Bij een laesie lager in de rug, waarbij alleen de benen zijn verlamd, spreekt men van paraplegie.
Een hoge dwarslaesie kan ook de longfunctie aantasten, wat ademhalingsproblemen kan veroorzaken, zoals moeite met hoesten en niezen, en een veranderde spraaktoonhoogte.
Dwarslaesie en zwangerschap
Hoewel een dwarslaesie niet aangeboren is en vaak plotseling ontstaat, is het voor vrouwen met een dwarslaesie zeker mogelijk om kinderen te krijgen. De kinderwens is een veelvoorkomende vraag tijdens de revalidatie.
Vruchtbaarheid en zwangerschap
Het ruggenmerg zelf bepaalt niet of een vrouw zwanger kan worden; dit proces verloopt via hormonen. Vrouwen met een dwarslaesie kunnen net zo makkelijk zwanger raken als vrouwen zonder dwarslaesie. Het is echter cruciaal om rekening te houden met anticonceptie om ongewenste zwangerschappen te voorkomen, zeker tijdens periodes als weekendverlof.
Vrouwen met een dwarslaesie hebben over het algemeen wel iets meer risico op complicaties tijdens de zwangerschap dan vrouwen zonder dwarslaesie. Deze risico's omvatten:
- Decubitus en trombose worden vergroot door het functioneren vanuit een rolstoel en het toenemen van lichaamsgewicht.
- Blaasontstekingen komen vaker voor.
- Bij een hoge dwarslaesie kan de groeiende baby de ademhalingscapaciteit van de moeder verder verminderen.
Tijdens de zwangerschap is het belangrijk dat het revalidatieteam de moeder nauwlettend volgt, met aandacht voor haar fysieke gesteldheid en zithouding in de rolstoel, die aangepast kan worden om het comfort en de mobiliteit te optimaliseren.
Bevalling
De bevalling kan enige aanpassingen vereisen. Vanaf 36 weken zwangerschap worden bij patiënten met laesies vanaf Tvi regelmatige cardiotocografische controles aanbevolen. Bij zwangeren met laesies vanaf Tvi moet men bedacht zijn op autonome dysreflexie. Epidurale anesthesie wordt geadviseerd, en het vermijden van episiotomie of rupturen wordt nagestreefd.
Een keizersnede is soms noodzakelijk, bijvoorbeeld bij een dwarsligging van de baby. Buikspieren herstellen na een keizersnede, maar het ontzien ervan gedurende zes weken kan extra uitdagend zijn voor vrouwen die vanuit een rolstoel functioneren.
Het is belangrijk te benadrukken dat de ontwikkeling van de baby tijdens de zwangerschap niet wordt beïnvloed door de dwarslaesie van de moeder.
Wow! Baby geboren in vliegtuig
Revalidatie en ondersteuning
Na de diagnose van een dwarslaesie is revalidatie essentieel. In een gespecialiseerd centrum leren patiënten om zo zelfstandig mogelijk te functioneren en de dagelijkse activiteiten uit te voeren. Voor kinderen met een lichamelijke handicap is sporten een belangrijk onderdeel van de revalidatie en sociale ontwikkeling. Organisaties zoals de Esther Vergeer Foundation organiseren rolstoeltennis-clinics voor kinderen en jongeren.
Voor revalidanten met een kinderwens biedt het pre-conceptueel spreekuur van de afdeling Gynaecologie van het Radboudumc ondersteuning. Hierbij wordt medicatiegebruik besproken en kunnen foto's van het bekken worden gemaakt om de mogelijkheid van een vaginale bevalling te beoordelen.
Een dwarsligging van de baby, waarbij de baby dwars in de baarmoeder ligt, maakt een natuurlijke bevalling onmogelijk. In dergelijke gevallen kan een uitwendige versie (het handmatig draaien van de baby) worden geprobeerd, maar vaak is een keizersnede de enige optie.
De medische literatuur beschrijft een geval van een 37-jarige vrouw met een dwarslaesie die succesvol vaginaal beviel van een zoon. Tijdens de zwangerschap werd zij behandeld voor complicaties en nauwlettend gemonitord.
tags: #oorzaak #dwarslaesie #baby #tijdens #geboorte